تکامل لیست تیم ملی در جام جهانی؛ جوانگرایی قربانی زمان

در هنگام انتشار لیست تیم ملی در کشورهای مختلف، معمولاً بحث‌ها حول و حوش وجود و عدم وجود بازیکنان شکل می‌گیرد. اینکه چه کسی باید در ترکیب باشد و چه کسی نباید، اما در ایران اوضاع کمی متفاوت است.

هر بار که لیست تیم ملی در ایران منتشر می‌شود، همه به تقویم و ماشین حساب روی می‌آورند تا میانگین سنی بازیکنان را محاسبه کرده و بفهمند که تیم ملی ما چقدر به سن و سال رسیده است! حتی در زمانی که امیر قلعه‌نویی با شعار جوان‌گرایی به کار خود ادامه داد، این روند نه تنها متوقف نشد بلکه به مراتب نگران‌کننده‌تر نیز شد.
‌
آمار و اعداد بهترین قاضی‌ها هستند زیرا بدون وابستگی به احساسات قضاوت می‌کنند. با نگاهی به ادوار حضور ایران در جام جهانی و مقایسه میان جوان‌ترین و مسن‌ترین بازیکن هر تیم، راحت می‌توان از سیر تحولات فوتبال ملی ما در طول ۵۰ سال بین اولین و آخرین حضورمان در جام جهانی اطلاع حاصل کرد.

در جام جهانی ۱۹۷۸ آرژانتین، حشمت مهاجرانی که به عنوان مربی از تیم ملی جوانان به بزرگسالان منتقل شده بود، با هیچ ادعایی در خصوص جوانگرایی، پایین‌ترین میانگین سنی تاریخ فوتبال ایران در ادوار جام جهانی را ثبت کرد. در تیم او، ابراهیم قاسم‌پور -متولد ۲۰ شهریور ۱۳۳۶- با سن ۲۰ سال و ۹ ماه جوان‌ترین بازیکن بود که در ترکیب اصلی بازی می‌کرد. علی پروین هم به عنوان کاپیتان -متولد ۲۰ مهر ۱۳۲۵- با ۳۱ سال و ۸ ماه سن، مسن‌ترین بازیکن تیم بود.

تیم ملی ایران در جام جهانی ۱۹۷۸

سپس در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه، که اولین صعود ایران پس از انقلاب اسلامی بود، ایویچ تیم را به میدان فرستاد. در آن زمان، مهدی مهدوی‌کیا -متولد دوم مرداد ۱۳۵۶- با ۲۰ سال و ۱۰ ماه سن، جوان‌ترین بازیکن بود و نادر محمدخانی -متولد اول شهریور ۱۳۴۲- با ۳۴ سال و ۹ ماه، مسن‌ترین بازیکن تیم، که هر دو در ترکیب اصلی حضور داشتند.

تیم ملی ایران در جام جهانی ۱۹۹۸

در جام جهانی ۲۰۰۶، برانکو تیم را به آلمان هدایت کرد. حسین کعبی -متولد اول مهر ۱۳۶۴- با ۲۰ سال و ۸ ماه سن به عنوان جوان‌ترین بازیکن و علی دایی -متولد اول فروردین ۱۳۴۸- با ۳۷ سال و ۳ ماه به عنوان پیرترین بازیکن در آن دوره شناخته شدند.

تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۰۶

با ورود کارلوس کی‌روش، پروسه تغییر نسل آغاز شد. نتایج کار او منجر به صعودهای مکرر به جام جهانی شد و در سال ۲۰۱۴ برزیل، علیرضا جهانبخش -متولد ۲۰ مرداد ۱۳۷۲- با ۲۰ سال و ۱۰ ماه سن، جوان‌ترین و رحمان احمدی -متولد ۸ مرداد ۱۳۵۹- با ۳۳ سال و ۱۰ ماه سن، مسن‌ترین بازیکن بود، هرچند او در این دوره بازی نمی‌کرد.

تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۱۴

در جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه، کی‌روش بار دیگر ترکیب را تغییر داد. در این رویداد، سعید عزت‌اللهی -متولد ۱۰ مهر ۱۳۷۵- به عنوان جوان‌ترین بازیکن و مسعود شجاعی -متولد ۱۹ خرداد ۱۳۶۳- به عنوان پیرترین بازیکن شناخته شدند، البته در این دوره، کاپیتان تنها عضوی از تیم بود که بازی نمی‌کرد.

تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۱۸

و در نهایت، در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر، کارلوس که سه ماه پیش از مسابقات به تیم ملحق شده بود و بلافاصله ۱۰ بازیکن جوان را فراخواند، چاره‌ای نداشت جز از فهرست بلند بالایی. او تیمی به همراه برد که بارها اقرار کرده بود اگر زودتر به تیم می‌آمد، این ۱۰ جوان به جای ۱۰ بازیکن مسن می‌شدند و به میدان می‌رفتند، همانطور که در دوره قبلی نیز انجام داده و همه متوجه شدند او به چه کسانی اشاره دارد!

تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۲

و اکنون به فهرست امیر قلعه‌نویی برای جام جهانی ۲۰۲۶ ایالات متحده نگاهی بیندازید؛ امیر محمد رزاقی نیا -متولد ۲۲ فروردین ۱۳۸۵- به عنوان جوان‌ترین بازیکن تیم معرفی شده و شجاع خلیل‌زاده -متولد ۲۴ اردیبهشت ۱۳۶۸- با ۳۷ سال و ۱ ماه سن، به عنوان پیرترین بازیکن برگزیده شده است. رکوردی که در تاریخ فوتبال ایران و در ادوار جام جهانی بی‌سابقه است!

این آمار تنها به عنوان نمونه ارائه شده و میانگین سنی تیم ملی در اخبار منتشر شده است. اما برای بهره‌گیری از این آمار، دو نکته حائز اهمیت است؛ اول اینکه تمامی دوره‌ها به جز ۲۰۲۲ قطر، در خرداد ماه شمسی برگزار شدند و سن بازیکنان بر همین مبنا محاسبه می‌شود. یعنی خرداد ۱۳۵۷، خرداد ۱۳۷۷، خرداد ۱۳۸۵، خرداد ۱۳۹۳، خرداد ۱۳۹۷ و حالا خرداد ۱۴۰۵ و تنها دوره قبلی در آذر ماه ۱۴۰۱ برگزار شد.

نکته دوم این است که سن بازیکنان بر اساس مدارک رسمی نظیر شناسنامه و پاسپورت آنها محاسبه شده و همه ما می‌دانیم که بسیاری از این بازیکنان شناسنامه‌های غیرواقعی دارند و به اصطلاح به آنها صغرسنی می‌گویند. برای نمونه، علی پروین متولد ۱۳۲۳، علی دایی ۱۳۴۷ و جواد نکونام ۱۳۵۶ هستند، اما برای ارائه آمار رسمی، نیاز است به منابع معتبر استناد شود.