وضعیت بحرانی تالابهای کشور ایران
با وجود تلاشهای متعدد در سطح ملی و بینالمللی برای حفاظت از تالابهای کشور، شاهدیم که این اکوسیستمها همچنان در شرایط نامناسبی به سر میبرند و به سمت نابودی پیش میروند؛ از جمله نمونه بارز آن دریاچه ارومیه است که وضعیت وخیمی دارد.
سازمان حفاظت محیط زیست به همراه متخصصان این حوزه بر این باورند که حقابههای تخصیصیافته به تالابها به نحو شایستهای تامین نمیشود. بر مبنای قانون حفاظت از تالابها، این سازمان موظف است میزان حقابههای مورد نیاز تالابها را تعیین کند و وزارت نیرو نیز باید آن را تخصیص دهد. بهطوری که حقابه سالانه تالابها معادل ۱۰ میلیارد مترمکعب در نظر گرفته شده است، اما بخش ناچیزی از آن توسط وزارت نیرو به این تالابها اختصاص مییابد و به همین دلیل وضعیت آنها رضایتبخش نیست.
مرگ تدریجی تالابها، آنها را به نقاط کانونی تولید گرد و غبار تبدیل میکند که این وضعیت بقا را برای جوامع محلی و حتی مناطق دورتر از این تالابها دشوار خواهد ساخت و ممکن است منجر به مهاجرت شود.
در کشور ما بالغ بر ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار محدوده تالابی وجود دارد که بنا بر نظریه کارشناسان، بیش از ۷۰ درصد آن قابلیت تبدیل شدن به مراکز تولید گرد و غبار را دارد، از این رو ضروری است که حقابههای آنها تأمین گردد.
در سال جاری، برای تالاب بختگان حدود ۴۰ میلیون مترمکعب و برای دریاچه ارومیه بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون مترمکعب آب رهاسازی شده است، اما نکته قابل توجه این است که مقدار آبی که به این بسترها میرسد، به دلیل برداشتهای کشاورزان و تبخیر، کامل نمیباشد.
به باور کارشناسان، لازم است سازمان حفاظت محیط زیست قدرت و اختیارات بیشتری در راستای حفاظت از منابع طبیعی کشور داشته باشد. هرچند که قانون حفاظت از تالابها که در مجلس به تصویب رسیده این اختیار را به سازمان میدهد، ولی در عمل محیط زیست نتوانسته به درستی از حقوق خود دفاع کند.
در چند سال گذشته، سازمان حفاظت محیط زیست به سمت راهکارهای مشارکتی در حفاظت از محیط زیست پیش رفته است. این سازمان در تلاش است تا با همکاری جوامع محلی، از تالابها و محیط زیست حمایت کند. یکی از این طرحها، مدیریت پایدار تالابها با رویکرد مشارکت محلی بوده که نتایج مثبتی نیز به همراه داشته است. در این طرح، به کشاورزان آموزش داده شده تا چگونه به درستی مزارع و باغات خود را آبیاری کنند و از کودهای شیمیایی به شکل بهینه استفاده نمایند.
این روش در دریاچههای حاشیهای دریاچه ارومیه، شادگان و بختگان به مرحله اجرا درآمد و نتایج امیدوارکنندهای داشت، به طوری که در ۲۵۴ روستا در استانهای آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، فارس و خوزستان پیادهسازی شد و ۱۷ هزار و ۵۰۰ کشاورز تحت آموزش قرار گرفتند. علاوه بر این، گزارشها حاکی از آن است که با اجرای این طرح، در تالاب بختگان و شادگان مصرف آب بیش از ۲۷ درصد کاهش یافته است.
با توجه به هشدارهای مکرر درباره وضعیت نامناسب محیط زیست، خشکیدن تالابها و نابودی جنگلها، به نظر میرسد این موضوع هنوز به یک مطالبه جدی تبدیل نشده است. مسئولان همچنان به عمق فاجعه پی نبرده و به این معضل به شکلی سطحی و فانتزی مینگرند.
