نشانه‌هایی که نشان می‌دهد کم‌آبی بدن شما به وضعیت خطرناک نزدیک شده است

کاهش آب بدن می‌تواند به بیماری‌هایی جدی مرتبط با گرما منجر گردد و در پی آن عوارضی خطرناک همچون اسهال، استفراغ و تب ایجاد کند؛ به‌ویژه کودکانی که به سنین پایین می‌رسند و افراد بالای ۶۰ سال بیشتر در معرض خطر این بیماری قرار دارند.

علت‌های کم‌آبی بدن چیست؟

در شرایط معمول، ما به صورت روزانه با عرق کردن، گریه، تنفس، ادرار و مدفوع بخشی از آب بدن خود را از دست می‌دهیم. در یک فرد سالم، با نوشیدن مایعات و مصرف مواد غذایی حاوی آب، این آب‌ها جایگزین می‌شوند. اما اگر فردی به شدت بیمار باشد و دچار تب، اسهال یا استفراغ شود، احتمال بروز کم‌آبی به‌وجود می‌آید. علاوه بر این، قرار گرفتن بیش از حد در آفتاب و مصرف ناکافی آب نیز منجر به کمبود آب بدن می‌شود؛ این وضعیت زمانی حادث می‌شود که بدن قادر به حفظ آب و نمک‌های ضروری مانند سدیم و پتاسیم نباشد.

بعضی اوقات، مصرف داروهایی نظیر دارو‌های ادرارآور نیز می‌تواند به کم‌آبی بدن منتهی شود. این داروها مایعات و الکترولیت‌های بدن را تخلیه می‌کنند. به هر دلیل که کم‌آبی اتفاق بیفتد، باید به سرعت درمان شود.

نشانه‌های کم‌آبی بدن چه هستند؟

از رایج‌ترین نشانه‌های کم‌آبی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد؛ با این حال، هر فرد ممکن است نشانه‌های مختلفی را تجربه کند:

• تشنگی محسوس

• کاهش فراوانی ادرار

• خشکی پوست

• احساس خستگی

• سبکی سر

• احساس سرگیجه

• گیجی یا سردرگمی

• خشکی دهان و غشای مخاطی

• افزایش ضربان قلب و تنفس

در بچه‌ها، علائم اضافی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• خشکی زبان و دهان

• فقدان اشک هنگام گریه

• نداشتن ترشح ادرار در پوشک برای چند ساعت

• فرورفتگی شکم، ناحیه دور چشم‌ها یا صورت

• بی‌حالی و کاهش فعالیت

• کج خلقی

• پوستی که هنگام گرفتن و رها کردن به سادگی به وضعیت اولیه برنمی‌گردد.

علائم کم‌آبی ممکن است با سایر بیماری‌ها یا اختلالات پزشکی مشابهت داشته باشد، لذا هرگز از مشاوره با پزشک غافل نشوید.

چطور کم‌آبی را درمان کنیم؟

درمان کم‌آبی بدن معمولاً می‌تواند در خانه و تحت نظر پزشک انجام شود. برای کودکان، دستورالعمل‌های درمانی مرتبط با نوع کم‌آبی بدن ممکن است متفاوت باشد، بنابراین مشاوره پزشکی بسیار حائز اهمیت است. در موارد خفیف کم‌آبی، آبرسانی از طریق نوشیدن مایعات توصیه می‌شود و بسیاری از نوشیدنی‌های ورزشی تجاری قادر به بازگرداندن مایعات، الکترولیت‌ها و تعادل نمک‌های بدن هستند.

در کم‌آبی میانه ممکن است نیاز به مایعات وریدی (IV) یا سرم درمانی باشد. در صورتی که کم‌آبی به موقع شناسایی شود، آبرسانی ساده ممکن است کافی باشد. موارد شدید کم‌آبی باید با توجه به شرایط اورژانسی درمان شوند و بستری شدن در بیمارستان همراه با مایعات وریدی ضروری است و باید اقدامات فوری انجام پذیرد.

چگونه می‌توان از کم‌آبی بدن پیشگیری کرد؟

اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از اثرات منفی کم‌آبی شامل موارد زیر است:

• در هنگام کار یا بازی در زیر آفتاب، مقدار زیادی مایعات مصرف کنید؛

• اطمینان حاصل کنید که مایعاتی که مصرف می‌کنید بیشتر از آب‌های از دست رفته باشد؛

• فعالیت‌های فضای باز را در ساعات خنک‌تر از روز برنامه‌ریزی کنید؛

• از نوشیدنی‌های ورزشی مناسب استفاده کنید تا به حفظ تعادل الکترولیت‌ها کمک کنید;

• برای نوزادان و کودکان خردسال، استفاده از محلول‌های الکترولیت مانند پدیالیت می‌تواند در حفظ تعادل الکترولیت‌ها در طول بیماری یا در معرض گرما قرار گرفتن کمک‌کننده باشد. از تلاش برای تولید محلول‌های خانگی برای کودکان خودداری کنید.

گرمازدگی یا سکته گرمایی چیست؟

گرمازدگی، شدیدترین نوع بیماری‌های ناشی از روزهای گرم است که می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد و ناشی از قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض آفتاب است. در این وضعیت، فرد به اندازه کافی عرق نمی‌کند تا دمای بدنش کاهش یابد. سالمندان، نوزادان، افرادی که در فضای باز کار می‌کنند و همچنین کسانی که مشکلات روانی، چاقی، گردش خون ضعیف دارند یا به مصرف برخی داروها یا الکل تمایل دارند، بیشترین احتمال بروز گرمازدگی را دارند. این مشکل به سرعت پیشرفت می‌کند و به مداخله سریع پزشکی نیاز دارد.

علت‌های گرمازدگی چیست؟

بدن ما مقدار زیادی گرما تولید می‌کند و معمولاً از طریق تعریق و تابش گرما از پوست، خود را خنک می‌سازد. اما در شرایط خاصی مانند گرمای شدید، رطوبت بالای محیط یا فعالیت فیزیکی شدید در روزهای داغ، این سیستم خنک‌کننده ممکن است از کار بیفتد و منجر به افزایش دمای بدن به سطوح خطرناک گردد. همچنین اگر فرد دچار کم‌آبی باشد و قادر به تعریق کافی برای خنک شدن نباشد، دمای داخلی بدنش می‌تواند به سطوح خطرناک برسد.

نشانه‌های گرمازدگی چیست؟

از رایج‌ترین نشانه‌های گرمازدگی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد، با این حال، هر شخص ممکن است علائم متفاوتی را داشته باشد:

• سردرد

• سرگیجه

• گیجی یا سردرگمی

• بی‌حالی یا خستگی

• تشنج

• پوست داغ و خشک شده بدون تعریق

• افزایش دما در بدن

• از دست دادن آگاهی

• تند شدن ضربان قلب

• توهم

علائم گرمازدگی ممکن است مشابه با سایر شرایط یا مشکلات پزشکی باشد، بنابراین برای تشخیص صحیح همواره با پزشک خود مشورت کنید.

بیماری‌های مرتبط با گرما و ورزشکاران جوان
سه نکته کلیدی که والدین و مربیان باید مدنظر داشته باشند این است که بیماری‌های ناشی از گرما می‌تواند نگرانی جدی برای افراد در حین ورزش‌های شدید تابستانی باشد. افراد جوان ورزشکار به‌ویژه در معرض خطر قرار دارند، زیرا ممکن است از زمان مناسب استراحت و خنک کردن بدن خود آگاه نباشند.

درمان گرمازدگی

ضروری است که فرد بلافاصله درمان شود، چرا که گرمازدگی می‌تواند منجر به آسیب دائمی یا حتی مرگ گردد. برخی از اقدامات فوری که می‌توانید در حین انتظار برای کمک انجام دهید عبارتند از:

• فرد را به یک محل سایه‌دار منتقل کنید؛

• لباس‌هایش را از تنش درآورید و به آرامی آب خنک بر روی پوستش بمالید و سپس با باد زدن موجب تحریک تعریق شوید؛

• کیسه‌های یخ را روی نواحی کشاله ران و زیر بغل قرار دهید؛

• فرد را در موقعیتی خنک بخوابانید و پاهایش را قدری بالا نگه‌دارید;

• به هر شیوه‌ای که امکان‌پذیر است، سرعت خنک‌سازی فرد را بالا ببرید.

مایعات وریدی (IV) معمولاً برای جبران کم‌آبی بدن یا الکترولیت‌ها ضروری هستند. همچنین استراحت در رختخواب غالباً توصیه می‌شود و دمای بدن ممکن است تا هفته‌ها پس از ابتلا به گرمازدگی به صورت غیرعادی نوسان داشته باشد.

چطور می‌توان از گرمازدگی جلوگیری کرد؟

اقدامات احتیاطی برای حمایت از خود در برابر عوارض گرمازدگی شامل موارد زیر است:

• در حین فعالیت‌های خارج از منزل، به ویژه در روزهای گرم، مقدار زیادی مایعات بنوشید. آب و نوشیدنی‌های ورزشی گزینه‌های خوبی هستند. از نوشیدن چای، قهوه، نوشابه و الکل حاوی کافئین بپرهیزید، زیرا این نوشیدنی‌ها می‌توانند موجب کم‌آبی شوند؛

• از لباس‌های سبک، گشاد و راحت با الیاف متراکم و رنگ‌های روشن استفاده کنید;

• برنامه‌ریزی فعالیت‌ها و ورزش‌های شدید را به ساعات خنک‌تر روز موکول کنید؛

• با استفاده از کلاه، عینک آفتابی و چتر از خود در برابر تابش آفتاب حفاظت کنید؛

• به تدریج مدت زمان حضور در بیرون را افزایش دهید تا بدنتان به گرما عادت کند؛

• مایعات را در زمان‌های مشخص در طول فعالیت‌های خارج از منزل نوشیدنی و آب اسپری کنید تا از گرمازدگی جلوگیری کنید؛

• تلاش کنید که در روزهای بسیار گرم و مرطوب تا حد امکان زمان بیشتری را در داخل منزل بگذرانید؛

• هرگز کودکان یا حیوانات خانگی را در روزهای گرم یا آفتابی در خودروهای بسته رها نکنید.

اگر در منطقه‌ای با آب و هوای گرم سکونت دارید و بیماری مزمنی دارید، حتماً با پزشک خود درباره اقدامات احتیاطی بیشتری که می‌توانید برای محافظت از خود در برابر گرمازدگی انجام دهید، مشورت کنید.