وامهای بزرگ بانکی در دسترس بدون صف انتظار، اما جوانان در صفی به طول ۱.۱ میلیون برای دریافت وام ازدواج
کریم یزدیخواه، کارشناس در حوزه سیاستگذاری، در انتقاد از عملکرد ناکافی دولت در زمینه وامهای ازدواج، تأکید کرد که نظام بانکی به عنوان ستون فقرات مالی کشور، باید در کنار حفظ ثبات اقتصادی، به رشد اقتصادی، رفاه اجتماعی و تقویت تولید کمک کند. اما در واقعیت امروز ایران، فاصلهای عمیق میان نیازهای واقعی اقتصادی و رفتار بانکها مشهود است.
وی بیان کرد که خانوادهها برای دریافت وامهای خرد، از جمله وام ازدواج و وام فرزندآوری با صف طولانی بیش از ۱.۱ میلیون نفری دست و پنجه نرم میکنند، در حالی که بانکها منابع قابل توجهی را به زیرمجموعههای خود یا فعالیتهای غیرمولد و سوداگرانه تخصیص میدهند. این نابرابری در توزیع منابع، نه تنها عدالت اجتماعی را به چالش میکشد، بلکه مانع اصلی در احیای تقاضای کل، تقویت رفاه عمومی و رسیدن به رشد تولید در کشور میباشد.
این کارشناس تصریح کرد که وامهای خرد نظیر وام ازدواج و فرزندآوری صرفاً به عنوان یک وسیله رفاهی ساده به شمار نمیآیند، بلکه نقش کلیدی در تحکیم اقتصاد دارند. وام ازدواج معمولاً جهت تأمین هزینههای رهن، اجاره یا خرید وسایل ضروری زندگی استفاده میشود و این بدان معناست که وجوهی که از طریق این وامها در دست خانوادهها قرار میگیرد، به شکل مستقیم به چرخه مصرف وارد شده و موجب فعال شدن صنایع مختلف از لوازم خانگی تا خدمات حملونقل میگردد.
به گفته وی، وام فرزندآوری نیز با افزایش تقاضای خانوادهها برای کالاها و خدمات مربوط به کودکان، در سطح کلان به تقویت سرمایه انسانی و مقابله با بحران جمعیتی کشور کمک میکند. به همین دلیل، این نوع وامها به بهترین شکل به اهداف خود میرسند، زیرا نه تنها به بهبود رفاه خانوار کمک میکنند، بلکه موتور اقتصاد را از مسیر مصرف به تولید پیش میبرند. با این حال، با وجود اهمیت اساسی این وامها، بانکها به آنها بیتوجهاند.
یزدیخواه در مورد ضرورت پاسخگویی دولت نسبت به نظارت بر چگونگی خلق پول در شبکه بانکی و وامهای رانتی ارائهشده به افراد خاص و همچنین دولت تأکید کرد که با وجود انحراف بسیار اندک وامهای خرد مانند وام ازدواج، بانکها به سمت پرداخت وامهای کلان به زیرمجموعههای خود و همچنین کارکنان بانکی و اشخاص خاص روی میآورند که متأسفانه انحرافات زیادی نیز در این زمینه وجود دارد. تناقضهای بزرگ در اینجا نمایان میشود؛ عمده معوقات بانکی به همان وامهای کلان مربوط میشود که در فعالیتهای سوداگرانه تخصیص داده شده و بعضاً با فرار از تعهدات همراه هستند.
این کارشناس اقتصادی خاطرنشان کرد که در مقابل، وامهای خرد با کمترین میزان نکول و انحراف همراه هستند، زیرا خانوادهها برای بقا و حفظ اعتبار خود ناگزیر به بازپرداخت این وامها میباشند و از سوی دیگر، ضمانتهایی معتبر مانند ملک یا ضامنهای مطمئن پشت سر این وامها قرار دارد؛ بنابراین بر خلاف ادعای بانکها، این وامها کمریسکترین و معتبرترین نوع وامها به شمار میروند اما صف طولانی وام ازدواج نشاندهندهی کمتوجهی دولت، وزارت اقتصاد و بانک مرکزی به موضوع وامهای خرد میباشد.
وی تصریح کرد که وام ازدواج، وام فرزندآوری و وام ساخت مسکن سه ابزار کلیدی برای تقویت رفاه اجتماعی، افزایش تقاضای کل و تحریک تولید ملی به شمار میآیند. در حالی که تخصیص منابع بانکی به فعالیتهای موازی و پروژههای رانتی نه تنها موجب اتلاف منابع کمیاب کشور میشود، بلکه بر نابرابری و تورم نیز میافزاید.
یزدیخواه اضافه کرد که صف ۱.۱ میلیون نفری برای وامهای خرد نمادی از بیعدالتی در نظام بانکی است؛ جایی که خانوارهای معمولی برای دریافت حداقلهای لازم ماهها در انتظار میمانند، در حالی که وامهای کلان به راحتی به دست ذینفعان خاص میرسد. اصلاح این وضعیت نه تنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه یک نیاز اجتماعی و اخلاقی نیز به شمار میرود. بانکها باید از فعالیتهای سوداگرانه دوری کرده و به وظایف اصلی خود در حمایت از تولید، تقویت رفاه خانوار و احیای تقاضای کل اقتصاد بازگردند. در غیر این صورت، بحران بیاعتمادی عمومی نسبت به نظام بانکی و ادامه رکود و تورم در اقتصاد کشور، گریبانگیر همگان خواهد شد.
