روشهای مقابله با خشونت نسبت به پرستاران در خدمات اورژانس
در فضای پرفشار بیمارستانها، پرستاران اورژانس بیش از هر گروه شغلی دیگری با اشکال مختلف خشونتها مواجه میشوند. یک پژوهش تازه به دنبال شناسایی راهکارهای مؤثری برای کاهش این خشونتها است و سعی دارد تا تصویری جامع از مداخلات کاربردی ارائه دهد.
، خشونت در محیط کار یکی از بحرانهای جهانی و حیاتی است که سلامت جسمی و روانی کارکنان را به خطر میاندازد. در میان تمامی مشاغل، پرستاران شاغل در بخش اورژانس بیشتر از بقیه در معرض خشونتهای کلامی و فیزیکی قرار دارند. این اشکال خشونت میتوانند شامل توهین، تهدید، آزار یا حتی حملات جسمی باشند. تحقیقات متعدد نشان دادهاند که درصد بالایی از پرستاران در کشورهای مختلف، از جمله ایران، با این تجربیات مواجه شدهاند. پیامدهای روانی و اجتماعی چنین خشونتهایی به مراتب فراتر از آسیبهای مالی است، چرا که این وضعیت منجر به کاهش اعتماد به نفس کارکنان، افزایش احساس افسردگی و فرسودگی شغلی میشود و حتی بسیاری از پرستاران را به ترک حرفهشان ترغیب میکند. به این ترتیب، رسیدگی به این مسئله تنها یک موضوع حرفهای نیست، بلکه یک ضرورت اجتماعی برای حفظ سلامت جامعه به شمار میآید.
بخش اورژانس به دلیل نیاز فوری به مراقبت، شرایط پیشبینیناپذیر و فشارهای کاری بالا، محیطی مستعد برای وقوع خشونت به شمار میرود. حضور همراهان نگران بیماران، کمبود نیروی انسانی، بار کاری سنگین و فقدان آموزشهای مناسب مدیریت بحران، عواملی هستند که به بروز این خشونتها دامن میزنند. پیامدهای این شرایط نه تنها بر فرسودگی پرستاران تأثیر میگذارد، بلکه کیفیت خدمات درمانی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. در واقع، زمانی که پرستاران تحت استرس و شرایط روانی آسیبدیده کار میکنند، تمرکز آنان بر ارائه خدمات مراقبتی بهطور مستقیم دچار اختلال میشود. از این رو، شناسایی مداخلات مؤثر برای کاهش خشونت در این فضا، هم به بهبود وضعیت کاری پرستاران کمک خواهد کرد و هم خدمات درمانی به بیماران را ارتقا خواهد داد.
در این راستا، سعید سالاری، پژوهشگر پرستاری در دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی بندرعباس، به همراه دو همکار خود مطالعهای را انجام دادهاند. این تیم در تحقیق خود به تحلیل مجموعهای از مطالعات قبلی پرداختند تا شناسایی کنند کدام مداخلات میتوانند در عمل برای کاهش خشونت علیه پرستاران اورژانس مؤثر باشند. به جای متمرکز شدن بر یک روش خاص، این پژوهشگران تلاش کردهاند با دیدی جامع، همه شواهد موجود را جمعآوری کرده و تصویری واضح از اثربخشی رویکردهای مختلف ارائه دهند.
برای انجام این پژوهش، محققان به جستجوی پایگاههای علمی مختلفی نظیر Google Scholar، Scopus، PubMed و سایر منابع علمی فارسی و انگلیسی پرداختند. آنها از کلیدواژههایی همچون «خشونت»، «پرستاران»، «بخش اورژانس» و «مداخلات» استفاده کردند. در نهایت، ۱۹ مقاله که از کیفیت علمی مطلوب برخوردار بودند و بهطور مستقیم به مسئله خشونت علیه پرستاران اورژانس پرداخته بودند، وارد مطالعه شدند. کیفیت این مقالات با بهرهگیری از چکلیستهای معتبر علمی مورد ارزیابی قرار گرفت تا نتایج بهدستآمده قابل اعتماد باشند.
یافتههای این پژوهش نشان داد که مداخلات مختلفی برای مقابله با خشونت پیشنهاد و آزمایش شدهاند. این مداخلات شامل آموزشهای حضوری و غیرحضوری، تغییرات مدیریتی و محیطی، آموزش مهارتهای ارتباطی و مدیریت خشم، طراحی پروتکلهای ارزیابی ریسک و اقدامات پیشگیرانه، الگوریتمهای تریاژ و حتی شبیهسازیهای آموزشی بوده است. هر یک از این روشها در محیطهای متفاوت نتایج خاص خود را به ارمغان آوردهاند، اما بهطور کلی مشخص شده است که میتوانند به بهبود شرایط کاری پرستاران کمک نمایند.
بر اساس ارزیابی نهایی محققان، ترکیب آموزش مهارتهای ارتباطی و مدیریت خشم با بهبود شرایط محیطی و مدیریتی، بیشترین تأثیر را در کاهش خشونت علیه پرستاران نشان داده است. همچنین، برنامههای آموزشی مداوم، استفاده از پروتکلهای ارزیابی خطر، بهینهسازی محیط کار و فرهنگسازی برای گزارشدهی از دیگر عواملی است که میتواند به کاهش معنیدار خشونت در بخشهای اورژانس کمک کند. در کنار این موارد، اهمیت قوانین حمایتی و سیاستهای کلان به منظور تقویت این اقدامات نیز غیرقابل انکار است.
این یافتهها حکایت از آن دارد که مبارزه با خشونت علیه پرستاران تنها از طریق یک برنامه یا دوره آموزشی کوتاهمدت میسر نیست. بلکه نیازمند اجرای مجموعهای هماهنگ از اقدامات در سطح بیمارستانها، دانشگاهها و حتی نظام بهداشت و درمان کشور است. آموزشهای مستمر، تدوین پروتکلهای مشخص برای پیشگیری و مدیریت خشونت، انجام تغییرات محیطی مثلاً افزایش امنیت فیزیکی و همچنین ارائه حمایتهای قانونی به پرستاران از جمله راهکارهایی هستند که میتوانند فضایی ایمنتر برای کار آنها فراهم کنند.
بسیار حائز اهمیت است که مدیران بیمارستانها در این زمینه نقش فعالتری ایفا کنند. آنها توانایی دارند با فراهم آوردن آموزشهای منظم، ایجاد کانالهای امن برای گزارش خشونت و انجام تغییرات سازمانی، محیطی امن را فراهم کنند که در آن پرستاران بدون بیم از تهدید و آزار به انجام وظایف حیاتی خویش بپردازند. از سوی دیگر، سیاستگذاران حوزه سلامت باید تدبیر لازم برای تدوین قوانین و چارچوبهای حمایتی را در نظر بگیرند که به تشویق گزارشدهی خشونتها منجر شود و از عادیسازی این رفتارها جلوگیری کند.
لازم به ذکر است که این نتایج تحقیقاتی در «فصلنامه پرستاری و مامایی» دانشگاه علوم پزشکی ارومیه منتشر شده است؛ این نشریه علمی پژوهشی به چاپ تحقیقات روز در زمینه پرستاری و سلامت میپردازد و فضایی را برای ارائه دستاوردهای علمی محققان ایرانی مهیا میسازد.
