کم کردن موارد خودکشی با ارائه حمایت به افرادی که در معرض خطر هستند؛ ابتکار تازه بهزیستی

خودکشی به عنوان یکی از چالش‌های اجتماعی در سال‌های اخیر بیش از پیش به مرکز توجه سیاستگذاران اجتماعی و کارشناسان حوزه سلامت روان تبدیل شده است. معاون اجتماعی سازمان بهزیستی کشور اعلام کرده است که «هرچند نرخ خودکشی در ایران نسبت به متوسط جهانی کمتر است، آمارهای موجود، به ویژه در سال‌های گذشته که توسط پزشکی قانونی منتشر شده‌اند، نشان‌دهنده افزایشی قابل توجه در نرخ خودکشی در کشور بوده که نیازمند مداخلات جدی و هدفمند است.»

سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، به طور اخیر به اهمیت حمایت از افرادی که اقدام به خودکشی کرده‌اند اشاره کرده و بیان داشته است: «نسبت «اقدام به خودکشی» به «خودکشی‌ منجر به مرگ» ۲۰ به یک است؛ به این ترتیب که از هر ۲۰ فردی که اقدام به خودکشی می‌کنند، تنها یک نفر به مرگ منتهی می‌شود و ۱۹ نفر دیگر که اقدام کرده و جان خود را از دست نداده‌اند، در معرض بالای تکرار این عمل قرار دارند. این افراد همچنین به شدت به حمایت اجتماعی نیازمندند و اگر به موقع اقدامات حمایتی صورت گیرد، میزان تکرار خودکشی در میان آن‌ها به طرز چشم‌گیری کاهش خواهد یافت و در اغلب موارد از وقوع مجدد آن ممانعت می‌شود.»

بدین ترتیب، پیشگیری از خودکشی باید بخشی از یک رویکرد کل‌نگر در راستای سلامت روان و اجتماعی قرار گیرد.

در این راستا، رئیس سازمان بهزیستی به تازگی از راه‌اندازی «طرح ویژه خودکشی» در تهران و تعدادی از شهرهای دیگر خبر داده و مطرح کرده است: در این طرح، افرادی که اقدام به خودکشی کرده‌اند به طور ویژه رصد می‌شوند و حمایت‌های اولیه تحت شرایط خاص به آنها ارائه می‌گردد تا شانس تکرار این عمل کاهش یابد.

به گفته وی، کاهش همبستگی عاطفی و اجتماعی و افت سرمایه اجتماعی از جمله دلایل اصلی بروز خودکشی است و همچنین ۱۱ هزار گروه داوطلب با همکاری ۱۲۰ هزار داوطلب در سراسر کشور به فعالیت می‌پردازند که می‌توانند در این زمینه موثر باشند.

حسینی همچنین در مورد خدمات تخصصی مراکز مشاوره تصریح کرده است: در حال حاضر نزدیک به ۳۰۰۰ مرکز مشاوره در کشور مشغول به فعالیت هستند و این خدمات روز به روز تخصصی‌تر می‌شوند. مجوز مشاوره در ۱۱ زمینه تخصصی صادر می‌شود که یکی از این حوزه‌ها خودکشی است و ضروریست که روان‌شناسان و مشاورانی که توانایی مداخله مؤثر در این حوزه را دارند، آموزش و تربیت شوند.

وی بر اهمیت سامانه تلفنی «صدای مشاور» به شماره ۱۴۸۰ و اورژانس اجتماعی با شماره ۱۲۳ تاکید کرده و بیان نموده است: بخش اعظمی از تماس‌ها با این سامانه‌ها مرتبط با افکار یا اقدام به خودکشی می‌باشد و ارتقای تخصصی خدمات، بهبود کیفیت و گسترش استانداردهای این مراکز از اولویت‌های ماست.

به گفته حسینی، اشتغال نیز نقش حیاتی در کاهش آسیب‌های اجتماعی از جمله خودکشی ایفا می‌کند و تا به امروز بیش از ۸۰ هزار فرصت شغلی برای مددجویان ایجاد شده است و زنان سرپرست خانوار به ویژه در این زمینه به توجه بیشتری نیازمندند.

پیش‌تر، دکتر محمد نصیری، مدیر کل بهزیستی استان تهران، به معرفی دقیق طرح پرداخته و ضمن اشاره به برنامه کنترل و مقابله با خودکشی، عنوان کرده است: در این طرح، شماره تماس افراد با افکار خودکشی یا اقدام به خودکشی که با اورژانس اجتماعی، خط ۱۴۸۰ یا مراکز مشاوره بهزیستی تماس گرفته‌اند ثبت و با آن‌ها به منظور ارائه خدمات مددکاری و مشاوره تماس گرفته می‌شود. این تماس‌ها در چندین مرحله مشاوره انجام شده و پیگیری مستمر شرایط این افراد با رویکرد مداخله‌ای حرفه‌ای، منجر به کاهش آمار فوت ناشی از خودکشی طی انجام این طرح در کشور شده و این نشان‌دهنده موفقیت این برنامه است.

وی همچنین در همایشی مربوط به روان‌شناسی و بهزیستی، با اشاره به اجرای طرح ویژه «فالوآپ خودکشی» متذکر شده است: نسبت اقدام به خودکشی به موارد منجر به مرگ، یک به ۲۰ است و در سال‌های اخیر خودکشی به مسئله‌ای جوانانه، نوجوانانه و زنانه تبدیل شده است. در سنین نوجوانی، نرخ اقدام به خودکشی و خودکشی موفق در میان دختران و پسران به سطحی مشابه رسیده است، در حالی که در گذشته تفاوتی پنج‌برابری وجود داشت. بنابراین، مراکز مشاوره بایستی خدمات تخصصی در زمینه خودکشی ارائه دهند، اما تعداد مشاوران متخصص در این حوزه کافی نیست و به همان میزان که خدمات سلامت جسمی به‌صورت تخصصی توسعه یافته، حوزه سلامت روان نیز نیازمند گسترش جدی و هدفمند است.