وزیر معرفی شده برای امور اقتصادی و دارایی، نطفه تغییرات اقتصادی است

محمدحسین فتحه در مصاحبه‌ای با خبرنگار ایسنا درباره خصوصیات لازم برای وزیر اقتصاد در اوضاع کنونی کشور گفت: ویژگی‌های مورد نیاز برای وزیر اقتصاد ایران در دوره‌های مختلف ممکن است متفاوت باشد، اما به‌طور کلی و ایده‌آل، می‌توان آن‌ها را در شش بُعد اصلی خلاصه کرد که شامل تحصیلات مرتبط و تخصص در اقتصاد (از جمله مدرک تحصیلی در رشته‌های اقتصاد، مدیریت، مالی یا برنامه‌ریزی)، آشنایی عمیق با نظریه‌های اقتصادی روز و بومی، تجربه مدیریتی و اجرایی، قابلیت تعامل مؤثر با حکومت (ارتباط با دولت، مجلس، بانک مرکزی و بخش خصوصی و همچنین مهارت در مذاکره با نهادهای بین‌المللی نظیر صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی و FATF)، درک منسجم از چالش‌های ساختاری اقتصادی ایران (از قبیل تورم، بیکاری، تحریم‌ها، وابستگی به نفت، فساد اقتصادی و کسری بودجه) و روحیه اصلاح‌طلبی و قدرت تصمیم‌گیری شجاعانه (اجرا کردن اصلاحات اقتصادی بلندمدت حتی در شرایط دشوار و استقلال در تصمیم‌گیری علمی بدون انحراف به سمت وابستگی‌های سیاسی افراطی) است.

جوانی و نخبگی؛ فرصت یا چالش؟

استادیار دانشگاه پیام‌نور فارس با تأکید بر عنصر جوانی و نخبگی در شخصیت سیدعلی مدنی‌زاده remarked: این ویژگی می‌تواند در شرایط کنونی ایران، هم به عنوان فرصتی مهم و هم به عنوان چالشی جدی مطرح گردد.

وی ادامه داد: نخستین مزیت این ترکیب، دیدگاه نوین و غیر بوروکراتیک است، چراکه افراد جوان و نخبه معمولاً به ساختارهای بروکراتیک گذشته وابسته نیستند و قادر به اتخاذ تصمیمات شجاعانه‌تری هستند. دومین مزیت، تسلط به تکنولوژی‌های جدید مثل داده‌کاوی، هوش مصنوعی، بلاک‌چین و اقتصاد رفتاری است که در زمینه سیاست‌گذاری اقتصادی مدرن اهمیت حیاتی دارند. سومین مزیت، دوری از محافظه‌کاری مفرط است؛ زیرا نخبگان جوان توجه بیشتری به نتایج علمی و پایدار دارند. چهارمین مزیت نیز قابلیت برقراری ارتباط بهتر با بدنه نخبگانی، استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان است.

این استاد دانشگاه سپس هشدار داد: اما این ترکیب به‌ویژه به لحاظ جوانی، با چالش‌هایی نظیر کم‌تجربگی در عرصه بازی‌های قدرت و موانع سیستم بروکراتیک مواجه است. اقتصاد ایران نه تنها نیاز به علم دارد، بلکه درگیر روابط قدرت و لابی‌های نامرئی است که می‌تواند جوانان نخبه را در معرض آسیب قرار دهد.

فتحهه بر اهمیت این موضوع تأکید کرد که اگر جوان نخبه‌ای مانند مدنی‌زاده بدون یک پشتیبانی سیاسی قوی وارد عرصه شود، احتمال حذف زودهنگام یا مجبور شدن به سازش بالا می‌رود.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی، داشتن حمایت قوی از سوی دولت و اعتماد منطقی از جانب مجلس می‌تواند مسیر دشوار پیش روی این وزیر جوان را تسهیل کند. در نهایت، ترکیب «جوانی + نخبگی» مدنی‌زاده می‌تواند فرصت تأثیرگذاری معنی‌داری در راستای اصلاحات ساختاری و علمی‌سازی تصمیم‌گیری‌ها باشد؛ به شرط آنکه حمایت واقعی در اختیارش قرار گیرد، تحت فشارهای سیاسی قرار نگیرد و با تیمی حرفه‌ای و مستقل همکاری کند. امیدوارم که او در ترکیب تیم مدیریتی خود نیز به جوانان نخبۀ خود اعتماد بیشتری داشته باشد، حتی در قیاس با دیگر وزرا.

توانایی علمی و اجرایی؛ از شیکاگو تا اقتصاد ایران

فتحهه در پاسخ به این سؤال که آیا مدنی‌زاده دارای توان علمی و مدیریتی لازم برای اجرای اصلاحات اقتصادی است، تصریح کرد: از جنبه علمی و پژوهشی، مدنی‌زاده با استفاده از تحصیلات بین‌المللی (دکتری از دانشگاه شیکاگو) و تخصص در زمینه سیاست‌های اقتصادی پولی، مالی و بین‌المللی از شرایط ایده‌آل برخوردار است.

وی اضافه کرد: از نظر مدیریتی و عملی، او فرصتی طلایی برای تبدیل نظریات به واقعیت دارد؛ اما این موفقیت نیازمند شرایط اولیه‌ای است، از جمله اختیارات و استقلال در بانک مرکزی، قدرت نظارت بر فعالیت‌های بانکی، اصلاحات اقتصادی بودجه‌ای و پشتیبانی سیاسی و اجرایی برای اجرای اصلاحات سخت‌افزاری.

فتحهه تأکید کرد: توان علمی و مدیریتی مدنی‌زاده برای رویارویی با چالش‌های پیش‌روی نظیر تورم، نقدینگی و اصلاحات بنیادی بسیار قوی است؛ اما برای موفقیت در عرصه عمل، هماهنگی میان نهادهای اجرایی و حمایت از گفتمان اصلاحی ضروری است.

نسل جدید تحول‌آفرین نیاز به اختیار و حمایت دارد

استادیار دانشگاه پیام‌نور فارس در اشاره به ضرورت بهره‌برداری از نسل جدید مدیران اقتصادی، اظهار داشت: مدنی‌زاده با ویژگی‌های علمی، فکری و نوگرایی خود، نماد نسلی جدید از مدیران تحول‌طلب است.

وی تصریح کرد: این تحول تنها زمانی به نتیجه می‌رسد که اختیار تصمیم‌گیری و اجرای آن به او واگذار شود و او نیز از حمایت رسانه‌ای، نخبگانی و مردمی لازم برخوردار باشد. امیدوارم در این برهه حساسی، کمترین فشارهای سیاسی به او وارد شود تا بتواند برنامه‌های اقتصادی خود را به اجرا بگذارد.

فتحهه ادامه داد: مدنی‌زاده به عنوان یک بذر تغییر، برای رشد نیاز به «حمایت پایه‌ای» (بدون انتظار برای پست و مقام)، «نور آزادی عمل» و «آبیاری سیاسی» دارد.

سازوکار ارتباط با نخبگان؛ کلید سرمایه اجتماعی دولت

وی در پاسخ به این پرسش که وزیر پیشنهادی اقتصاد چگونه می‌تواند در تعامل با نخبگان موثرتر عمل کند، ابراز داشت: برقراری ارتباط مؤثر با جامعه دانشگاهی یکی از عوامل کلیدی در تحقق سیاست‌های بلندمدت و اصلاحات ساختاری به شمار می‌رود. این ارتباط نه تنها به تقویت مشروعیت علمی سیاست‌ها کمک می‌کند، بلکه زمینه‌ساز حمایت رسانه‌ای و اجتماعی از دولت خواهد بود.

فتحهه افزود: اگر مدنی‌زاده روشی منسجم برای تعامل با دانشگاهیان تدوین کند، تنها از ظرفیت علمی کشور بهره‌برداری نخواهد کرد، بلکه به سیاست‌گذاری مبتنی بر خرد جمعی، شفافیت علمی و مشارکت نخبگان معنی تازه‌ای خواهد بخشید. این تعامل می‌تواند به عنوان پشتوانه‌ای فکری برای اصلاحات اقتصادی و سرمایه اجتماعی دولت عمل کند.

این استادیار دانشگاه پیام‌نور فارس در خاتمه گفت: من نسبت به وزیر پیشنهادی سن کمتری دارم و به طور کامل دغدغه‌ها و آرمان‌های جوانانی که خواهان آبادانی این سرزمین هستند را درک می‌کنم. برای این جوان نخبه که نماد امید بسیاری از جوانان است، آرزوی موفقیت دارم و امیدوارم بتواند بذر کاشته‌شده توسط دولت جناب آقای دکتر پزشکیان را به درختی تنومند مبدل سازد.