مشکلات ناشی از حیوانگزیدگی و مرگهای ناشی از هاری / تلاشهای مداوم برای تولید داخلی ایمونوگلوبولین ضدهاری
با افزایش شیوع حیوانگزیدگی و مرگومیر ناشی از بیماری خطرناک و کشنده «هاری»، تولید داخلی داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ در این زمینه، مدیرکل دفتر تضمین کیفیت سازمان انتقال خون با تأکید بر مشکلات جهانی در تأمین این داروی ضروری، از آغاز پروژهای برای جمعآوری پلاسما در پنج شهر کشور به منظور تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری خبر داد، دارویی که میتواند جان صدها نفر در معرض خطر را نجات بخشد.
دکتر علی واشقانی فراهانی ، با اشاره به اینکه بیماری «هاری» از جمله معضلات نظام سلامت محسوب میشود، بیان کرد: وقتی فردی توسط حیوانی گزیده میشود، علاوهبر دریافت واکسن هاری، او باید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری را نیز تزریق کند. واکسن به گونهای عمل میکند که ایمنی فعال را در بدن ایجاد نماید؛ تزریق این واکسن موجب تحریک سیستم ایمنی و تولید آنتیبادیها در بدن میشود. به این معنی که فردی که مورد گزش قرار گرفته، با دریافت واکسن، آنتیبادیهایی تولید میکند که به ایمنی بدنش کمک میکند.
هاری، بیماریای با عواقب مرگبار
مدیرکل دفتر تضمین کیفیت سازمان انتقال خون تصریح کرد: هاری بیماریای خطرناک و به طور کامل کشنده است. به دلیل خصوصیات خاص بیماری هاری، ممکن است زمان کافی برای ایجاد ایمنی فعال در بدن فرد گزیده شده وجود نداشته باشد و به همین دلیل ایمنی غیرفعال برای او در نظر گرفته میشود. ایمنی غیرفعال به معنای تزریق ایمونوگلوبولین از افراد اهداکنندهای است که واکسن هاری دریافت کرده و سطح ایمنی آنها افزایش یافته است به فردی که مورد گزش قرار گرفته، صورت میگیرد. این ایمونوگلوبولین به مقابله با عامل هاری پرداخته تا زمینه لازم برای تشکیل ایمنی فعال در بدن فرد گزیده شده مهیا گردد.
نیاز به داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری
او توضیح داد که همه موارد گزش نیازی به تزریق ایمونوگلوبولین ضدهاری ندارند و افزود: وجود شرایطی نظیر وسعت گزش، وجود بزاق یا آثار خون حیوان در فرد گزیده شده، احتمال هار بودن حیوان و عدم دریافت واکسن در گذشته، جزو مواردی هستند که نیاز به درمان با داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری را تجویز میکنند. در چنین مواردی، فرد گزیده شده علاوه بر دریافت واکسن، باید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری را نیز دریافت کند.
جمعآوری پلاسما به منظور تولید ایمونوگلوبولین ضدهاری
واشقانی با تأکید بر اینکه تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری نیاز به پلاسما دارد، بیان کرد: این دارو به پلاسمای افرادی که واکسن هاری را دریافت کردهاند و سطح ایمنی بدن آنها افزایش یافته، وابسته است. به عبارت دیگر، ما به پلاسمای افرادی نیاز داریم که آنتیبادی در بدنشان تولید شده باشد. با توجه به این نیاز، اهداکنندگان لازم است برای دریافت واکسن هاری به مراکز انتقال خون مراجعه کنند. همچنین افرادی که تمایل به اهدا پلاسما برای تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری دارند، باید مصاحبههای پزشکی و غربالگری مرتبط با سلامت را پشت سر بگذارند تا از صحت وضعیت سلامت و صلاحیت آنها اطمینان حاصل شود.
او ادامه داد: پس از احراز شرایط داوطلبان اهدا پلاسما، از آنها خواسته میشود واکسن دریافت کنند. سپس، به مدت یک ماه فرصتی برای استراحت در نظر گرفته میشود تا میزان ایمنی و سطح آنتیبادی افراد افزایش یابد و شرایط لازم برای اهدا فراهم گردد. بعد از انجام اهدا، آزمایشهای سلامت پلاسما و کنترل کیفیت انجام میشود تا از سلامت پلاسمای اهدایی مطمئن شویم. پس از تأیید استاندارد پلاسما، آن به پالایشگاههای خون انتقال مییابد تا در آنجا به دارو تبدیل شود. در نهایت، داروی تولیدی به مراکز پیشگیری از هاری فرستاده میشود.
چالشهای تأمین داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری
مدیرکل دفتر تضمین کیفیت سازمان انتقال خون توضیح داد که تأمین داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری با چالشهای بسیاری مواجه است، گفت: چندین شرکت در سطح جهانی در زمینه تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری فعالیت میکنند، چرا که پلاسمای لازم برای تولید این دارو محدود و در عین حال بسیار با ارزش محسوب میشود. در سالهای گذشته، این دارو به کشور وارد میشد، اما پس از بروز پاندمی کرونا، تأمین این دارو با مشکلات بسیاری مواجه گردید. همچنین تحریمها به مشکلات افزوده و دسترسی به داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری را دشوار کرده است. حدود ۲ تا ۳ سال است که سازمان غذا و دارو در زمینه تأمین داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری با چالشهای فراوانی روبهرو میباشد.
ورود به عرصه تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری
واشقانی افزود: به دلیل چالشها در تأمین داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری، ما به تولید این دارو وارد شدهایم. سازمان انتقال خون مشغول به جمعآوری پلاسمای لازم برای تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری شده است و دو شرکت نیز اعلام آمادگی کردهاند تا اگر پلاسمای مورد نیاز به آنها داده شود، نسبت به تولید این دارو اقدام کنند. در حال حاضر، روند شکلگیری چرخه جمعآوری پلاسما و تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری در کشور در حال انجام است.
جمعآوری پلاسما در ۵ شهر برای تولید داروی ضدهاری
وی درباره سابقه جمعآوری پلاسما برای داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری توضیح داد: این پروژه از شهر تهران آغاز شده و علاوه بر تهران، سایر شهرهایی که در آن پلاسما برای تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری جمعآوری میشود به پنج شهر رسیده است. این پروژه همچنین در شهرهای بابل، گرگان، مشهد و اصفهان نیز انجام میشود. به دلیل اینکه شرکتهای داروسازی در تهران مستقر هستند و جمعیت ساکن پایتخت بیشتر از شهرهای دیگر است، تهران نیز به عنوان یکی از شهرهای جمعآوری پلاسما برای تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری معرفی شد.
او خاطرنشان کرد: توسعه برنامه جمعآوری پلاسما برای داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری در دستور کار قرار دارد و سازمان انتقال خون قصد دارد این برنامه را گسترش دهد. اگرچه توسعه این برنامه در اولویت قرار دارد، اما فرآیند اجرایی به این صورت است که ابتدا بر یک شهر به طور کامل تمرکز میشود و هنگامی که پروژه در آن شهر به سرانجام رسید، اجرای آن در سایر شهرها آغاز میگردد. بدون شک، گسترش این برنامه در دستور کار است تا در زمینه پلاسما و تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری به خودکفایی برسیم.
ضرورت تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری
مدیرکل دفتر تضمین کیفیت سازمان انتقال خون بیان کرد: بررسیها نشاندهنده وجود خلاء در زمینه داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری است. در چنین شرایطی، تولید این دارو منطقی به نظر میرسد و از جنبه اقتصادی نیز برای شرکتهای تولیدکننده سودآور است. در حال حاضر، سیستم بهداشت و درمان کشور با مشکلات زیادی در تأمین داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری مواجه است، در حالی که میتوانیم این دارو را در کشور تولید کنیم. هیچ مشکلی از حیث وجود تولیدکننده وجود ندارد؛ به جز دو شرکت داخلی که به این عرصه وارد شدهاند، یک شرکت خارجی نیز برای تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری آمادگی خود را اعلام کرده است. به این منظور، پلاسما باید به مقدار کافی و در زمان مناسب به شرکتهای تولیدکننده ارائه شود تا آنها نسبت به تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری اقدام کنند.
افزایش آمار حیوانگزیدگی در سالهای اخیر
واشقانی تصریح کرد که نیاز به داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری در کشور چشمگیر است و افزود: بر اساس گزارش مسئولان وزارت بهداشت، در نیمه اول سال، ۸ نفر بر اثر ابتلا به هاری جان خود را از دست دادهاند. آمار حیوان گزیدگی که عدد بالایی محسوب میشود، همچنین میزان ابتلا به هاری، نشاندهنده نیاز کشور به این دارو است. همچنین بررسی ارقام و آمار حیوان گزیدگی در سالهای اخیر نسبت به سالهای گذشته، حکایت از افزایش موارد حیوانگزیدگی دارد؛ چرا که با مسائلی نظیر تغذیه حیوانات بلاصاحب و افزایش نگهداری از حیوانات خانگی مواجه هستیم.
شرایط اهداکنندگان پلاسما
او درباره شرایط لازم برای اهداکنندگان پلاسما توضیح داد: افراد بین ۱۸ تا ۶۰ سال میتوانند برای اهدای پلاسما اقدام کنند، اما هرچه جوانتر باشند، شرایط بهتری دارند. فاکتورهای سلامتی در نظر گرفته میشود، اما تعداد این فاکتورها با افزایش سن افراد کاهش مییابد و به همین دلیل است که ترجیح میدهیم افراد جوانتر نسبت به اهدای پلاسما اقدام کنند. هرچه افراد به سن ۶۰ سال نزدیکتر باشند، شانس آنها برای اهدا پلاسما کاهش مییابد.
جمعآوری پلاسما: یک فعالیت عملیاتی، نه کارآزمایی بالینی و مطالعاتی
مدیرکل دفتر تضمین کیفیت سازمان انتقال خون تصریح کرد: جمعآوری پلاسما به منظور تولید داروی ایمونوگلوبولین ضدهاری یک پروسه عملیاتی است و نه یک کار پژوهشی. برخی ممکن است تصور کنند که این اقدام سازمان انتقال خون به نوعی کار پژوهشی یا کارآزمایی بالینی برای واکسن هاری است، در حالی که واکسنی که در این پروژه استفاده میشود، همان واکسنی است که در مراکز پیشگیری و درمان هاری تزریق میگردد. احتمال بروز عوارض جانبی برای بعضی از افراد وجود دارد، اما پرسنل پزشکی و پرستاری مشارکتکننده در این پروژه آموزشهای لازم را دیدهاند و به دقت این پروژه را پیش میبرند. بار دیگر تأکید میکنم به خاطر اینکه همه اهداکنندگان باید مراحل پایش سلامت را پشت سر بگذارند، احتمال بروز عارضه ناشی از تزریق واکسن در این افراد به حداقل میرسد.
