از لامبورگینی تا پراید؛ مردم از چه خودروهایی بهره‌مند هستند؟ خانوارها به چه صورت در دسته‌های مختلف قرار می‌گیرند؟

بر اساس تازه‌ترین اطلاعات ارائه شده از سوی وزارت رفاه در خصوص خانوارهای تحت پوشش دریافت یارانه، هم‌اکنون ۲۱ میلیون و ۵۲۷ هزار و ۴۰۸ خودرو به خانواده‌های ایرانی تعلق دارد. همچنین آمارها نشان می‌دهد که تقریباً همین تعداد خانوار یعنی حدود ۷۵ میلیون ایرانی از یارانه بهره‌مند می‌شوند. نکته قابل توجه این است که در آمارهای دیگر، نشان داده شده است که نیمی از خودروهای خانوارهای یارانه‌بگیر دارای ارزشی کمتر از ۲۵۰ میلیون تومان هستند.

به گزارش خبرگزاری دولت (ایرنا)، بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران و پایگاه رصد رفاه ایرانیان، اطلاعات مربوط به دارایی‌های خانوار ایرانی نشان می‌دهد که تا چند ماه قبل از حذف دهک‌های پردرآمد، چهار دستگاه لامبورگینی، ۱۸۱ دستگاه مازراتی و سه‌هزار و ۴۵۱ دستگاه پورشه در اختیار یارانه‌بگیران بوده است. هرچند تحلیل سایر شاخص‌های اقتصادی خانوارها، تفکیک دقیق دهک‌ها و حذف دهک‌های بالاتر از لیست یارانه‌بگیران را چالش‌برانگیز می‌کند.

قانون برنامه هفتم پیشرفت، دولت را موظف به توزیع عادلانه یارانه‌ها به منظور حمایت از اقشار آسیب‌پذیر ساخته است و همچنین در قانون بودجه سال جاری حذف سه دهک پر درآمد ۸ و ۹ و ۱۰ نیز به یک الزام قانونی تبدیل گردیده است. اما بررسی‌های صورت گرفته نشان می‌دهد که تفکیک دهک‌های ۵ تا ۹، به مراتب سخت‌تر از آن چیزی است که قانونگذاران پیش‌بینی کرده‌اند.

پایش وضعیت اقتصادی یارانه‌بگیران از طریق پایگاه رصد رفاه ایرانیان با استفاده از شاخص‌هایی نظیر داده‌های بانکی (از طریق پردازش شاخص‌های سامانه شاپرک)، مالکیت خودرو، ملک، حمایت‌های اجتماعی، بهداشت، حقوق و وضعیت بازار بورس انجام می‌شود و بر نسبی و ناکامل بودن این داده‌ها نیز بطور مداوم تأکید می‌گردد.

تحلیل توزیع ارزش خودروهای خانوار ایرانی نشان می‌دهد که در جامعه‌ای که تنها چهار دهم درصد (۰.۴ درصد) از خودروها به بیشتر از پنج میلیارد تومان ارزش دارند، حذف یارانه سه دهک بالاتر به معنای حذف تنها دارندگان خودروهایی نظیر لندکروزر و پورشه نخواهد بود، بلکه شامل دارندگان خودروهای متوسط نیز خواهد شد!

بر اساس این داده‌ها، همچنین جای ذکر دارد که تعداد کل خودروهای تولیدی ایران خودرو در خیابان‌ها و زیر پای یارانه‌بگیران به ۹ میلیون و ۹۸۷ هزار و ۴۸۳ دستگاه می‌رسد، درحالی که سایپا ۸ میلیون و ۲۵۴ هزار و ۵۵۵ دستگاه، رنو ۸۵۹ هزار و ۱۹۲ دستگاه، هیوندایی ۳۴۱ هزار و ۹۳۵ دستگاه و کیا ۳۰۷ هزار و ۴۶۷ دستگاه خودرو در اختیار دارد؛ به علاوه تعداد خودروهای مختلف چینی نیز به چند صد هزار دستگاه می‌رسد.

جالب توجه است که آمار توزیع ارزش خودروهای موجود در کشور می‌تواند این خودروها را از دسته کالای لوکس به محصولی با هزینه بالا تبدیل کند، چرا که به طور متوسط، سن خودروهایی که در کشور در حال تردد هستند حدود ۱۳ سال برآورد شده است.

این موضوع به وضوح بیانگر نکته‌ای است که وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، احمد میدری، در جلسه علنی مجلس به آن پرداخت و اظهار داشت: دولت سیزدهم قصد داشت تا تنها به سه دهک یارانه پرداخت کند، اما ۱۷ میلیون نفری که در سال ۹۸ از لیست حذف شده بودند، دوباره به آن بازگشتند.

وی خاطرنشان کرد: در آن زمان مجلس تصمیم گرفت تا اطلاعات افراد را جمع‌آوری کند و مردم نیز موظف به ارائه اطلاعات صحیح شدند. همچنین مقرر گردید که در صورت ارائه اطلاعات نادرست، مشمول حذف سایر یارانه‌های مندرج در قانون و استرداد یارانه‌های قبلی خواهند شد.

میدری در مورد سطح درآمد افراد و اینکه آیا تعداد ۲۷ میلیون نفر یا تعداد کمتری مشمول حذف یارانه‌ها خواهند شد، گفت: به عنوان کسی که اطلاعات مستند و ثبتی کشور را در دست دارم، اعلام می‌کنم که در جامعه چهارنفر صاحب لامبورگینی، ۱۸۱ نفر مازراتی، سه‌هزار و ۶۰۰ نفر پورشه، ۱۰ هزار نفر لندروور و بیش از ۵۶ هزار نفر خودروهای ساخت کرمان موتور را دارند. بنابراین ما با جمعیتی سطح بالا مواجه نیستیم که بتوان ۲۷ میلیون نفر را از لیست یارانه‌بگیران حذف کرد، زیرا سطح متوسط جامعه به گونه‌ای دیگر است.

وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی همچنین اعلام کرد که نهادهای مختلف به ما هشدار می‌دهند که تعداد یارانه‌بگیرانی که باید حذف شوند به همین میزان باقی بماند.

وی به این نکته تأکید کرد که اطلاعات مربوط به حذف یارانه‌ها در کشور موجود است و اگر دولت و مجلس تصمیم به حذف ۲۷ میلیون نفر یارانه‌بگیر داشته باشند، این اقدام را عملی خواهیم کرد، اما پیشنهاد ما حذف ۱۵ میلیون نفر است.

نحوه دهک بندی خانوارها چگونه است؟

روش دهک‌بندی خانوارها در کشور بر مبنای یک فرمول ساده انجام می‌گیرد. با جمعیتی بیش از ۸۵ میلیون نفر، این تعداد به ۱۰ گروه تقسیم می‌شود که هر یک از این گروه‌ها بر اساس وضعیت اقتصادی طبقه‌بندی می‌گردند. از این میان، دهک دهم به عنوان پر درآمدترین گروه شناخته می‌شود و افراد حاضر در این گروه تا اردیبهشت امسال از لیست یارانه‌بگیرها حذف شده‌اند.

حذف افراد موجود در دهک‌های ۹، ۸ و ۷ به دلیل نزدیکی سطح درآمد و وضعیت اقتصادی، طبق ادعای مسئولان، کار دشواری است و حتی با تقسیم هر دهک به ۱۰ گروه جزئی‌تر و شکل‌گیری صدک‌های جمعیتی، این نزدیکی بیشتر نمایان می‌شود. تصویر زیر، تقسیم‌بندی واضح‌تری از وضعیت اقتصادی گروه‌های ۹ به پایین را فراهم می‌آورد.

هزینه دهک ۱۰ دو برابر دهک ۹ است

تحلیلی که بر اساس اطلاعات جمع‌آوری‌شده از مرکز آمار ایران و پایگاه رصد رفاه ایرانیان انجام شده، نشان می‌دهد که فاصلۀ هزینه میان دهک ۹ و ۱۰ بیش از ۳۰ میلیون تومان است؛ به این معنی که هزینه خانواده‌های دهک ۱۰ نزدیک به دو برابر دهک ۹ می‌باشد. از دهک ۱ تا ۹، افزایش هزینه‌ها به صورت تدریجی و پیوسته اتفاق می‌افتد (هر دهک به طور میانگین حدود ۲ تا ۵ میلیون تومان افزایش هزینه دارد)، اما انتقال از دهک ۹ به ۱۰ به صورت ناگهانی و غیرخطی رخ می‌دهد.

این جدول همچنین نشان می‌دهد که تفکیک دهک‌های ۷ تا ۹ بر اساس هزینه خانوار بسیار پیچیده است، زیرا نوسانات هزینه در این بخش به صورت تدریجی است و آنان دارای همپوشانی با یکدیگر هستند.

اضافه کردن وضعیت خودرو به این درآمد نیز نشان‌دهنده این واقعیت است که حذف سه دهک دیگر از طبقات بالا جامعه، بدون برخورداری از اطلاعات دقیق مالی و درآمدی که توسط نهادهای مختلف در دست است، چالشی بزرگ خواهد بود که می‌تواند به معنای حذف افرادی باشد که تنها خودروهایی نظیر پژو و پراید دارند.

با این حال، طبق قانون بودجه امسال، دولت موظف به حذف این گروه‌ها شده است، گروه‌هایی که تفکیک آن‌ها از طبقات دیگر، نیازمند دست‌یابی به اطلاعات درآمدی دقیق‌تر و آمار شفاف‌تری است که بتواند مبنای تصمیمات اتخاذ شده قرار گیرد.