مجسمه جدید میدان انقلاب و برخی اشکالات آن
یک هنرمند مجسمهساز درباره مجسمه جدید میدان انقلاب اظهار دارد که این اثر نه تنها از نظر ایده خلاقیتی ندارد، بلکه جنس و کیفیت اجرای آن نیز کافی به نظر نمیرسد. وی بر این باور است که زمانی که اثری از یک نقشبرجسته تاریخی نشأت میگیرد، لازم است با احتیاط، مشورت و با مصالح مناسب تولید شود و نه در شرایط شتابزده اداری.
مجسمه «زانوزنندگان در برابر ایران» که به تصویر شاپور اول ساسانی و والرین امپراتور روم میپردازد، در آخرین روزهای هفته گذشته در میدان انقلاب نصب شد.
این اثر توسط پیام قانع به وجود آمده و حتی قبل از نصب، نقدهایی متوجه آن شد، به نحوی که طبق نظرات منتقدان، این پروژه بدون برگزاری یک فراخوان تخصصی، عدم همکاری با انجمن مجسمهسازان و بدون شفافیت در مراحل و اجرا پیش رفته است.
بهداد لاهوتی که خود مجسمهساز است، انتقاداتی را نسبت به شیوههای سلیقهای سفارش و آثار شهری به ایسنا بیان میکند و میگوید: در سالهای اخیر ارتباط میان شهرداری و انجمنهای تخصصی قطع شده و تصمیمگیریها در فضایی غیرشفاف انجام میشود. وی تأکید میکند که فقدان شفافیت در زمینه انتشار فراخوانها، معرفی داوران و اطلاعرسانی عمومی، اعتماد جامعه هنری را تحت تأثیر قرار داده است.
محسن رافعی، هنرمند دیگر، نیز هشدار میدهد که آثار شهری جزئی از حافظه جمعی جامعهاند و حذف سازمانهای تخصصی از فرایند تصمیمگیری و نبود نظارت کیفی، به کاهش سطح هنری شهر منجر شده است. سوژههایی مانند «والرین»، که نشانهای از شکست است، برای مکانی مهم مانند انقلاب، تصمیمی بحثبرانگیز و نامناسب با فرهنگ جامعه به شمار میآید.
این هنرمندان بهطور کلی بر لزوم بازگشت به سازوکار شفاف، همکاری با انجمنهای تخصصی و نظارت کارشناسانه بر پروژههای شهری تأکید دارند و خواستار تغییر روند فعلی هستند تا آثار آینده به جای حاشیه، نمایانگر خلاقیت و هویت ایرانی باشند.
بیشتر بخوانید:
نگرانی برای چهره تهران!
تاریخ و موسیقی در میدان انقلاب به هم رسیدند
اما اکنون، پس از نصب این مجسمه، کیفیت پایین آن حتی برای ساکنان شهر نیز موضوعی مورد پرسش قرار گرفتهاست. در این راستا، تصمیم گرفتیم با کامبیز صبری، مجسمهساز، به گفتگو بپردازیم و این اثر را مورد بررسی قرار دهیم.
صبری در مصاحبهای با ایسنا از نصب مجسمه جدید در میدان انقلاب انتقاد میکند و میگوید: این اثر از جهات مختلف مورد انتقاد است، از جمله عدم توجه به اهمیت تاریخی و مکانی میدان انقلاب و نبود ارزیابی کارشناسانه قبل از اجرای آن. میدان انقلاب یکی از نقاط تاریخی با اهمیت در تهران است که بارها به عنوان محل رویدادها و تجمعات مردمی شناخته شده و شایسته است که اثری به صورت کاملاً مدبرانه و پس از انجام بررسیهای لازم در آنجا نصب گردد. سختگیری شهرداری تهران به ویژه سازمان زیباسازی طی دو دهه اخیر در آثار مناسب برای این مکان، نشان میدهد که شهرداری خود به اهمیت این نقطه واقف است. حال این سؤال مطرح میشود که چه عواملی سبب شدهاند که در مدت زمانی کوتاهتر از چند ماه تصمیمی بدون کارشناسی خاص اتخاذ و مجسمهای در این مکان نصب شود؟
صبری همچنین توضیح میدهد که این مجسمه مبتنی بر یک نقشبرجسته موجود در نقش رستم است و میافزاید: در این نقشبرجسته که به دوران هزاران سال پیش تعلق دارد، برخورد امپراتوریهای آن زمان به تصویر کشیده شده و ایران نیز امپراتوری قدرتمندی بوده که بارها به آتن پیشروی کرده و حتی آکروپولیس را ویران کرده است. به علاوه، ایران با رومیان و دیگر امپراتوریها نیز به مبارزه برخاست. بنابراین، اگر قرار است که چنین اثری به شکل یک مجسمه کامل ارائه شود، ضروری است که روابط خاص خود را در نظر گیرد؛ که متاسفانه در این اثر خلاقیت خاصی مشهود نیست.
او با اشاره به جنبه تاریخی اثر میگوید: این نقشبرجسته از آثار ثبتشده میراث فرهنگی ایران بزرگ است و سوءاستفاده از آن برای محکوم کردن گروه خاص یا نسبت دادن به سمت دیگر میتواند واکنشهای منفی جهانی را به دنبال داشته باشد. این ممکن است به طور ناخواسته به اثری که پیشتر نماد افتخار ملی بوده است، آسیب برساند.
صبری همچنین بر نبود مناسب جنس و مکان نصب اثر تأکید کرده و میافزاید: مجسمه اصلی باید از سنگ رسوبی کوههای اطراف تختجمشید ساخته شود. بنابراین، اگر قرار باشد چنین اثری در مکانی مهم چون میدان انقلاب نصب شود، باید از مصالح باکیفیت و سنگهای تراشیده با دقت استفاده شود. علاوه بر این، مکان فعلی مناسب نیست و اگر چنین اثری بخواهد دوباره تولید شود، بهتر است به صورت نقشی بر روی سنگ و به عنوان شبیهسازی آثار ساسانی یا هخامنشی در مکان عمومی دیگری انجام شود.
در پایان، کامبیز صبری میگوید: انتقادها متوجه هنرمند سازنده نیست، چرا که طبیعی است هر هنرمندی به دنبال سفارش و رونق کاری خود باشد. مسئله اصلی کارفرما است که حتی اگر نیت خیر داشته باشد، چرا مسیر را از طریق اصولی و تخصصی طی نکرده است؟ در صورتی که این کار از طریق انجمن مجسمهسازان یا سازمانهای تخصصی بررسی میشود، چنین ابهاماتی بوجود نخواهد آمد. این وضعیت باعث ایجاد برداشتهای غیرشفاف و پنهانی میشود؛ رابطهای که مشخص نیست ژوری آن چه کسی بوده و بر چه اساسی انجام شده است.
