نوغانداری؛ صنعتی با سابقه ۲۰۰۰ ساله در ایران در انتظار اقدام های ترمیمی

«نوغان» نام یکی از خیابان‌های قدیمی و پراهمیت در شهر زیبای بندرانزلی است که به خاطر وجود شرکت نوغانداری و فعالیت‌های آن در گذشته‌ای نزدیک به این نام نامیده شده. ولی امروزه این هنر که با لطافت طبیعت و تار و پود زیبا و درخشان ابریشم گره خورده، به نظر می‌رسد در حاشیه فراموشی قرار گرفته است. اما با تلاش‌هایی که در سال‌های اخیر انجام شده، امید می‌رود که صنعت نوغانداری دوباره با جان تازه‌ای به سرزندگی خود بازگشته و پیله‌های ابریشم را بار دیگر به دست آورد.

در این راستا، حبیب‌الله رضادوست، رئیس مرکز توسعه نوغانداری کشور، امروز سه‌شنبه ۱۳ آبان‌ماه در حاشیه سفر خود به بندرانزلی و اظهار داشت: سابقه پرورش کرم ابریشم و نوغانداری در ایران به ۲۶۵۰ سال پیش برمی‌گردد و نشان از عمق فرهنگ و تمدن ایرانی دارد.

وی با اشاره به این که ایران در حال حاضر در رتبه هشتم جهانی تولید نخ ابریشم قرار دارد، افزود: این در حالی است که در گذشته ایران جایگاه سوم را داشته است.

رئیس مرکز توسعه نوغانداری کشور با اشاره به این که میزان تولید کنونی ایران کمتر از سه دهم درصد از تولید جهانی است، تصریح کرد: تولید سالانه کشور بیش از ۹۳ هزار تن می‌باشد در حالی که چین با اشتغال به بیش از ۵۰ درصد از تولید، در صدر جهان قرار دارد.

رضادوست همچنین اشاره کرد که محصولات متنوعی در حوزه کشاورزی در نقاط مختلف کشور، شامل مناطق گرمسیر، سردسیر و معتدل، کشت و پرورش می‌شوند و در میان آنها، سه محصول زعفران، خاویار و تولید ابریشم از نظر اهمیت اقتصادی بسیار ویژه هستند.

وی اظهار داشت: نوغانداری و پرورش کرم ابریشم به عنوان محصولی با قوی‌ترین زنجیره ارزش اقتصادی شناخته می‌شود، چرا که تولید ابریشم و نوغانداری نسبت به محصولات دیگر از نظر اقتصادی برجسته‌تر است.

رضادوست با بیان این که ابریشم دارای چرخه کامل از آغاز فعالیت تا تولید نهایی است، تصریح کرد که این امکان را دارد که در مراحل مختلف ارزش افزوده بیشتری ایجاد کند.

رئیس مرکز توسعه نوغانداری کشور در توضیح زنجیره فعالیت‌های درگیر در نوغانداری، گفت: این مراحل شامل تولید نهال توت اصلاح شده، تولید تخم نوغان، پرورش کرم ابریشم، تولید پیله تَر، تبدیل پیله تر به پیله خشک، نخ‌ریسی پیله‌ها، رنگرزی و در نهایت تولید انواع صنایع دستی از جمله فرش است.

وی تأکید کرد که در حال حاضر ۹۵ درصد از نخ ابریشم تولیدی کشور در صنعت فرش‌بافی مصرف می‌شود.

رئیس مرکز توسعه نوغانداری کشور به مزایای متعدد پرورش کرم ابریشم نسبت به دیگر محصولات کشاورزی اشاره کرد و افزود: یکی از این مزایا، طول دوره کوتاه فعالیت در مقایسه با سایر محصولات کشاورزی و پرورشی است.

وی توضیح داد که کل دوره پرورش کرم ابریشم ۴۵ روز به طول می‌انجامد و بخش عمده کار کشاورز در پرورش کرم‌های جوان و بالغ ۲۵ روز به طول می‌انجامد و اوج فعالیت در این میان بین ۱۰ تا ۱۵ روز است.

رضادوست به دیگر مزایای این حرفه اشاره کرد و اظهار داشت که کاشت نهال توت اصلاح‌شده می‌تواند در حاشیه مزارع به صورت نواری یا مختلط با دیگر محصولات انجام شود و نیازی به زمین زراعی اصلی ندارد.

وی هم‌چنین توضیح داد که زمان‌بندی مناسب فعالیت در این حوزه از دیگر مزایای آن به شمار می‌رود، چرا که پرورش کرم ابریشم در زمانی از سال (بهار یا پاییز) آغاز می‌شود که هنوز کشت و پرورش محصولات بهاره شروع نشده و در پاییز نیز که فعالیت کشاورزی این فصل به پایان رسیده است.

رضادوست در بیان دیگر مزایای این فعالیت اظهار داشت که نوغانداری نیاز به سرمایه‌گذاری کلان ندارد و با سرمایه کم نیز می‌توان آن را آغاز کرد و در کمترین زمان ممکن، بازگشت سرمایه حاصل می‌شود و به عنوان شغلی جانبی با توجیه اقتصادی می‌تواند به اقتصاد خانواده کمک کند.

وی به تأثیر فعالیت در حوزه نوغانداری در کاهش نرخ بیکاری، به ویژه با توجه به نقش بارز زنان در زنجیره تولید ابریشم اشاره کرد و افزود: در این عرصه می‌توان به‌طور خاص از ظرفیت‌های زنان خانواده در طول زنجیره تولید، صنعت، تجارت و خدمات بهره‌برداری کرد.
​
رئیس مرکز توسعه نوغانداری کشور همچنین با ارائه آماری از تولید تخم نوغان، تأکید کرد که از ۵۰۰۰ جعبه تولید داخلی در سال گذشته، با تلاش‌های انجام‌شده امید داریم به ۱۵ هزار جعبه در سال جاری برسیم، اما همچنان حدود ۳۰ هزار جعبه تخم کرم ابریشم وارد کشور می‌شود.

رضادوست به یارانه تخم نوغان نیز اشاره کرده و تصریح کرد: قیمت تمام شده تولید داخلی هر جعبه تخم نوغان یک میلیون و ۷۰۰ هزار تومان است در حالی که فعالان این حوزه هر جعبه را با مبلغ ۴۰ هزار تومان خریداری می‌کنند و حتی نهادهای حمایتی، نظیر کمیته امداد، این محصول را رایگان به مددجویان نوغاندار و فعالان این حرفه ارائه می‌دهند.

وی در مورد یارانه تخم نوغان وارداتی گفت که هزینه واردات هر جعبه ۱۱ دلار است و در حالی که کشاورز برای دریافت آن از دولت کمتر از نیم دلار پرداخت می‌کند.

رئیس مرکز توسعه نوغانداری کشور همچنین به دیگر حمایت‌های دولتی از نوغانداری در سال‌های اخیر اشاره کرد و تصریح کرد که توزیع رایگان نهال توت اصلاح شده از جمله این حمایت‌ها به شمار می‌آید.

وی در خصوص برگزاری کلاس‌های آموزشی مرتبط با نوغانداری و امکان آشنایی با این حرفه افزود: دوره‌های آموزشی برای بهره‌برداران و همچنین کارشناسان بر اساس تقویم زمانی اعلام شده از سوی مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان‌ها توسط متخصصان برگزار می‌شود.

رضادوست تأکید کرد که قیمت تضمینی برای پیله تر ۳۳۵ هزار تومان است، اما به خاطر وضعیت مناسب بازار، خرید به صورت توافقی انجام می‌شود.

​