بحران تغییرات آب و هوایی؛ وقوع سیل در نپال چگونه اتفاق افتاد
هزاران نفر پس از وقوع سیل ناگهانی در نپال، که اوایل این هفته و بدون هیچ گونه هشدار قبلی به وقوع پیوست، مفقود شده و صدها نفر جان خود را از دست دادهاند.
براساس اعلام خبرگزاری آسوشیتدپرس، مقامات نپالی روز شنبه گزارش دادند که بیش از ۳۰۰۰ نفر در منطقه نپال-چین که تحت تأثیر سیل روز چهارشنبه در کوههای هیمالیا قرار گرفتهاند، مفقود هستند. در این فاجعه، ۷۵۰ نفر نیز جان باختهاند.
مسئولان نپالی هشدار دادهاند که به زودی امکان جریان آب بیشتری از درههای مرزی چین وجود دارد و این موضوع میتواند به عملیات جستجوی بازماندگان آسیب برساند.
در این حین، پژوهشگران در حال بررسی این موضوع هستند که آیا سیلهای بیشتری ممکن است این منطقه را متاثر سازند یا در سالهای آتی رایجتر شوند و این موضوع چه تاثیراتی بر سطح جهانی خواهد داشت.
سازمان زمینشناسی ایالات متحده گزارش میدهد که بخشی از یخچال طبیعی و مخازن کوه در ضلع شمالی لانگتانگ لیرونگ فرو ریخته و انرژی معادل با زلزله ۵.۲ ریشتری را ایجاد کرده است، هرچند که واقعاً هیچ زلزلهای سبب آن نشده است.
محققان اعلام کردند که شواهد ماهوارهای نشان میدهد که بهمن یخی-سنگی ممکن است به طور موقت دریاچه لِهِنده خولا در نزدیکی مرز نپال و چین را مسدود کرده باشد و به این ترتیب دریاچهای تشکیل داده که منجر به سیل میگردد.
بر اساس گزارشهای سازمان زمینشناسی ایالات متحده، جریان یخچال طبیعی که فروریخته است احتمالاً مقادیر بیشتری یخ، آب، سنگ و رسوب را جمعآوری و به سرعت به شکل تودهای قویتر تبدیل کرده که باعث سیل وسیع شده است.
تحلیلهای انجام شده در مرکز بینالمللی توسعه یکپارچه کوهستان حاکی از آن است که سطح رودخانه تریشولی در طول سیل، تنها در مدت ۳۰ دقیقه به میزان ۹ متر افزایش یافته است، و این امر به فاجعه دامن زده است. این جریان تقریباً ۱۰۰ کیلومتر (حدود ۶۲ مایل) را طی کرده است.
این فاجعه عمدتاً منطقه شهرستان گیرونگ در تبت و ناحیه راسووا در شمال نپال که در مرز تبت واقع شده، را تحت تاثیر قرار داده است.
ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شده، سیل و ویرانیهای ناشی از آن را نشان میدهد که روستاها و خانهها را فرا گرفته است.
تصاویر گرافیکی نشاندهنده فروپاشی یخچال طبیعی و سیل ناگهانی هستند که نپال را تحت تأثیر قرار دادهاند.
یک نمودار، وقوع فروپاشی یخچال طبیعی و سیل ناگهانی در نپال را نمایش میدهد.
محققان تأکید میکنند که در طی رخداد سیل در نپال هیچ علامت هشداردهندهی مشخصی وجود نداشت: نه رعد و برق، نه بارش باران، نه افزایش سطح آب رودخانه و نه زلزله. به گفته دانشگاه اتاوا، این پدیده نوعی “سیل آسمانی آبی” در نظر گرفته میشود که در لحظاتی قبل از بروز سیل، منظرهای دلپذیر فراهم میآورد. حسین بنکداری، دانشیار دانشکده مهندسی عمران دانشگاه اتاوا، در زمینه سیلها خاطرنشان کرد: «درس مهم این است که نبود بارندگی به معنای عدم خطر سیل نیست.»
چرا سیستمهای هشدار سیل سنتی در این زمینه ناکام بودند؟
نپال دارای سیستمی برای هشدار سیل است که بر نظارت بر بارش باران، سطح رودخانهها و سیل در سیستمهای بزرگتر رودخانهای متمرکز است.
به گفته ICIMOD، این سیستم معمولاً شامل رودخانههای اصلی میشود و نه آبراههای کوچکتر، که این موضوع میتواند به وقوع سیلهای ناگهانی بدون هشدار منجر شود. کارشناسان به نیویورک تایمز بیان کردند که این سیستم به طور سنتی برای تشخیص سیلهای ناگهانی ایجاد شده به واسطه ریزش کوه یا یخچال طبیعی طراحی نشده است. با شروع سیل از ارتفاعات کوهستان و زیر آسمانی کبود و صاف، این جریان به سرعت به سمت پایین سرازیر شد و از سیستمهای هشدار معمول دوری کرد.
بنکداری از دانشگاه اتاوا خاطرنشان کرد: «این موضوع نشاندهنده تغییر اساسی در شیوه نگرش ما به سیستمهای هشدار در مناطق کوهستانی است: ما باید علاوه بر بارش باران و وضعیت رودخانهها، اوضاع کوهستان را نیز زیر نظر داشته باشیم.»
چگونه سیلهای ناشی از یخچالهای طبیعی ممکن است رایجتر شوند؟
محققان به طور قاطع نتوانستهاند ارتباط گرمایش جهانی یا تغییرات اقلیمی را به وقوع این سیل مرتبط سازند، اما این یکی از نظریات مطرح شده است. کارشناسان اظهار میدارند که هر گونه افزایش دما میتواند یخچالهای طبیعی، خاک منجمد و دامنههای اطراف را بیثبات کرده و احتمال فروپاشی ناگهانی و سیلهای بعدی را افزایش دهد. آلتون بایرز، جغرافیدان دانشگاه کلرادو، بولدر به مجله نیچر گفت که جدا شدن یخچال طبیعی نشاندهنده این است که لایه منجمد دائم کوه به دلیل گرمایش زمین در حال ذوب شدن است.
او همچنین بیان کرد که این پدیده احتمالاً در سطح جهانی رواج بیشتری خواهد یافت و با توجه به این که افراد بیشتری به مقاصد مختلفی در رشتهکوهها سفر میکنند، باید آگاهی بیشتری نسبت به چگونگی شناسایی سیلهای ناگهانی صورت گیرد. پیشبینی این رویدادها کار آسانی نیست.
کارشناسان از مقامات خواستهاند تا در مناطقی که در برابر وقوع شدید سیلهای ناگهانی آسیبپذیر هستند، سرمایهگذاری بیشتری بر روی سیستمهای هشدار زودهنگام انجام دهند.
چگونه ریزش یخچال طبیعی باعث انفجار رانش زمین و سیل مرگبار در مرز نپال و چین شد
نمای هوایی از دره لانگتانگ نپال، با قلههای پوشیده از برف در پایین لانگتانگ لیرونگ و فلشهای نارنجی که سه مرحله را نمایش میدهند: فروریختن بخش پایینی یخچال طبیعی، بهمن یخ و سنگ و انتقال آوار به سمت پایین و در نهایت سیل مرگبار.
رانش ناگهانی یخ و سنگ و سیلهای فاجعهآمیز که موجب جانباختن صدها نفر در نپال و تبت چین گردید، زمانی آغاز شد که بخش پایینی یک یخچال طبیعی جدا شده و صدها متر پایینتر به کف دره سقوط کرد.
امدادگران روز پنجشنبه به جستجوی Survivors در درهها و دامنههای تپههای نپال ادامه دادند و بیش از ۱۰۰۰ نفر هنوز هم در آن ناحیه مفقود هستند. علت این فروپاشی یخچال هنوز مشخص نیست. مقامات نپالی در ابتدا به احتمال وقوع زلزله در این ناحیه اشاره کردند، اما سازمان زمینشناسی ایالات متحده بعداً اعلام کرد که لرزش گزارششده در واقع ناشی از انرژی لرزهای بوده که به وسیله فروپاشی سنگها و یخچالها و به دنبال آن جریان آوار تولید شده است.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که بخش وسیعی از یخچال طبیعی نزدیک قله لانگتانگ لیرونگ در مقایسه با تصاویر چند روز قبل جدا شده است.
تصویر ماهوارهای سنتینل-۲ که در تاریخ ۲۴ آگوست ثبت شده، انتهای یخچال را در ارتفاع ۵۲۰۰ متری نشان میدهد و تصویر ماهوارهای لندست ۹ که در تاریخ ۲۶ آگوست گرفته شده، آثار رانش زمین را در محل جدایی یخچال به تصویر میکشد.
تصاویر ماهوارهای مقایسهای میان یخچالهای هیمالیا قبل و بعد از وقوع رانش زمین و اندازه آن را با برج خلیفه دبی مقایسه مینمایند.
بهمنی از یخ و سنگ، رودخانه لِهِنده خولا که در امتداد مرز کوهستانی نپال و تبت قرار دارد را درنوردید. این گلرود به بندر گیرونگ در تبت و سپس به نپال رسید و منجر به ایجاد سیلهای ناگهانی با سرعت بالا شد که تمام جادهها و پروژههای برق را دچار خسارت کرد و روستاها را زیر آب برد.
گوئو ژائوچنگ، زمینشناس دولت چین، گفت که جریان آوار ناشی از بهمن یخی با سرعت تقریبی ۵۰ متر (۱۶۵ فوت) در ثانیه پیش میرفت و زمان کمی برای واکنش مردم باقی میگذاشت و بیش از ۲۰ کیلومتر (۱۲ مایل) حرکت کرده بود.
برخی از دراماتیکترین تصاویری که از سیل منتشر شده، توسط دوربینهای مداربسته در بندر گیرونگ و ساختمانهای اداره مهاجرت نپال ضبط شده است.
تحلیلهای ماهوارهای آژانس رویترز پس از وقوع سیل نشان میدهد تقریباً تمامی ساختمانهای منطقه تحت تأثیر آوار ناشی از فروپاشی یخچال قرار گرفتهاند.
در تقاطع رودخانههای لند خولا و بهوته کوشی، ساختمانهای مهاجرت و گمرک نپال و چین قرار دارند که توسط یک پل به یکدیگر متصل شدهاند.
این نمودار، مسیرهای جریان آوار را نشان میدهد که در گذرگاه مرزی نپال و چین به هم میرسند و همچنین ساختمانها، یک پل و تأسیسات بندری در منطقه آوار را در بر میگیرد. منبع: ونتور
فرودی از ارتفاع ۴۵۰۰ متری در ۱۰۰ کیلومتر
آبهای سیلابی ناشی از ریزش کوه، پس از کاهش ارتفاع بیش از ۴۵۰۰ متری (۱۴۷۶۳ فوت) از هیمالیا، به درههای نپال هجوم آورد و کانالهای رودخانه را تا بیش از ۱۰۰ کیلومتر (۶۲ مایل) پایینتر از سطح زمین، در نزدیکی مرز هند تغییر شکل داد.
نقشه ارتفاعی و شیبدار که رودخانه تریشولی را در ۱۰۰ کیلومتر از یخچالی در ارتفاع ۵۱۲۷ متری در چین ترسیم میکند، جایی که ریزش یخچال آغاز شد تا به شیبهای تند در مسیرهای تیمور، سیاپرو بسی، هاکوبسی، بتراواتی، تریشولی و دیویگات در نپال، زیر ۵۰۰ متر برسد.
صلیب سرخ تأکید کرده است که تمام روستاها ویران شده و جادهها و پلهای صعبالعبور، ارتباطات مردم با مناطق اطراف را قطع کرده است. این سازمان توضیح داد که ابعاد کامل فاجعه هنوز مشخص نیست.
کشاو پراساد بارال، یک بازمانده ۶۸ ساله که در یک بیمارستان در نپال تحت درمان قرار دارد، گفت: «سیل غولپیکری از گل و لای به سمت ما میآمد.» او اضافه کرد: «چقدر نزدیکتر میشد، سطح آن بالاتر و بالاتر میرفت. وقتی دیدم که به خانهمان وارد شد، سعی کردم دست همسرم را بگیرم و او را به تراس بببرم. اما گل و لای او را با خود برد.»
نمای پهپادی، گل و لای را نشان میدهد که پس از وقوع سیل ناگهانی در تریشولی، منطقه نوواکوت نپال، خانهها را پوشانده است، این تصویر در تاریخ ۲۷ آگوست ۲۰۲۶ ثبت شده است.
مرکز بینالمللی توسعه یکپارچه کوهستان روز چهارشنبه اعلام کرد که سیل ناگهانی، موجی وسیع از آب، رسوبات و تختهسنگها را به سیستمهای رودخانهای بوت کوشی و تریشولی وارد کرده و افزود که گزارشها حاکی از آن است که سطح آب در منطقه گالچی در پایین دست ظرف ۳۰ دقیقه تا نه متر (۳۰ فوت) افزایش یافته است.
مناطق دیگری که همزمان با آبگرفتگی تعداد زیادی از ساختمانها مواجه بودند
تصاویر ماهوارهای از تیمور با نقاط زرد که نشاندهنده صدها ساختمان در مسیر جریان آوار است. منبع تصویر: ونتور
سایمون کاکس، دانشمند ارشد پروژه «کوهها تا دریا» در مرکز علوم زمین نیوزیلند، اظهار داشت: «تغییرات اقلیمی شرایطی را ایجاد میکند که میتواند به بیثباتی سنگها و یخهای کوهستانی مرتفع منجر شود.» او افزود که این به نوبه خود میتواند موجب ریزشها و خطرات آبشاری از نوعی که هفته گذشته دیده شد، شود.
اگرچه کارشناسان نسبت به توصیف تغییرات اقلیمی به عنوان تنها عامل بروز فروپاشی روز چهارشنبه احتیاط میکنند، اما تصریح دارند که افزایش دما و ذوب شدن یخچالهای طبیعی همچنین احتمالاً در این حادثه نقش داشتهاند.
کاکس به این نکته اشاره کرد که گرمایش میتواند موجب کاهش پشتیبانی یخ در دامنههای شیبدار، افزایش حجم آب ذوبشده و تغییر در الگوهای انجماد، ذوب و بارش گردد و این وضعیت میتواند ثبات دامنههای کوه را تضعیف کرده و خطر ریزشهای شدید در برخی نواحی را افزایش دهد.
نپال و چین روز پنجشنبه در مورد خطرات جدید سیل در هیمالیا هشدار دادند، زیرا دو دریاچه که در دو طرف مرز شکل گرفتهاند، در ناحیهای که هنوز با آثار فاجعهبار این هفته دست و پنجه نرم میکند، در معرض خطر ترکیدن قرار دارند.
منابع: رویتر و آکسیوس
