کاهش فشار آب یا بهینهسازی مصرف؛ راهحل عبور از بحران کدام است
در حال حاضر نیمی از جمعیت کره زمین با مشکل کمبود آب مواجه است و به اعتقاد کارشناسان، این وضعیت به دلیل تغییرات اقلیمی در حال تشدید است. این بحران میتواند پیامدهای جدی از جمله آسیب به محیط زیست، ناامنی غذایی، مهاجرت غیر ارادی و بروز درگیریها را به بار آورد.
بر اساس گزارشهای هواشناسی و مشاهدات میدانی، پاییزی که اکنون سپری میکنیم، یکی از خشکترین فصلهای اخیر به شمار میرود و هنوز بارش معناداری برای تغذیه سفرههای زیرزمینی ثبت نشده است. کشور در حال حاضر به ششمین سال متوالی خشکسالی وارد شده و کاهش محسوس بارشها در سرتاسر ایران، نشاندهنده تغییر الگوی اقلیمی و آغاز یک دوره پایدار از کمآبی است.
براساس اظهارات رسمی، از جمله وزارت نیرو، وضعیت آب در سال ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۴ نشاندهنده بارشهای کل ۱۵۲ میلیمتر است که نشاندهنده کاهش ۴۰ درصدی نسبت به میانگین ۵۷ سال گذشته است.
از ۴ استان کشور با بارش منفی ۵۰ تا ۸۰ درصدی، ۱۵ استان دیگر با کاهش بین ۳۰ تا ۵۰ درصدی بارش مواجهند و تعدادی هم در رکود خشکسالی به سر میبرند. تنها یک استان وضعیت بارشی طبیعی دارد و حتی در این استان نیز افزایش بارشها دیده نمیشود. بارشهای سال آبی قبل نهایتاً منجر به آورد رودخانهای ۲۴ تا ۲۵ میلیارد مترمکعب آب شده که در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، افت ۴۲ درصدی را نشان میدهد.
ورودی آب سد کرج به میزان ۲ متر مکعب در ثانیه است، در حالی که ۶ مترمکعب آب از این سد برای تأمین آب شرب کرج و تهران برداشت میشود و با این شرایط، تنها برای حدود ۱۵ روز آب خواهیم داشت.
محمدرضا کاویانپور، رئیس موسسه تحقیقات آب، بیان کرده است که ظرفیت ذخایر مخازن سدهای تهران نسبت به سال آبی قبلی که از مهرماه شروع شده، به حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب رسیده که تقریباً به نصف مقدار ۴۹۰ میلیون مترمکعبی در سال آبی ۱۴۰۳ کاهش یافته است.
وی تأکید کرد که این میزان کاهش باید با بارشها جبران میشد اما متأسفانه در نگاه به وضعیت بارشهای پاییزی، مشاهده میشود که اگرچه بارشهای دو ماه مهر و آبان معمولاً ۵۰ تا ۶۰ میلیمتر است، تاکنون بارشی در تهران رخ نداده و پیشبینیها نیز نشان میدهد که این روند تا پایان پاییز ادامه خواهد داشت.
نفسهای سد کرج به شماره افتاد!
در حال حاضر ورودی سد کرج ۲ متر مکعب در ثانیه است، در حالی که ۶ متر مکعب آب برای شرب کرج و تهران برداشت میشود. در صورت عدم بارندگی در ارتفاعات، تنها برای حدود ۱۵ روز آب خواهیم داشت.
مدیر امور آب کرج در گفتوگو با رسانهها اعلام کرده که حجم مخزن سد کرج در حال حاضر ۳۱ میلیون مترمکعب است، در حالی که در مدت مشابه سال گذشته این مقدار ۸۱ میلیون مترمکعب بوده و نشاندهنده کاهش ۵۰ میلیون مترمکعبی ذخیره است. امیدواریم بارشهای آینده این کسری را جبران کند.
در هفتههای گذشته از تدوین سناریوی بدبینانه در صورت ادامه خشکسالی در پاییز خبر داده شده و چنانچه این وضعیت ادامه یابد، ممکن است کاهش فشار آب تا زمان بهبود شرایط محتمل باشد. به همین دلیل، برخی از شهروندان اخیراً گزارش دادهاند که آب در برخی مناطق تا چند ساعت در نیمهشب قطع میشود. این موضوع از سوی سخنگوی صنعت آب تأیید شده است و همچنین تأکید گردید با توجه به وضعیت منابع آبی در تهران، مجبور به اعمال محدودیتها هستیم و اگر اوضاع به همین منوال پیش برود، شرایط بدتر خواهد شد.
عباس علی آبادی، وزیر نیرو نیز اظهار کرده است که با توجه به شرایط بحرانی کنونی، ممکن است برخی شبها مجبور شویم فشار آب را تا حد صفر کاهش دهیم، بنابراین از هموطنان خواهش میشود که برای جلوگیری از مشکل، از مخازن و ذخیرهسازهای آب برای مواقع اضطراری استفاده کنند.
صرفهجویی ۲۰ درصدی؛ راهی برای عبور از بحران خشکسالی
اگر بتوان با توجه به مدیریت تقاضا، فرهنگسازی، استفاده از فناوری و سیستمهای کاهنده، و اعمال تعرفه برای مصرفکنندگان پرمصرف که به مشکلات بیآبی توجه نمیکنند، حدود ۲۰ درصد از مصارف فعلی آب را کاهش داد، این امکان وجود دارد که در آینده، شرایط سخت را بهتر مدیریت کنیم. بنابراین، لازم است با حمایت دولت و فرهنگسازی در الگوی مصرف آب، تغییرات رفتاری صورت گیرد و در بخشهای صنعتی، کشاورزی و خدمات نیز ساختارهای تولید تغییر یابد تا با کاهش مصرف، شرایطی برای عبور و سازگاری با بحران فراهم شود.
بدون شک شرایط اقلیمی کشور ایجاب میکند که مدیریتی قوی و دقیق در مصرف آب در حوزههای شرب، صنعت و کشاورزی اعمال شود تا بدین طریق ناترازی منابع آبی جبران شود و برای دهههای آتی آمادگی لازم به وجود آید. در غیر این صورت، آیندهای روشن در انتظار نخواهد بود.
