دندانهای این نوزادان زودتر ظاهر میشود
مطالعات تازهای که توسط محققان آمریکایی انجام شده، نشان میدهد که رشد زودرس دندانها میتواند بهعنوان یک نشانه از پیری بیولوژیکی سریعتر بهدلیل عوامل اجتماعی-اقتصادی ضعیف و استرسهای دوران بارداری به شمار آید.
بر اساس اطلاعات منتشر شده از فرانتریز، هر کودک به طور معمول دارای ۲۰ دندان شیری است که بهطور مساوی در هر فک تقسیم شدهاند و این دندانها برای عملکردهایی همچون جویدن و صحبت کردن حیاتی بوده و همچنین فضای لازم برای ۳۲ دندان دائمی بعدی را حفظ میکنند. دندانهای شیری از حدود هفته ششم بارداری در رحم آغاز به رشد میکنند و بهتدریج در بین ۶ ماه تا ۳ سال پس از زایمان نمایان میشوند. اما بهدلیل تأثیرات ژنتیکی، جغرافیایی و وضعیت کلی سلامتی و تغذیه نوزاد، زمان دقیق این روند ممکن است متفاوت باشد. اخیراً، محققان آمریکایی برای نخستینبار به این نتیجه دست یافتهاند که فاکتور دیگری میتواند سرعت رشد دندانهای کودک را تحت تأثیر قرار دهد و آن استرس مادر در دوران بارداری است.
دکتر «یینگ منگ» (Ying Meng)، دانشیار در دانشکده پرستاری دانشگاه راچستر و یکی از محققین این مطالعه، بیان کرد: در این تحقیق نشان دادهایم که افزایش سطح هورمونهای استرس، به ویژه کورتیزول در پایان بارداری مادر، به طور مستقیم با رشد زودتر دندانهای شیری نوزاد مرتبط است.
منگ و همکارانش یک گروه شامل ۱۴۲ مادر با پیشینههای اجتماعی-اقتصادی نامساعد را که در بین سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۲ باردار شده بودند و در مرکز پزشکی دانشگاه راچستر ثبتنام کرده بودند، مورد مطالعه قرار دادند. در مراحل پایانی سهماهه دوم و سوم بارداری، نمونهبرداری از بزاق این زنان صورت گرفت و غلظت هورمونهای مختلفی از جمله کورتیزول، استرادیول، پروژسترون، تستوسترون، ترییدوتیرونین و تیروکسین مورد بررسی قرار گرفت.
تمامی نوزادان حاضر در این تحقیق در زمان کامل به دنیا آمده بودند. در فواصل یک، دو، چهار، ۶، ۱۲، ۱۸ و ۲۴ ماه پس از زایمان، مادر و نوزاد به کلینیک مراجعه کرده و دندانپزشکان ارزیابی کردند که کدام دندانهای شیری نمایان شدهاند.
حدود ۵۳ درصد مادران شاغل بودند و ۶۰ درصد آنها تحصیلات خود را در سطح دبیرستان یا پایینتر به پایان رسانده بودند. نوزاد ۷۶ درصد از این مادران نخستین فرزند آنها نبود و ۵۹ درصد مادران، ۶ ماه پس از زایمان به نوزاد خود شیر نمیدادند. تقریباً نیمی از نوزادان حاضر در این مطالعه، آفریقایی-آمریکایی بودند.
۱۵ درصد از نوزادان در ۶ و ۱۲ ماهگی به ترتیب دارای بین یک تا ۶ دندان بودند؛ در حالی که ۹۷.۵ درصد از آنها در این بازه زمانی تعداد دندانهایشان بین یک تا ۱۲ دندان متغیر بود. تا سن ۱۸ ماهگی، تمامی نوزادان دارای تعدادی دندان بین سه تا ۲۰ بودند و ۲۵ درصد از آنها نیز تا ۲۴ ماهگی تمامی ۲۰ دندان شیری را داشتند. در ۲.۷ درصد از نوزادان، رشد ناگهانی دندانها بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی مشاهده شد؛ در حالی که دیگر نوزادان الگوهای پیوستهتری از رویش دندان را نشان دادند، اما حتی بین آنها نیز الگوی رویش دندانها غیرمنظم و ناپایدار بود، به گونهای که تعداد دندانهای نوزاد در اولین ویزیت، نمیتوانست پیشبینی دقیقی از تعداد آنها در ویزیتهای بعدی باشد.
۳۶.۶ درصد از زنان در طول بارداری دچار افسردگی یا اضطراب تشخیص داده شدند، اما هیچیک از این تشخیصها ارتباطی با سطح هورمونها یا تعداد دندانهای نوزادانشان در هیچ زمانی نداشت. غلظت هورمونها به شدت به وضعیت مادر وابسته بود و مقادیر هورمونهای مورد بررسی در آنها همواره بالاتر یا پایینتر از حد متوسط تشخیص داده شد.
زنانی که سطح هورمون کورتیزول در بزاقشان بالاتر بود، نوزادانی داشتند که در سن ۶ ماهگی، تعداد دندانهای بیشتری داشتند. به این ترتیب، نوزادان مادرانی با بالاترین سطح کورتیزول بهطور متوسط چهار دندان بیشتر نسبت به نوزادان مادرانی که سطح کورتیزول در آنها پایینتر بود، داشتند.
منگ افزود: بالابردن سطح کورتیزول در مادران در مراحل پایانی بارداری ممکن است بر رشد جنین و متابولیسم مواد معدنی، از جمله تنظیم کلسیم و ویتامین D تأثیر بگذارد که هر دو برای معدنی شدن استخوانها و دندانها ضروری هستند. همچنین، مشخص شده است که کورتیزول بر فعالیت سلولهای موسوم به استئوبلاست و استئوکلاست که مسئول ساخت، شکلدهی و بازسازی ساختار استخوان هستند، اثر میگذارد. این نتایج شواهدی اضافی را فراهم میآورد که نشان میدهد استرس در دوران بارداری میتواند فرایند پیری بیولوژیکی را در کودکان تسریع بخشد. از این رو، رویش زودهنگام دندانها قادر است بهعنوان نشانگری اولیه از اختلال در رشد دهانی و سلامت عمومی نوزاد، که با محرومیت اجتماعی-اقتصادی و استرس دوران بارداری ارتباط دارد، عمل کند.
پژوهشگران در این تحقیق همچنین بین سطح هورمونهای جنسی استرادیول و تستوسترون مادر و افزایش تعداد دندانهای نوزاد در سن ۱۲ ماهگی ارتباطی را یافتند، هرچند این ارتباط به نظر ضعیفتر میآید. همچنین ارتباطات ضعیف اما از لحاظ آماری معناداری بین سطح پروژسترون و تستوسترون مادر و تعداد دندانهای فرزندش در ۲۴ ماهگی و بین سطح هورمون تیروئید ترییدوتیرونین مادر و تعداد دندانهای نوزاد در ۱۸ و ۲۴ ماهگی مشاهده شد.
استرادیول، پروژسترون و تستوسترون نقش بسزایی در رشد جنین و وزن آن در هنگام تولد ایفا میکنند. لذا سطوح بالای این هورمونها ممکن است سرعت رویش دندانها را تسریع نماید.
منگ تصریح کرد: ما هنوز سوالات کلیدی زیادی داریم که نیاز به پاسخگویی دارند؛ مواردی نظیر این که چه هورمونهای مادر یا مسیرهای خاص رشد میتوانند زمان رویش دندانها را تغییر دهند، رابطه دقیقی که بین تسریع رویش دندانها و پیری بیولوژیکی وجود دارد چیست و شتاب در این فرآیند چه اطلاعاتی را درباره سلامتی کلی کودک به ما میدهد.
این تحقیق در مجله «Frontiers in Oral Health» به چاپ رسیده است.