شیوه ارزیابی لایحه بودجه سالانه دگرگون شد

در جلسه روز چهارشنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۴، نمایندگان مجلس شورای اسلامی در راستای بررسی گزارش کمیسیون آیین‌نامه داخلی، به تغییراتی در ماده (۱۸۲) قانون آیین‌نامه داخلی مجلس رأی مثبت دادند. این اصلاح شامل ماده واحده‌ای به شرح زیر است:

«ماده واحده- ماده ۱۸۲ قانون آیین‌نامه داخلی به شکل زیر اصلاح شده و در تبصره ۲ آن به‌طور خاص عبارت «جلسات تلفیق در محل صحن علنی تشکیل می‌شود» حذف می‌شود و تبصره‌های یک، سه و چهار همچنان پا برجا خواهند بود. ضمن این که عبارت “پانزدهم آبان ماه” به “پانزدهم آذر ماه” در تبصره ۵ تغییر می‌یابد.

تبصره ۲ ماده ۱۸۰ این قانون نیز نظیر تبصره ۲ ماده ۱۸۲ اصلاح خواهد شد.

ماده ۱۸۲- دولت ملزم است ماده واحده لایحه بودجه سالانه کل کشور را به شکلی برنامه محور ارائه دهد که شامل سقف منابع عمومی دولت، به تفکیک درآمدها و مصارف بودجه، برنامه‌های اجرایی و اهداف کمی باشد. این موارد می‌بایست تنها در قالب جداول کلان و تفصیلی، به تفکیک جداول الزامات منابع و ارقام آنها و همچنین جداول الزامات مصارف و ارقام آن، حداکثر تا اول دی ماه هر سال به مجلس ارائه شود.

همچنین، ارائه جدول برآورد منابع و مصارف به همراه لایحه بودجه الزامی است. در این جداول تنها عناوین قابل بحث مورد اشاره قرار می‌گیرد که در قوانین تصویب‌ شده مانند قانون برنامه پنج‌ساله که در حال اجرا است، قید شده‌ و به بودجه‌های سالانه ارجاع داده شده، یا برش یک ساله‌ای از آن برنامه باشند. این جداول باید شامل مستندات قانونی مرتبط، موضوع، ردیف، رقم و سایر اطلاعات مربوط به بودجه باشد و ذکر هرگونه درصد، توضیح یا حکمی در زیر یا حاشیه جداول، جز در مواردی که توضیح سیاست‌های اجرایی بودجه طبق قانون برنامه ۵ ساله و سایر قوانین مصوب باشد، مجاز نیست.

دولت باید احکام قانونی که در طی ۵ سال منتهی به ارائه لایحه بودجه نموده و برای آنها اعتباری پیش‌بینی نشده است، به همراه لایحه به مجلس ارائه نماید. شاخص‌های عملکرد و اهداف کمی مرتبط با بودجه و برنامه‌های قوه مقننه، قوه قضاییه، وزارتخانه‌ها، سازمان‌های مستقل با ریاست رئیس جمهور، نیروهای مسلح، نهادهای زیر نظر مقام معظم رهبری و سایر نهادهای مصرح در قانون اساسی باید مطابق با قوانین بالادستی به لایحه بودجه ضمیمه شود.

هیئت رئیسه موظف است بلافاصله پس از دریافت لایحه بودجه، آن را برای آگاهی نمایندگان در سامانه قانونگذاری و نظارت مجلس بارگذاری کرده و در عین حال به کمیسیون تلفیق بودجه و کمیسیون‌های تخصصی مناسب ارجاع دهد.

کمیسیون تلفیق لازم است ظرف سه روز گزارش خود را درباره تأیید یا رد کلیات لایحه به هیئت رئیسه مجلس ارسال کند.

بررسی کلیات لایحه در صحن علنی مجلس طبق بند ج ماده ۱۰۸ این قانون انجام می‌شود. در جلسه رسیدگی به کلیات، گزارش کمیسیون تلفیق و همچنین گزارش کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات درباره کلیات برای مدت ۱۰ دقیقه استماع خواهد شد.

اگر کلیات لایحه از جانب مجلس تأیید نشود، دولت موظف است ظرف ۵ روز نسخه اصلاح‌شده لایحه را مجدد به مجلس تقدیم کند و در صورتی که کلیات لایحه باز هم تصویب نشود، فرایند اعاده به دولت دوباره تکرار خواهد شد.

پس از دریافت لایحه اصلاحی، کمیسیون تلفیق حداکثر دو روز فرصت دارد تا گزارش جدیدی در مورد رسیدگی به کلیات به مجلس ارائه کند، و اگر کلیات لایحه به تصویب برسد، به کمیسیون‌های تخصصی مربوطه ارجاع داده می‌شود.

پس از تصویب کلیات، نمایندگان پنج روز فرصت دارند تا پیشنهادات خود را در سامانه ثبت کنند و هر کمیسیون موظف است به‌محض آگاهی از پیشنهادهای نمایندگان، گزارشی را حداکثر ظرف پنج روز به کمیسیون تلفیق ارسال نماید.

کمیسیون تلفیق ملزم است ظرف ۱۰ روز به پیشنهادهای دریافتی از کمیسیون‌ها رسیدگی نماید و گزارش آن را در سامانه بارگذاری کند. مهلت کمیسیون تلفیق تنها یک بار و حداکثر تا ۵ روز قابل تمدید است.

کمیسیون تلفیق به ترتیب به پیشنهادهای مربوط به جداول الزامات منابع و ارقام آن و جداول الزامات مصارف و ارقام آنها رسیدگی خواهد کرد. بعد از بارگذاری گزارش کمیسیون تلفیق، کمیسیون‌ها و نمایندگان می‌توانند ظرف یک دوره سه روزه پیشنهادات خود را در سامانه ثبت کنند و در صحن علنی، گزارش کمیسیون تلفیق به ترتیبی شامل جداول الزامات منابع و ارقام آن، سپس جداول الزامات و ارقام آن بررسی می‌شود. بعد از اتمام بخش منابع، در صورت تغییر ارقام گزارش، کمیسیون تلفیق حداکثر سه روز فرصت دارد تا تغییرات مذکور را در جداول مصارف اعمال و گزارش جدیدی بارگذاری کند.

نمایندگان حداکثر ۲۴ ساعت فرصت دارند تا پیشنهادات خود را در خصوص گزارش جدید کمیسیون تلفیق درج کنند. هنگام بررسی گزارش کمیسیون تلفیق در صحن علنی، ردیف‌های الزامات منابع و مصارف به‌طور مستقل مورد بررسی قرار می‌گیرد و هر جدول به‌طور جداگانه مورد بحث قرار خواهد گرفت. با توضیح سخنگوی کمیسیون تلفیق به مدت حداکثر ۵ دقیقه، دو مخالف، دو موافق، نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون تلفیق به مدت حداکثر سه دقیقه، رأی‌گیری صورت می‌گیرد.

در صورتی که گزارش کمیسیون تلفیق در هر مورد به تصویب نرسد، پیشنهادهای کمیسیون‌ها و سپس نمایندگان به ترتیب مورد بررسی قرار گرفته و بازگشت به لایحه، حذف و اصلاح انجام خواهد شد و پس از توضیح نماینده پیشنهاد دهنده، یک نفر مخالف، یک نفر موافق، نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون تلفیق هر یک به مدت حداکثر سه دقیقه رأی‌گیری می‌نمایند.

پس از پایان بررسی پیشنهادات، دوباره خود لایحه با تغییرات تأییدشده به رأی گذاشته می‌شود. اگر در این مرحله، اصل لایحه رأی نیاورد، برای بررسی بیشتر به کمیسیون تلفیق ارجاع می‌شود.

کمیسیون تلفیق موظف است حداکثر ظرف دو روز، گزارشی از بخش ارجاع‌شده را به مجلس ارسال کند و هر بخشی که به کمیسیون ارجاع می‌شود، نمایندگان ۱۲ ساعت فرصت دارند تا پیشنهادات خود را در سامانه ثبت کنند.»