سلامتی تان وابسته به عدد روی ترازو نیست
افرادی که پنج وعده غذایی در روز مصرف میکنند، معمولاً به طور مداوم به باشگاه میروند و از فشار خون و کلسترول در سطح بهینه برخوردارند، ممکن است همچنان بر اساس عددی که روی ترازو میبینند، در گروه وزن «ناسالم» قرار گیرند. در مقابل، فردی که وعدهها را از رژیم غذایی خود حذف کرده، تحت استرس قرار دارد، از کافئین استفاده میکند و فعالیت جسمانی ندارد، ممکن است در گروه وزن «سالم» جای بگیرد.
ما آموزش دیدهایم که لاغری را مساوی با سلامت و اضافه وزن را نشانه بیماری بدانیم، اما یافتههای علمی تصویر دقیقتری را به نمایش میگذارد. در این تصویر، وزن فقط یکی از هزاران دادهای است که باید در نظر گرفته شود. بنابراین، اگر وزن نتواند به تنهایی نشاندهنده وضعیت واقعی سلامت ما باشد، چه معیارهایی برای درک سلامتمان وجود دارد؟
وزن بدن یکی از عناصر معین در ارزیابی سلامت است. جامعه بر آن تأکید زیادی میکند و انتقادات مربوط به وزن به عنوان نگرانیهای بهداشتی مطرح میشوند. اما آیا وزن واقعاً اطلاعات معنیداری در مورد سلامت یک فرد ارائه میدهد؟ به عبارتی، وزن صرفاً «کل وزن بدن» را مشخص میکند. تغییرات وزنی در طول زمان میتواند نشاندهنده میزان کالری دریافتی باشد. اگر چرخه وزنی در حال افزایش باشد، به معنای ورود کالری بیشتر نسبت به مصرف آنهاست و اگر کاهش یابد، به این معناست که فرد بیشتر از آنچه که میخورد، کالری میسوزاند.
اما وزن چه اطلاعاتی در مورد سلامت نمیدهد؟
شاید بهتر باشد که به اطلاعاتی توجه کنیم که وزن ارائه نمیدهد. شاخصهای مهم سلامتی مانند سطح کلسترول، قند خون، فشار خون و ضربان قلب در ترازو قابل تحسین نیستند. وزن همچنین نمیتواند منعکسکننده کیفیت رژیم غذایی یک فرد باشد. فرد ممکن است درخور مقدار زیادی میوه، سبزیجات و غذاهای کامل باشد و مواد مغذی لازم برای تأمین انرژی، استحکام استخوانها و قابلیت عملکرد سیستم ایمنی را دریافت کند یا برعکس.
افراد ممکن است از چربیهای سالم مانند چربیهای موجود در روغن زیتون، آجیل و ماهی استفاده کنند که با بهبود سلامت قلب ارتباط دارد. یا ممکن است چربی غیربهداشتی را از غذاهای فرآوری شده، سرشار از چربیهای اشباع و ترانس دریافت کنند که خطر بیماری قلبی را افزایش میدهند. آنها همچنین میتوانند فیبر لازم برای تسهیل هضم، تنظیم قند خون و حفظ سطح کلسترول سالم را تأمین کنند، یا برعکس، مصرف فیبر کمی داشته باشند. وزن به تنهایی هرگز نمیتواند این جزئیات غنی در مورد تغذیه را افشا کند.
وزن همچنین نمیتواند به دقت میزان چربی بدن یا موقعیت چربیها را نشان دهد. چربی احشایی (که اطراف اندامهای داخلی محاصره شده است) با خطرات بیشتری برای ابتلا به بیماریهای قلبی، دیابت نوع ۲ و برخی انواع سرطان مرتبط است، درحالیکه چربی زیرپوستی که درست زیر پوست قرار دارد، خطرات کمتری برای سلامتی به حساب میآید.
علاوه بر این، وزن هیچ گونه ارزیابی از سطح فعالیت بدنی فرد ارائه نمیدهد، در حالی که ورزش به بهبود سلامتی کمک میکند، حتی اگر سبب کاهش وزن نشده باشد. این مقیاس نمیتواند سایر عوامل مؤثر بر سلامت را مانند کیفیت خواب یا سطح استرس منعکس کند. ارزیابی همه این عوامل دشوارتر از اندازهگیری وزن است و در ابتداییترین سطح ممکن است کمتر به چشم بیاید، اما تصویر قویتری از سلامت فرد را شکل میدهد. این به معنای این نیست که ارتباطی بین وزن و این عوامل وجود ندارد، اما این ارتباط کاملاً شفاف نیست. نکاتی نظیر کیفیت رژیم غذایی یا الگوهای فعالیتهای روزانه یک فرد نمیتوانند فقط با بررسی وزن او مشخص شوند.
آیا وزن ایدهآل شاخص سلامتی است؟
در سطح اجتماعی، رابطه واضحی بین وزن بیشتر و افزایش خطر ابتلا به بیماریها مشاهده میشود. بهعنوان مثال، مطالعات نشان میدهند افرادی که با استفاده از شاخص توده بدنی (BMI)، که سنجهای از وزن نسبت به قد است، در دسته «اضافه وزن» یا «چاق» طبقهبندی میشوند، خطر بیشتری برای ابتلا به بیماریهای قلبی-عروقی، دیابت نوع ۲ و برخی انواع خاص سرطان دارند.
با این حال، برخی از افرادی که در گروه اضافه وزن یا چاق قرار میگیرند، ممکن است تعداد سالمی از فشار خون، کلسترول و قند خون داشته باشند که این وضعیت بهعنوان «چاقی متابولیکی سالم» شناخته میشود. از طرف دیگر، فردی که در محدوده وزن «سالم» قرار دارد، میتواند مقادیر بالایی از چربی احشایی، کیفیت غذایی ضعیف یا عدم تحرک داشته باشد و با وجود به نظر رسیدن لاغر، خطرات جدی برای سلامتی داشته باشد. اصطلاحاتی نظیر «لاغر بیرونی، چاق درونی» (Tofi) و «بهظاهر لاغر اما واقعاً چاق» برای توصیف این قبیل افرادی که به این صورت هستند، بوجود آمدهاند.
این مثالها بیانگر این نکته هستند که نتوان سلامت را صرفاً بر اساس وزن بهصورت دقیق ارزیابی کرد. کسی که رژیم غذایی سرشار از فیبر، سبزیجات، غلات کامل و چربیهای سالم، که تمامی این موارد با نتایج مطلوب سلامتی ارتباط دارند، دارد و در عین حال هنوز در دسته «اضافه وزن» قرار دارد، ممکن است به دلیل دریافت کالری بیش از آنچه که میسوزاند، بهعنوان ناسالم شناخته شود. برعکس، فردی که به رژیم غذایی کممغذی ادامه میدهد اما از حد نیاز کالری خود عبور نکرده، ممکن است با وزن «سالم» در نظر گرفته شود. جامعه کدامیک از این افراد را به عنوان سالم میشناسد و پزشک کدامیک را در زمره افراد سالم قرار میدهد؟
چرا اهمیت وزن احساس میشود؟
به راستی چرا بر وزن یک فرد تأکید میشود؟ در حقیقت، این نباید چنین باشد. هرچند که اندازهگیری وزن ارزان و آسان است و برخلاف آزمایش خون، بررسی رژیم غذایی یا اسکن بدن که به زمان، هزینه و تخصص بیشتری نیاز دارند، میباشد. این به معنای آن نیست که آزمایشهای دقیقتر هرگز انجام نمیشوند، اما هزینه در این زمینه میتواند یک عامل اساسی باشد.
بهگزارش سایت ژاپن تودی، وزن یکی از مشخصترین وجوه سلامت است که بهراحتی در یک نگاه قابل شناسایی است. این امر قضاوت در مورد آن را برای جامعه سهولت میبخشد. اما آنچه قابل رویت است همیشه مهمترین چیز نیست. تصور اجتماعی از این که یک بدن «سالم» چگونه بهنظر میرسد، بهطوری عمیق ریشهدار و غیر مستند است.
در حالی که کاهش وزن ناشی از سبک زندگی سالم میتواند منجر به بهبود سلامتی شود، ثابت شده که این اصلاحات شامل افزایش فعالیت بدنی و بهبود رژیم غذایی حتی اگر نتایج کاهشی در وزن نداشته باشند، برای سلامتی مفیدند.
همچنین شواهد نشان میدهند که پیش داوری اجتماعی درباره چاقی میتواند در دستیابی به کاهش وزن آسیبزا باشد و در واقع ممکن است آن را تضعیف کند. بنابراین، اگر واقعاً سلامت مهمترین دغدغه باشد، باید تمرکز را از وزن به سمت عواملی نظیر کیفیت رژیم غذایی، فعالیت بدنی، خواب و استرس معطوف کرد. بهبود در این زمینهها میتواند برای افراد با هر سایزی فوائد بهداشتی به ارمغان بیاورد.