آیا بارش‌های شدید و سیلابی در دامنه‌های غربی زاگرس محتمل است

احد وظیفه، در خصوص سیل اخیر نپال توضیح داد: عملیات این سیل با اقلیم ایران به‌طور کامل متفاوت است، چراکه در کشور ما یخچال‌های دائمی بزرگ که بتوانند بدین شکل حجم زیادی از برف و یخ را ذخیره کنند، وجود ندارد.

وی تصریح کرد: وقوع سیل در نپال نه ناشی از ریزش‌های بارشی غیرفابل‌های، بلکه به دلیل گرمایش جهانی و تغییرات دماهای نابهنجار است که باعث ذوب ناگهانی توده‌های یخ در تابستان شده و این حادثه را رقم زده است.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی توضیح داد: یک رویداد مشابه در گذشته در منطقه جاده هراز و پایین‌تر از پلور اتفاق افتاد که طی آن، به علت گسست توده‌ای بزرگ از یخ، گل‌ولای و سنگ‌ها به سمت پایین‌دست ریزش کردند؛ اما چنین حوادثی در کشور ما به شکل منحصری نادر است. در حالی که در هیمالیا با توجه به استمرار گرمایش و تغییرات دما، همواره انتظار وقوع این نوع حوادث وجود دارد.

وظیفه در پاسخ به این پرسش که آیا پدیده ال‌نینو می‌تواند در چنین حوادثی نقشی داشته باشد، اعلام کرد: ال‌نینو باعث افزایش میانگین دما در سطح جهانی می‌شود و به تنهایی می‌تواند حدود ۰.۲ درجه سانتی‌گراد دمای مثبت نابهنجار به ارمغان آورد.

وی ادامه داد: در سال جاری، میانگین دمای کره زمین به میزان ۱.۴۴ درجه سانتی‌گراد نسبت به دوران پیشاصنعتی افزایش یافته است. همچنین در سال گذشته، علی‌رغم تأثیر فاز «لانینا» که به کاهش دما در بخشی از اقیانوس آرام منجر شد، دمای کره زمین ۱.۳۹ درجه بالاتر از حد نرمال ثبت شده است.

وی با اشاره به این نکته که ۱۱ سال اخیر جزو گرم‌ترین سال‌های تاریخی ثبت‌شده برای کره زمین می‌باشد، افزود: در سال ۲۰۲۴ میلادی، میانگین دما ۱.۵۴ درجه بیشتر از دوران پیشاصنعتی گزارش شده و به عنوان گرم‌ترین سال شناخته می‌شود؛ همچنین بررسی‌ها نشان داده که در آسیا، دما به میزان تقریباً ۳ درجه سانتی‌گراد بالاتر از دوران پیشاصنعتی بوده است. بنابراین، الگوهای مرتبط با ال‌نینو می‌توانند به عنوان یکی از پیش‌شرط‌های وقوع سیلاب‌هایی مشابه با آنچه در نپال رخ داد عمل کنند.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی خاطرنشان کرد: در حال حاضر، ما شاهد تقویت فاز ال‌نینو هستیم و گرمایش ناشی از آن، دامنه وسیعی از اقیانوس‌ها را تحت تأثیر قرار داده است. در سال‌هایی که ال‌نینو به وقوع می‌پیوندد، فرایند انتقال رطوبت از دریا به سمت جنوب غرب آسیا، از جمله ایران، کشورهای حاشیه خلیج فارس و آسیای میانه تسهیل و تقویت می‌شود.

وی گفت: با این حال، وقوع ال‌نینو به معنای ۱۰۰ درصدی گرما و بارش‌های مطلق نیست؛ سال‌ها وجود داشته‌اند که علی‌رغم وجود ال‌نینو، وضعیت بارش و دما در کشور چندان رضایت‌بخش نبوده و حتی برخی نواحی ایران با خشکسالی مواجه شده‌اند.

وی اضافه کرد: ال‌نینو بیشترین همبستگی بارشی را با نواحی جنوب غرب، جنوب و غرب کشور دارد و بر این اساس، ارتفاعات زاگرس، مشرف بر استان‌های خوزستان، چهارمحال و بختیاری، کرمانشاه، ایلام و مناطق مجاور، بالاترین حجم رطوبت را دریافت خواهند نمود.

وظیفه تأکید کرد: در صورتی که طی ماه‌های آتی با پدیده سیلاب مواجه شویم، که احتمال آن هم نمی‌توان نادیده گرفت، دامنه غربی رشته‌کوه زاگرس و مناطق جنوبی و غربی کشور بیشترین پتانسیل و ظرفیت برای وقوع این پدیده را خواهند داشت. با این وجود، فقط بر اساس مدل‌های پیش‌بینی فصلی، نمی‌توان به‌طور قطعی وقوع یا عدم وقوع سیل را تأیید کرد و باید با ورود به بازه‌های زمانی کوتاه‌مدت‌تر، وضعیت دقیق شرایط را با ترکیب نقشه‌های فصلی و پیش‌بینی‌های روزانه مورد بررسی قرار داد.

وی در پایان بر این نکته تأکید کرد که برای کاهش خسارات ناشی از بارش‌های پیش‌بینی‌شده، ضروری است که دستگاه‌های اجرایی از همین حالا اقدامات لازم را در راستای اجرای پروژه‌های آبخیزداری در مناطق بالادست، لایروبی مستمر بستر رودخانه‌ها و نهرها، پایش حریم و بستر قانونی منابع آب و ترویج کشاورزی حفاظتی، به انتها کار گیرند.