راهنماییهایی درباره دارودرمانی در افراد مسن
با بالا رفتن سن، کارکرد کبد و کلیهها کاهش مییابد و بدن داروها را به گونهای آهستهتر متابولیزه و دفع میکند.
نسبت چربی به عضله دستخوش تغییراتی میشود و مغز و قلب ممکن است نسبت به برخی داروها حساسیت بیشتری نشان دهند.
به همین دلیل، دوزهای معمولی برخی داروها در افراد سالمند میتواند به عوارض جانبی بیشتری منجر شود؛ از جمله گیجی، خوابآلودگی، افت فشار خون، یبوست یا حتی خطر زمینخوردن.
نکات مهم برای سالمندان و خانوادههای آنها
۱. یک فهرست جامع از داروهای مصرفی تهیه کنید
همیشه هنگام مراجعه به پزشک یا داروخانه، یک لیست شامل تمامی داروها، از داروهای تجویزی گرفته تا داروهای بدون نسخه، مکملها و گیاهان دارویی به همراه دوز و زمان مصرف داشته باشید. این اقدام به پزشک یا داروساز کمک میکند تا از تداخلات دارویی و تجویزهای تکراری جلوگیری کند.
۲. سوالات خود را از پزشک یا داروساز بپرسید:
آیا نیاز است که داروی قبلی را ادامه دهم یا امکان قطع آن وجود دارد؟
آیا داروی جدید با بقیه داروهای من تداخل دارد؟
اگر دچار عوارض جانبی مانند گیجی، خوابآلودگی یا مشکلات ادرار شدم، چه اقداماتی باید انجام دهم؟
بسیاری از سالمندان مدتی طولانی به مصرف داروهایی ادامه میدهند که دیگر نیازی به آنها نیست. در چنین مواردی، پزشک ممکن است به تدریج دوز دارو را کاهش و یا آن را قطع کند. این روند به کاهش و قطع منطقی داروهایی که دیگر ضروری نیستند یا ممکن است مضر باشند، «deprescribing» گفته میشود.
۳. از مصرف بیرویۀ داروها یا استفاده از داروهای دیگران پرهیز کنید.
هرگز داروی دوستی یا همسایهتان را حتی اگر برای همان بیماری باشد، مصرف نکنید. هر فرد به داروها واکنش متفاوتی دارد، بهویژه در سنین بالاتر.
۴. از عوارض و تداخلات دارویی آگاه باشید
سالمندان بیشتر در معرض عوارضی نظیر گیجی، افت فشار خون یا خوابآلودگی هستند که ممکن است خطر زمینخوردن را افزایش دهد.
همچنین توجه به تداخل میان داروها و گیاهان دارویی یا غذاها نیز بسیار مهم است. بهعنوان مثال، مصرف همزمان وارفارین (داروی ضدانعقاد خون) و جینکوبیلوبا (گیاه تقویت حافظه) میتواند خطر خونریزی شدید را به همراه داشته باشد. یا مصرف غذاهای غنی از ویتامین K (مثل سبزیجات برگسبز) برای افرادی که وارفارین مصرف میکنند، میتواند اثر دارو را کاهش دهد.
۵. نحوه نگهداری داروها را رعایت کنید
داروها را در بستهبندی اصلی خود نگه دارید تا اطلاعات مربوط به دوز و تاریخ انقضا مشخص باقی بماند. از ترکیب همه داروها در یک قوطی مشترک خودداری کنید.
داروها را طبق دستور و در زمانهای مشخص مصرف کنید.
آگاهی بیمار و مراقبش از اصول کلیدی ایمنی دارو در درمان است.
چکلیست مختصر و کاربردی برای مصرف ایمن دارو در دوران سالمندی:
۱- یک فهرست کامل از داروهای خود به همراه داشته باشید.
۲- اگر دچار تغییرات در حال عمومی، گیجی یا افت فشار شدید، دارو را بهصورت خودسرانه قطع نکنید و با پزشک تماس بگیرید.
۳- درباره تداخل داروها با گیاهان یا غذاها از داروساز سوال نمایید.
۴- هر شش ماه یک بار داروهای خود را مرور کنید.
۵- داروها را در محلهای خشک و خنک، دور از نور و در دسترس کودکان نگهداری کنید.
نتیجهگیری:
مدیریت دارودرمانی در سالمندان باید با احتیاط لازم و هماهنگی انجام شود.
بررسی منظم داروها، تنظیم دوز مناسب، اجتناب از خوددرمانی و اطلاعرسانی مؤثر به پزشک و داروساز از اصول کلیدی پیشگیری از عوارض دارویی به شمار میرود.
هدف اصلی این است که داروها کمتر اما به شکل مؤثرتری و ایمنتر تجویز شوند.