تشخیص ۴۱ هزار نفر مبتلا به HIV در ایران
با سپری شدن بیش از چهل سال از کشف نخستین موارد ابتلا به HIV در سطح جهان، هنوز بسیاری از جوامع با چالشهای گوناگونی در راستای کنترل این بیماری مواجه هستند. این چالشها بیشتر ناشی از ناآگاهی، انگ اجتماعی و ترس از انجام آزمایش است تا کاستیهای دارویی و عدم دسترسی به امکانات درمانی. اگرچه بیماری HIV درمان فوری ندارد، اما با استفاده از داروهای ضدویروسی موجود، امکان کنترل کامل آن وجود دارد بهگونهای که فرد مبتلا به زندگی عادی و سالم ادامه دهد بدون اینکه نگرانی از انتقال به دیگران داشته باشد.
در کشور عزیز ما، در دو دهه گذشته با اجرای طرحهای «کاهش آسیب» و فراهمسازی دسترسی رایگان به دارو، شاهد پیشرفتهای قابل توجهی در امر درمان و پیشگیری بودهایم. با این حال، هنوز درصد قابل توجهی از مبتلایان شناسایی نشدهاند و بسیاری از افراد به دلیل باورهای نادرست و ترس از قضاوت اجتماعی، از آزمایش اچآیوی پرهیز میکنند. این موضوع باعث شده است وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی در نزدیکی روز جهانی ایدز، بر لزوم افزایش آگاهیرسانی، آموزش عمومی و تشویق به انجام آزمایش تأکید نمایند.
در این راستا، پویش ملی «من هم تست اچآیوی میدهم» از تاریخ ۲۰ آبان تا ۲۰ آذر در سرتاسر کشور در حال برگزاری است. هدف این پویش، ترویج فرهنگ آزمایش داوطلبانه، کاهش انگ و تبعیض علیه مبتلایان و تشویق مردم به مراجعه به مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری است. این مراکز خدمات تست و مشاوره را بهصورت کاملاً رایگان و محرمانه ارائه میدهند.
در گفتوگوی حاضر، «لادن عباسیان، رئیس مرکز تحقیقات ایدز و فوق تخصص بیماریهای عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران» به پالایش آخرین آمار ابتلا در کشور، تغییر الگوی انتقال ویروس، وضعیت درمان بیماران، تأثیر آموزش در پیشگیری و اهمیت پویشهای آگاهیبخش پرداخته است.
سوال اول: در مورد درمان و هزینه بیماری ایدز در ایران توضیح دهید.
او در مورد وضعیت کنونی درمان بیماران مبتلا به HIV در کشور اشاره کرد که هیچ محدودیت سنی برای ابتلا وجود ندارد و از نوزاد تا بزرگسال، همه افراد ممکن است به آلودگی مبتلا شوند. ویافزود که انتقال بیماری در نوزادان عموماً از مادر مبتلا به کودک صورت میگیرد، اما در سایر سنین، عوامل مختلفی همچون تماس جنسی بدون محافظت، اعتیاد تزریقی و استفاده از وسایل غیربهداشتی مانند تاتو و پیرسینگ در انتقال ویروس دخالت دارند.
ویروس HIV از طریق تماسهای عادی روزمره انتقال نمییابد. به جای آن، وی خاطرنشان کرد که استفاده از ظروف مشترک، دست دادن، بوسیدن یا در آغوش گرفتن فرد مبتلا هیچ یک از این موارد نمیتواند موجب انتقال HIV شود. شرایط انتقال تنها زمانی محقق میشود که خون آلوده فرد مبتلا با زخم باز فرد دیگری تماس مستقیم داشته باشد که خود بسیار نادر است.
در حال حاضر، داروهای خوراکی HIV بهطور کامل در ایران در دسترس هستند و هیچ کمبودی در این زمینه وجود ندارد. تمامی داروها رایگان بوده و تحت پوشش وزارت بهداشت قرار دارند و بیماران حتی نیازی به مراجعه به داروخانه یا استفاده از خدمات بیمه ندارند.
داروهای جدید بهصورت ترکیبی هستند و در قالب یک قرص روزانه مصرف میشوند. این داروها با مهار فعالیت ویروس، بار ویروسی خون را کاهش داده و در نهایت آن را به صفر میرسانند. در چنین شرایطی، فرد نه تنها میتواند زندگی طبیعی خود را داشته باشد، بلکه از توانایی انتقال بیماری به دیگران نیز برخوردار نخواهد بود.
تشخیص زودهنگام و آغاز سریع درمان مهمترین عامل در کنترل بیماری است. هر فردی که احساس میکند در معرض رفتارهای پرخطر قرار داشته، باید بدون خوف یا نگرانی از قضاوت اجتماعی برای انجام تست HIV مراجعه کند. درمان به موقع، کلید زندگی سالم و طول عمر طبیعی خواهد بود.
پویش «من هم تست میدهم»
در ادامه پویش ملی «من هم تست اچآیوی میدهم» که از ۲۰ آبان تا ۲۰ آذر در سراسر کشور در حال اجراست، تست رایگان و محرمانه در مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری ارائه میشود. این مراکز علاوه بر آزمایش، خدمات مشاورهای، آموزشهای پیشگیرانه و پاسخ به پرسشهای عمومی را نیز در اختیار مراجعهکنندگان قرار میدهند.
افراد برای انجام تست نیازی به ارائه نام، کد ملی یا اطلاعات شخصی ندارند و تمامی مراحل بهصورت محرمانه انجام میشود. هدف این پویش، افزایش آگاهی، کاهش انگ اجتماعی و تشویق عمومی به انجام تست داوطلبانه است.
نقش وزارت بهداشت و دانشگاهها
این پویش ملی با همکاری معاونتهای بهداشتی دانشگاههای علوم پزشکی در سطح کشور در حال پیادهسازی است و تمامی مراکز مشاوره بیماریهای رفتاری در نقش بازوی اجرایی وزارت بهداشت خدمات خود را ارائه میدهند.
HIV به عنوان یک بیماری قابل کنترل شناخته میشود و بیمارانی که در صورت درمان به موقع اقدام کنند، میتوانند به زندگیای مشابه سایر افراد ادامه دهند. جامعه باید به این درک برسد که با آگاهی، بدون انگ و ترس میتوانند با مبتلایان به HIV رفتار کنند. آگاهی، کلید پیشگیری و کنترل این بیماری است.
آمار جدید مبتلایان به HIV
بر حسب جدیدترین اطلاعات، تخمین زده میشود که حدود ۴۱ هزار و ۵۹ نفر در کشور به ویروس HIV مبتلا هستند که از این تعداد، ابتلای ۲۵ هزار و ۸۷۰ نفر بهصورت قطعی شناسایی شده است. این شکاف نشاندهنده آن است که بخشی از مبتلایان هنوز شناخته نشدهاند و نیاز به بیماریابی فعال در کشور احساس میشود.
شناسایی ۴۱ هزار مبتلا به HIV در کشور؛ درمان رایگان در ایران
مسیرهای انتقال و عوامل خطر
مسیرهای انتقال HIV همچنان شامل چندین عامل مهم است: تماس جنسی بدون محافظت، استفاده از سرنگ مشترک، انتقال از مادر به نوزاد، و یا استفاده از ابزار غیربهداشتی مثل تاتو، پیرسینگ و هر نوع درمانی که احتمال تماس مستقیم با خون آلوده وجود داشته باشد، میتواند خطر انتقال ویروس را به همراه دارد.
تغییر الگوی انتقال به سمت روابط جنسی
با نگاهی به آمار تجمعی از سال ۱۳۶۵ تا به امروز، میتوان گفت که ۵۲ درصد از مبتلایان از طریق تزریق با وسایل آلوده، ۳۰ درصد از طریق روابط جنسی و ۱.۶ درصد از طریق انتقال از مادر به کودک آلوده شدهاند. با این حال، در ششماهه نخست سال ۱۴۰۴، تنها ۷ درصد از موارد جدید به اعتیاد تزریقی مرتبط بوده و ۶۴ درصد از طریق تماسهای جنسی منتقل شده است، که نشانگر تغییر الگوی انتقال به سمت روابط جنسی محافظتنشده است و این مساله نیازمند اطلاعرسانی گستردهتر و آموزش فراگیر است.
تا پایان سال ۱۴۰۳، بیشترین گروه سنی درگیر، افراد بین ۲۰ تا ۴۵ سال بودهاند که ۷۳ درصد مبتلایان را شامل میشود. همچنین، ۲۴ درصد از مبتلایان بالای ۴۵ سال سن دارند و حدود ۳ درصد نیز کمتر از ۲۰ سال دارند. این آمار حاکی از آن است که جوانان در معرض خطر بالاتری برای ابتلا قرار دارند.
درباره احتمال انتقال غیرمستقیم بگویید.
انتقال HIV از طریق تماسهای عادی و روزمره مانند استفاده از لیوان، بشقاب یا استخر امکانپذیر نیست. تنها در شرایطی که خون آلوده فرد مبتلا با زخم باز فرد دیگر تماس پیدا کند، احتمال انتقال وجود دارد. در عوض، اگر فرد مبتلا تحت درمان دارویی قرار گیرد و بار ویروسی او به صفر برسد، خطر انتقال بهطور قوی کاهش مییابد؛ خواه از طریق تماس خونی یا جنسی.
درمان، عامل اصلی کنترل بیماری
افراد مبتلا به HIV در صورتی که بهموقع تشخیص داده شده و به درمان پایبند باشند، میتوانند زندگیای کاملاً طبیعی و سالم را تجربه کنند و درمان منظم موجب کاهش بار ویروسی و جلوگیری از انتقال بیماری به دیگران خواهد شد.
ضرورت آموزش و کاهش انگ اجتماعی
با توجه به تغییر الگوی انتقال به سمت روابط جنسی، ضروری است که آموزش رفتارهای جنسی ایمن، شفافسازی اطلاعات و کاهش انگ اجتماعی وجهه اصلی برنامههای پیشگیرانه قرار گیرد. ترس از قضاوت اجتماعی و عدم آگاهی صحیح دو مانع اصلی در مسیر تشخیص و درمان هستند.