کوتاهی عمر مردان؛ بیتوجهی پرهزینه به بیماریهای پنهان
بهنظر میرسد که سلامت مردان دچار غفلت شده است، بهخصوص از سوی خود آنها؛ این بیتوجهی نهتنها به خود فرد آسیب میزند، بلکه پیامدهای منفی برای خانواده، اقتصاد و سیستم بهداشت و درمان نیز بهدنبال دارد. با اینکه مردان قسمتی عمده از جمعیت کشور و نیروی کار را در بر دارند، اما شواهد نشان میدهد که آنها کمتر از زنان به بهبود وضعیت سلامت خویش اهمیت میدهند و این امر به چالشی جدی در زمینه مسائل بهداشتی آنان تبدیل شده است…
، آمارها نشان میدهد که مردان بهطور متوسط چند سال کمتر از زنان عمر میکنند. این تفاوت، تنها یک عدد نیست؛ بلکه تجلی رفتارها، نگرشها و سبک زندگی است که میتواند سلامت مردان را تهدید کند. عواملی چون مصرف سیگار، استرسهای ناشی از کار، تغذیه نامناسب و کمتحرکی همگی در شکلگیری این وضعیت نقش دارند؛ اما در این میان، “فرهنگ بیتوجهی به سلامت” در مردان، بهنظر میرسد بارزتر باشد.
امید به زندگی؛ مردان پایینتر از زنان
در این زمینه، دکتر ضیایی – رئیس جامعه اورولوژی ایران – نیز خاطرنشان میکند که «مردان بهطور متوسط بین ۲ تا ۴ سال عمر کمتری نسبت به زنان دارند و این موضوع منجر به کاهش بهرهوری اقتصادی، افزایش هزینههای درمان و فشار بیشتر بر خانواده میشود.»
او تصریح میکند که بیماریهای پیشین، سکته مغزی، بیماریهای ریوی و کبدی، دیابت، فشار خون، مصرف دخانیات، تروما، حوادث و سوانح جادهای از جمله عواملی هستند که به مرگ و میر مردان در ایران دامن میزنند و سبک زندگی ناسالم نیز بر سلامت آنها تأثیر بسزایی دارد.
بسیاری از متخصصان اذعان دارند که مردان معمولاً زمانی به پزشک مراجعه میکنند که بیماری به مراحل پیشرفتهتری رسیده است. این رویه، به ویژه در مورد بیماریهای خاموشی نظیر سرطان پروستات، فشار خون و بیماریهای کلیوی، میتواند تبعات جبرانناپذیری بهدنبال داشته باشد. این نوع بیماریها اغلب در مراحل اولیه علامتی ندارند و اگر بهموقع تشخیص داده نشوند، نهتنها هزینههای درمانی را افزایش میدهند، بلکه شانس برای درمان مؤثر را نیز کاهش میدهند.
بیماریهای خاموش؛ تهدیداتی که دیر شناسایی میشوند
ازاینرو، یکی از چالشهای عمده سلامت مردان، ظهور بیماریهایی است که در مراحل اولیه علامتی از خود بروز نمیدهند و به دلیل بیتوجهی به معاینات منظم، این تأخیر در تشخیص را بهدنبال دارد.
دکتر ضیایی همچنین به سرطان پروستات اشاره کرده و به اهمیت غربالگریها تأکید میکند: «متأسفانه سرطان پروستات، به جز در مراحل پیشرفته، علائم زیادی ندارد. توصیه میشود مردان بالای ۵۰ سال هر سال تست PSA را برای شناسایی زودهنگام انجام دهند.»
نشانههایی که نادیده گرفته میشوند
به گفته رئیس انجمن اورولوژی ایران، «برخی علائم هشداردهنده مانند وجود خون در ادرار، تودههای ملموس یا تغییرات پوستی باید جدی گرفته شوند»؛ حال آنکه اغلب اوقات این نشانهها توسط مردان نادیده گرفته میشوند. توجه به این علائم ساده میتواند به دگرگونی مسیر تشخیص و درمان کمک کند و در زمان مناسب بیماری را مورد درمان قرار دهد.
ایران در کمربند سنگ کلیه؛ پیامدهای آب و هوایی و سبک زندگی
همچنین، شرایط اقلیمی کشور در پیچیدگی وضعیت سلامت مردان تأثیرگذار است. قرارگیری ایران در “کمربند سنگ کلیه” بدین معنی است که بخش عمدهای از بیماریهای دستگاه ادراری به عوامل محیطی و عادات زندگی مربوط میشود. کمبود آب، گرما و شیوههای غذایی نامناسب، باعث تبدیل یکی از شایعترین بیماریها شدهاند که بهخصوص در مردان بیشتر دیده میشود؛ این بیماریای است که متخصصان باور دارند در بسیاری از موارد با تغییر در سبک زندگی قابل پیشگیری است.
فشار خون؛ عامل پنهانی برای نارسایی کلیه
فشار خون بالا بهعنوان یکی از عوامل خاموش و مخرب، نقش اساسی در آسیب به کلیهها و افزایش موارد نارسایی کلیوی ایفا میکند. نکته نگرانکننده این است که این بیماری دیگر تنها مختص سنین بالا نیست و در سنین پایینتر نیز مشاهده میشود؛ موضوعی که نشاندهنده تغییرات نگرانکننده در سبک زندگی است و دکتر ضیایی – رئیس جامعه اورولوژی – نیز بر این باور است که «امروزه در حتی کودکان نیز فشار خون بالا دیده میشود؛ چراکه عادات ناسالم به شدت گسترش یافته و بنابراین پیشنهاد میشود در زمان بلوغ، غربالگری فشار خون چندینبار انجام شود و بهویژه در دهه چهارم زندگی مورد توجه قرار گیرد.»
الکل؛ مخاطرهای بدون حاشیه امن برای سلامت
الکل نیز یکی دیگر از عواملی است که رئیس جامعه اورولوژی بهعنوان یک خطر جدی برای سلامت یاد میکند و با توضیح اینکه مصرف الکل میتواند آسیبهای جدی به کبد و کلیه وارد کند، میگوید: «قبلاً در دنیا تصور میشد که دوزهای پایین الکل خطر زیادی ندارد، اما تحقیقی معتبر و جدید در ۱۰۰ نقطه جهان نشان داد که بدن هیچ تحملی برای الکل ندارد؛ یعنی نمیتوان گفت دوز خاصی از الکل برای بدن بیخطر است.»
در کنار این مسائل، توجه به محیطهای شغلی نیز اهمیت دارد. مردان به دلیل حضور بیشتر در مشاغل پرخطر و آلوده، بیشتر از زنان در معرض بیماریها و حتی برخی سرطانها قرار دارند. به همین دلیل، این واقعیت ضرورت توجه به سلامت شغلی و انجام معاینات منظم را افزایش میدهد.
دکتر ضیایی نیز در این زمینه بر اهمیت غربالگری در سنین خاص و ارتباط برخی مشاغل با نوعی از سرطانها در مردان تأکید داشته و میگوید: «در صنایعی مانند رنگسازی و مشاغلی که مستعد آلودگیهای محیطی هستند، سرطان مثانه به طور بالایی در مردان شایع است و بنابراین توصیه میکنیم مردانی که خون در ادرار دارند، حتماً به پزشک مراجعه کنند و از نظر سرطان مثانه مورد غربالگری قرار گیرند.»
چرا مردان به سلامت خود کمتر اهمیت میدهند؟
با تمام این توضیحات، شاید مهمترین سوال این باشد که دلیل بیتوجهی مردان به سلامت خود چه میتواند باشد؟ پاسخ این پرسش باید در ترکیبی از عوامل فرهنگی، اجتماعی و روانی جستوجو شود؛ نگرشهای سنتی که بیماری را نشانهای از ضعف میدانند، مشغلههای کاری، ترس از تشخیص بیماری و غفلت از پیشگیری، همگی در شکلدهی به این رفتار مؤثرند.
بنابراین بهوضوح اصلاح این وضعیت، نیازمند یک رویکرد چندجانبه است؛ به نحوی که از یک سو، نظام سلامت باید دسترسی به خدمات غربالگری و مشاوره را آسان کند و از سوی دیگر، متخصصان و نهادهای مرتبط باید با همکاری رسانهها و نهادهای فرهنگی در راستای آگاهیبخشی و تغییر نگرشهای عمومی فعالیت کنند. در این راستا، افزایش سواد سلامت، ترویج فرهنگ پیشگیری و تشویق مردان به انجام معاینات دورهای گامی کلیدی در این مسیر خواهد بود.
در نهایت، باید قبول کرد که سلامت مردان تنها یک مساله فردی نیست؛ بلکه موضوعی اجتماعی است که تأثیر مستقیم بر بهرهوری اقتصادی، پایداری خانواده و کیفیت زندگی در جامعه دارد. به همین دلیل، شاید زمان آن رسیده است که مردان «سلامت» را نه به عنوان یک ، بلکه بهعنوان یک ضرورت تلقی کنند؛ ضرورتی که توجه به آن میتواند ضامن بهبود کیفیت زندگی برای خود و جامعه باشد.
