برجام هنوز از بین نرفته، اما امکان بازسازی آن وجود ندارد
«سید عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، شامگاه پنجشنبه در خصوص موضوعات متفاوت مرتبط با دیپلماسی و سیاست خارجی صحبت کرد.
در گفتوگوی ویژه خبری که از شیراز بهصورت زنده انجام میشد، عراقچی در ابتدای سخنرانی خود به تشریح اهداف برگزاری نشستهای منطقهای دیپلماسی استانی اشاره کرد و توضیح داد: ما در نظر داریم که تعداد چهار نشست در این زمینه برگزار کنیم که اولین نشست، امروز و فردا در شیراز به وقوع میپیوندد.
همچنین، وی اضافه کرد که پس از اتمام این صحبتها، شیراز را به مقصد تهران ترک خواهد کرد و صبح روز جمعه، ساعت ۶ به همراه دیگر اعضای تیم مذاکرهکننده ایران، تهران را به سمت رم ترک خواهد کرد تا در پنجمین دور گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا شرکت کند.
وزیر امور خارجه ایران همچنین به توسعه روابط ایران با کشورهای همسایه و حاشیه خلیج فارس اشاره کرد و گفت: ما بهطور مداوم در حال گفتوگو و رایزنی با کشورهای همسایه هستیم و در زمینه روابط ایران و آمریکا نیز با آنان مشورت میکنیم.
وی با یاد سرداران شهید رئیسی و امیرعبداللهیان به خاطر دنبال کردن سیاستهای همسایگی، افزود: این گفتوگوها و رایزنیهای مستمر به تقویت اعتماد میان ایران و کشورهای همسایه از جمله کشورهای حوزه خلیج فارس کمک کرده است.
برجام زنده است، اما احیا نمیشود
عراقچی در ادامه با بیان اینکه «برجام زنده است، اما احیا نمیشود»، خاطرنشان کرد: با این وجود، منطق برجام همچنان فعّال است و ما باید به راههای اعتمادسازی و شفافسازی ادامه دهیم و بهطور منطقی انتظار داریم که تحریمها رفع گردد.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به سوال مجری مربوط به اینکه چه امتیازاتی ایران در صورت توافق با آمریکا درخواست خواهد کرد، با توجه به اینکه پیشتر اعلام کرده بود برجام دیگر کارایی ندارد، اظهار داشت: برجام هنوز موجود است و در وضعیت کنونی تغییر نکرده، اما احیا آن بهصورت مؤثر وجود ندارد و اگر احیا شود، بهطور کلی منفعتی نخواهد داشت.
او ادامه داد: جنبه رفع تحریمها در برجام به بازنگری اساسی نیاز دارد؛ زیرا تحریمهای جدیدی به مرور به آن افزوده شده و ساختار تحریمها دستخوش تحولات جدی قرار گرفته است.
عراقچی با اشاره به اینکه «برنامه هستهای ایران در حال حاضر به مراتب از گذشته پیشرفتهتر است»، اعلام کرد: برنامه هستهای ما نمیتواند به وضعیت پیش از برجام بازگردد و به نفع کشور نیست که به شرایط قبل از برجام برگردیم.
وی با تأکید برپایداری منطق برجام افزود: این فرمول در برجام تحقق یافت و ما نیز در مذاکرات کنونی بر اساس همین منطق پیش خواهیم رفت و هر فرمول دیگری را نمیتوانم متصور شوم.
در برجام با وضعیت مشابهی مواجه بودیم
این دیپلمات با تأکید بر اینکه «جمهوری اسلامی ایران حق خود در خصوص توسعه برنامه صلحآمیز هستهای از جمله غنیسازی را نادیده نمیگیرد و این برنامه را ادامه خواهد داد»، بیان داشت: ما آمادهایم تا در زمینه این برنامه صلحآمیز هستهای اعتمادسازی کنیم، بهطور مثال با افزایش بازرسیها و نظارتها، مگر اینکه طرف مقابل بخواهد چیزی مغایر با روندهای معمول را تحمیل کند. در ازای این اعتمادسازی، آنها نیز باید تحریمها را لغو کنند.
عراقچی خاطرنشان کرد: همانطور که گفتهاند، اصولاً به غنیسازی در ایران اعتقادی ندارند و متذکر شدهاند که این فرآیند باید بهکلی متوقف شود؛ اگر هدف آنها این باشد، توافقی حاصل نخواهد شد. چنانچه آنان بخواهند ایران را از حق انرژی صلحآمیز هستهای محروم کنند، ما به هیچ عنوان توافق نمیکنیم. اما اگر هدف آنها اطمینان از عدم تمایل ایران به جنگافزار هستهای باشد، این هدف قابل تحقق است، زیرا ما بهدنبال سلاح هستهای نیستیم.
وی با یادآوری مذاکراتی که به برجام منجر شد، گفت: در گذشته که ما با دولت اوباما مذاکره میکردیم، با وضعیت مشابهی مواجه بودیم و ماهها در مقابل غنیسازی مقاومت کردیم تا طرف مقابل پذیرفت که این فرآیند ادامه یابد. ماهها بحث میکردیم که ما بهدنبال غنیسازی دکوری نیستیم و هدف ما غنیسازی صنعتی است. نهایتاً پس از ماهها، طرف مقابل پذیرفت. بنابراین این طبیعی است که طرف مقابل در آغاز مذاکرات، ادعاهای غیرواقعی داشته باشد. آمریکاییها هم بهخوبی شناخته شدهاند که در این زمینه زیادهخواهی میکنند، اما ما تا کنون در برابر زیادهخواهیها ایستادگی کردهایم و همچنان خواهیم کرد.
وزیر امور خارجه ایران در ادامه تأکید کرد که «در دکترین امنیتی ایران، وجود سلاح هستهای شأنی ندارد و اگر ما هدف داشتیم، سالها پیش به آن سمت میرفتیم.» ادامه داد: اگر طرف مقابل هدفش این باشد که اطمینان حاصل کند ما از سلاح هستهای بهرهمند نیستیم، این هدف قابل تحقق است.
عراقچی به اظهارات برخی مقامات آمریکایی اشاره کرد که ادعا کردند تاسیسات هستهای ایران باید جمعآوری شوند، و افزود: این موضوع غیرقابل پذیرش است زیرا فناوری هستهای در ایران به یک فناوری بومی تبدیل شده که به همت دانشمندان ایرانی بهدست آمده است.
غنیسازی برای ما مسئلهای غیرقابل مذاکره است
عراقچی تصریح کرد که «طرفین زمانی به مذاکره و دیپلماسی ادامه میدهند که احساس کنند ممکن است به نتیجهای برسند»، و گفت: دیپلماسی هیچگاه بهطور کامل متوقف نمیشود. در حال حاضر نیز واسطه عمانی تلاشهای زیادی انجام داده و از دو طرف خواسته است تا در دور جدیدی از مذاکرات شرکت کنند که شاید به راه حلی منتهی شود.
او یادآور شد: در دور قبل مذاکره، مسائل زیادی وجود داشت که خط قرمز ما بود و دو طرف خط قرمزهای خو را تعیین کرده بودند. آن زمان نیز به اینگونه بود که ما تا زمانی ادامه میدهیم که یک طرف حاضر به کوتاه آمدن شود و این ذات مذاکره است.
او تأکید کرد: «مسئله غنیسازی برای ما قابل مذاکره نیست. ما تا زمانی که طرف مقابل این حقیقت را بپذیرد به مذاکره ادامه خواهیم داد. غنیسازی ما تعطیلشدنی نیست.»
عراقچی درباره موضع طرف آمریکایی نیز گفت: ممکن است طرف مقابل به عنوان استراتژی مذاکره خط قرمزهای خود را علنی کند. بلافاصله پس از مصاحبه آقای ویتکاف، من نیز مصاحبه و در توییتی اعلام کردم که غنیسازی ایران ادامه خواهد یافت، چه توافقی باشد و چه نباشد و موضع کشور را شفاف کردیم. بنابراین اگر طرف مقابل موضع خود را علنی میکند، من نیز هیچ نگرانی از ابراز موضع خود ندارم.
در صورت تداوم تهدیدات تدابیر ویژهای اتخاذ خواهیم کرد
عراقچی در پاسخ به سؤالی مبنی بر دیدار «استیو ویتکاف»، مذاکرهکننده ارشد آمریکایی، با رئیس موساد در ایتالیا گفت: این موضوع غیرعادی نیست؛ ما آمریکا و اسرائیل را جدا نمیدانیم، بنابراین چنین دیدارهایی طبیعی است.
وی ادامه داد: امروز نامهای به دبیرکل سازمان ملل و مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی ارسال کردم به خاطر اخبار منتشره درباره آمادگی رژیم صهیونیستی برای حمله به تاسیسات هستهای ایران در صورت شکست مذاکرات، که این ادعا کاملاً خندهدار است. در این نامه تأکید کردم که ما به طور کامل از تاسیسات خود دفاع خواهیم کرد و آماده پاسخدهی سریع و قاطع هستیم. در صورت تداوم این تهدیدات، ما چارهای جز اتخاذ تدابیر ویژهای برای حفاظت و صیانت از تاسیسات و مواد هستهای نداریم. آنهایی که باید بدانند، متوجه میشوند که این تدابیر ویژه چه معنایی دارد.
عراقچی همچنین گفت: اگر رژیم صهیونیستی بخواهد به ایران تعرض کند، قطعاً پاسخ آن را خواهد گرفت و ما آمریکا را شریک چنین اعتدایی میدانیم؛ چه نیروهای آمریکایی در این اقدامات دخالت داشته باشند و چه نداشته باشند. ما هرگز نمیپذیریم که رژیم صهیونیستی بدون همکاری با آمریکا اقدام کند.
او در پاسخ به این سوال که آیا این موضوع را بخشی از استراتژیهای مذاکراتی طرف مقابل میدانید، گفت: این امکان وجود دارد که این امر یک تلاش برای همفکری باشد که چه اقداماتی انجام دهند. اما بعید نیست که این موضوع هم به نوعی توجیه و کنترل رژیم صهیونیستی باشد تا این رژیم مانع از پیشرفت مذاکرات نشود، زیرا ما بهویژه در ماههای اخیر مشهود بوده است که اعمال فشار صهیونیستها برای ورود آمریکا به جنگ با ایران و برانگیختن تنشها در منطقه وجود دارد. خوشبختانه آمریکاییها در این زمینه عاقلتر از آن بودند که در این دام بیفتند.
احکام پیشرفت مذاکرات هنوز زود هنگام است
عراقچی در پاسخ به سوالی درباره نزدیکتر شدن مذاکرات پیش رو و اینکه آیا این موضوع روشنتر خواهد شد یا خیر، گفت: در این برهه قضاوت زودهنگام است و فردا بهطور مشخصتر خواهیم دید که آیا میتوان به پیشرفت دست یافت یا نه.
او گفت: در برخی از مراحل مذاکره، احساس کردیم که حضور کارشناسان میتواند به پیشرفت کمک کند و در این راستا کارشناسان حضور یافتند و سوالاتی مطرح شد که بهصورت غیرمستقیم پاسخ داده شد. نه در گذشته به مرحله متن نویسی رسیده بودیم و نه اکنون.
انتقادات اروپا به بحران منجر میشود
وزیر خارجه ایران در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه «آیا ما با اروپا مذاکره میکنیم تا آنها اسنپبک را فعال نکنند؟»، گفت: اگر رویکرد آنها بر پایه حسن نیت باشد، مشکلی برای مذاکره و ادامه آن نخواهیم داشت. اما آنها نمیتوانند از اسنپبک همچون شمشیری بر فراز ما استفاده کنند و اگر چنین قصدی داشته باشند، عواقب آن را خواهند دید.
عراقچی همچنین افزود: اروپاییها بههیچعنوان در مذاکرات بین ما و آمریکا نقشی ندارند و ما گاهبهگاه با آنها به توافق میرسیم تا در جریان مذاکرات قرار بگیرند. بر اساس اطلاعات ما، آمریکاییها از انجام این کار خودداری کردهاند. اما ما مذاکره با اروپا را ادامه میدهیم.
وی در مورد مکانیسم ماشه گفت: درست است که اروپاییها میتوانند تا اکتبر امسال مکانیسم حلوفصل اختلافات در برجام را به نحوی فعال کنند که تحریمهای قبلی به حالت اولیه بازگردد، و این باعث شده که آنها فکر کنند ابزاری دارند که با آن میتوانند در مذاکرات مؤثر باشند. اما من معتقدم که این ابزاری نیست که در اختیار اروپا باشد و هر چه بیشتر تهدید به استفاده از اسنپبک کنند، خود را از موضوع هستهای ایران منزوی خواهند کرد.
عراقچی تأکید کرد که «اینطور نیست که ما بهخاطر فعالسازی اسنپبک از حقوق و حقوق خود بگذریم» و ادامه داد: تنها تأثیر این اقدام این خواهد بود که از لحظهای که اقدام کنند، اروپا طیف کاملی از نقش خود در روابط با ایران را از دست خواهد داد.
وی افزود: نمیخواهم به جزئیات فرو بروم، اما هم اروپاییها و هم سایرین بهخوبی میدانند که اگر اسنپ بک را فعال کنند، واکنش ایران چه خواهد بود. ما این را قبلاً به آنها اعلام کردهایم؛ از زمان دولت آقای روحانی، این مسئله گفته شده، در زمان دولت شهید رئیسی نیز تکرار شد و اکنون نیز به آنها یادآوری میشود که اگر اسنپبک فعال شود، نظام عدم اشاعه به چالش کشیده خواهد شد.
وی در پاسخ به سؤالی درباره خروج از انپیتی، تصریح کرد: تمایل ندارم به جزئیات وارد شوم، اما بهطور قطع نظام عدم اشاعه وارد بحران خواهد شد و یک بحران جدید شکل خواهد گرفت که موضوعات متعددی تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
عراقچی درباره وضعیت کنونی روابط ایران و اروپا و جایگاه این کشورها در سیاست خارجی جمهوری اسلامی بیان کرد: من در مجلس شورای اسلامی در زمان دریافت رأی اعتماد، اولویت سیاسی خارجی دولت چهاردهم را تعامل و گسترش روابط با همسایگان اعلام کرده بودم و بعد از آن کشورهایی که در مواقع دشوار در کنار ما ایستاده بودند، مانند چین و روسیه، همچنین توسعه روابط با کشورهای آفریقایی، آمریکای لاتین و شرق آسیا را در نظر گرفتیم. در آن زمان به وضوح اعلام کرده بودم که اروپا در اولویتهای ما نیست مگر اینکه سیاستهای خود را نسبت به ایران تغییر دهد و تا به امروز نیز آنها نهتنها سیاستهای خود را تصحیح نکردند بلکه به تشدید آنها ادامه دادهاند.
عراقچی تصریح کرد: بنابراین اگر آنها خواهان دور جدیدی از ارتباطات هستند، باید سیاستهای خصمانه و سرکوبگر خود را نسبت به ایران کنار بگذارند. این سیاستهای خصمانهای که هر روز شاهد آن هستیم، شامل ادعاهای بیپایهای است که در مورد برخی اتباع ایرانی در انگلیس مطرح شده و یا اقدامات خصمانهای که در فرانسه و آلمان انجام میشود که به طور مرتب تحت نظر ماست و در حال حاضر این رویکردها جایگاهی برای آنها باقی نمیگذارد.
ایده کنسرسیوم هستهای جایگزینی برای غنیسازی در خاک ایران نیست
وزیر امور خارجه در پاسخ به سوالی درباره تشکیل کنسرسیوم هستهای و مباحث پیرامون آن تصریح کرد: ایده تشکیل کنسرسیوم هستهای به معنای ایجاد یک مرکز برای تولید سوخت هستهای در یکی از کشورهای منطقه، اصولاً ایده خوبی است و موضع ما در این حوزه شفاف است. ما مایلیم که در صورت تمایل کشورها به همکاری در این زمینه، مشارکت کنیم.
عراقچی در مورد اینکه آیا این موضوع حتی اگر خارج از خاک ایران باشد، قابل پذیرش است، اظهار داشت: حتی اگر این ایده خارج از ایران نیز مطرح شود، موضوع این است که چنین ساختاری نمیتواند بهعنوان جایگزینی برای غنیسازی داخلی کشور عمل کند، زیرا غنیسازی در داخل ایران یک اصل به شمار میرود و هرگونه تلاش برای جایگزینی آن با کنسرسیوم قابل قبول نیست. اگر راهکارهایی پیدا شود که بتوان غنیسازی را در داخل ایران ادامه داد، آنگاه تشکیل کنسرسیوم قابل بررسی خواهد بود.
تحریمهای بنیادی به برنامه هستهای مرتبط هستند
این مقام عالیرتبه جمهوری اسلامی در ارتباط با موضوع تحریمها و اینکه در صورت توافق با آمریکا، آیا تمامی تحریمها لغو خواهد شد، گفت: در زمان برجام، مذاکرات معطوف به برنامه هستهای بود و رفع تحریمها نیز مربوط به تحریمهای هستهای میشد. البته بسیاری از تحریمهای اساسی، مانند تحریمهای بانکی، نفتی و پتروشیمی، با برنامه هستهای مرتبط هستند.
او خاطرنشان کرد: ما هنوز به این موضوع در مذاکرات فعلی پرداختهایم و در مرحله بسیار حساسی قرار داریم. اگر بتوانیم این مرحله را بهخوبی پشت سر بگذاریم، حلوفصل مابقی مسائل ممکن است چندان دشوار نباشد.
عراقچی اعلام کرد: «در صورتی که غنیسازی به آن شکل که ما میخواهیم حل شود، بعد از آن جزئیات را بررسی خواهیم کرد»، و یادآور شد که تأکید ما بر روی راهبردها و مصوبات شورای عالی امنیت ملی و قانون راهبردی مجلس و تلاش برای تأمین منافع کشور خواهد بود، ولی همانطور که پیشتر اشاره کردم هنوز به اینجای کار نرسیدهایم.
آمریکا باید به دنبال پلن بی باشد
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه «اگر مذاکرات با آمریکا نتیجه ندهد، پلن بی ما چیست؟» تأکید کرد: آنها باید بهدنبال پلن بی باشند. ما برنامههای خود را ادامه خواهیم داد. برنامه هستهای ایران به مسیر خود ادامه میدهد و در حال حاضر این برنامه به صنعتی پیشرفته تبدیل شده که در حوزههای مختلفی چون پزشکی، بهداشتی، کشاورزی و محیط زیست مورد استفاده قرار میگیرد و ما از مزایای آن برخوردار خواهیم بود.
او در ادامه به تخصیص انرژی صلحآمیز هستهای برای تولید برق در کشور اشاره کرد و گفت: صنعت هستهای ما به مسیر خود ادامه میدهد. همچنین همه میدانند که تحریمها هزینه و فشار به همراه دارند و ما سالهاست که با این تحریمها سر میکنیم. قطعاً اگر بتوانیم تحریمها را لغو کنیم، یک ساعت هم در این زمینه تعلل نخواهیم داشت، همانطور که مقام معظم رهبری نیز بر این موضوع تأکید کردند. اما باید توجه داشته باشیم که رفع تحریمها نباید به قیمت زیر پا گذاشتن عزت و دستاوردهای ملت ایران باشد. ما تمام تلاش خود را به کار خواهیم بست که این تحریمها را با حفظ دستاوردها و عزتمان از میان ببریم.
مسئله فلسطین همچنان زنده است
عراقچی همچنین به ادامه جنایتهای رژیم صهیونیستی به ویژه در فلسطین اشاره کرد و گفت: متأسفانه عملیات کشتار و جنایتهای این رژیم به یک پدیده روزمره تبدیل شده است. آنان در حال نسلکشی هستند و این کشتارها در دید عموم انجام میگیرد و متأسفانه جامعه جهانی، شورای امنیت سازمان ملل و برخی کشورها به این جنایات توجه چندانی ندارند و سکوت کردهاند.
او ضمن بیان اینکه «مردم غزه با مقاومت خود، عادی سازی روابط بین برخی کشورهای عربی و رژیم صهیونیستی را کنار زده و مسئله فلسطین را زنده نگاه داشتهاند»، افزود: اکنون موضوع فلسطین برخلاف گذشته زندهتر از همیشه است و قطعاً این مسأله بدون احقاق حقوق ملت فلسطین خاتمه نخواهد یافت.
فعالیتهای ما در موضوع هند و پاکستان
عراقچی در پایان صحبتهای خود، به برگزاری مجمع گفتوگوی تهران در روزهای یکشنبه و دوشنبه هفته جاری اشاره کرد که بهمنظور بررسی مسائل بینالمللی و گفتگو با مهمانانی از ۵۳ کشور برگزار شده است. وی تصریح کرد: این مجمع با ۲۴۰ مهمان از کشورهای مختلف تشکیل شد و ما هیچ هزینهای برای بلیط ایشان پرداخت نکردیم و همگی خودشان در این مجمع حاضر شدند، به دلیل فضایی که برای تبادل نظر ایجاد شده بود.
عراقچی تأکید کرد: مذاکرات هستهای تنها یکی از بیشمار اقدامات ما در وزارت خارجه است. همانطور که اشاره کردم، وزارت خارجه در حال حاضر مجمع گفتوگوی تهران را برگزار کرده و همچنین نشست دیپلماسی استانی را در شیراز طی امروز و فردا برپا کرده است. ما در مسائل مربوط به هند و پاکستان نیز فعال بوده و تعامل و رایزنی مستمری با همسایگان و کشورهای منطقه داریم و مذاکرات هستهای را نیز در کنار دیگر فعالیتهای خود پیش خواهیم برد.
