پدیده افزایش تقاضا برای شیرخشک با وجود افت نرخ زاد و ولد

در حال حاضر که شمار نوزادان متولد شده در کشور به زیر یک میلیون کاهش یافته، افزایش میزان مصرف شیر خشک منجر به بروز کمبودها به صورت موقتی و در بسیاری موارد گسترده‌تر در بازار شده است. کارشناسان بر این باورند که ریشه این تناقض در سوءاستفاده از یارانه‌ها، استفاده‌های غیرقانونی، تعیین قیمت‌های غیر واقعی و همچنین مشکلات ناشی از ارز نهفته است.

به گزارش علی صفا، رئیس اداره شیرخشک و مکمل سازمان غذا و دارو، تولید سالانه شیر خشک به بیش از ۷۵ میلیون قوطی رسیده‌است؛ در حالی‌که تولد نوزادان کاهش یافته و این عدد تولید، با وجود اینکه به نظر کافی می‌رسد، اما کمبود شیر خشک در بازار همچنان مشهود است.

دلایل افزایش مصرف و کمبود شیرخشک:

۱. استفاده‌های غیرمجاز

شیر خشک یارانه‌ای که مخصوص نوزادان طراحی شده، به مصرف‌هایی خارج از زنجیره رسمی توزیع می‌رسد؛ که شامل:

محیط کشت باکتری در آزمایشگاه‌ها

غذای دام و طیور در مراکز مرغداری و گاوداری

کاربرد در فرآوری سوسیس و کالباس

حتی استفاده‌های غذایی در بعضی کارخانجات یا آبمیوه‌فروشی‌ها

۲. یارانه پنهان و قاچاق

قیمت پایین شیر خشک در مقایسه با جایگزین‌های آن، موجب شده تا برخی افراد به استفاده صنعتی یا قاچاق آن روی آورند و آن را از زنجیره اصلی خارج کنند.

۳. سیاست ارزی و دشواری نقدینگی برای تولیدکنندگان

با حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی و جایگزینی آن با ارز ۲۸,۵۰۰ تومانی برای واردات مواد اولیه، فشار مالی شدیدی بر دوش تولیدکنندگان نهاده شد. این تغییر، باعث بروز مشکلاتی در تأمین ارز و کاهش نقدینگی برای برخی از کارخانه‌ها شد.

۴. بدهی بیمارستان‌ها و مراکز درمانی

علاوه بر این، وجود بدهی انباشته‌ای که بیمارستان‌ها به شرکت‌های دارویی و تأمین‌کنندگان دارند، باعث ایجاد اختلال در توزیع کالاهای حیاتی چون شیر خشک شده است.

آمار تولید و عرضه:

تولید ماهانه شیر خشک: حدود ۶.۵ تا ۷ میلیون قوطی

تعداد کارخانه‌های فعال: ۵ واحد، که دو کارخانه اصلی تقریباً ۹۰ درصد بازار را تحت پوشش قرار می‌دهند.

کمبود معمول شیر خشک: براساس اظهارات مسئولان، کمبود واقعی وجود ندارد و کمبودهای اعلام‌شده اغلب ناشی از احساس کمبود یا وابستگی خانواده‌ها به برندهای خاص است.

نقش آموزش و فرهنگ‌سازی:

صفا با تأکید بر اهمیت آموزش به مادران گفت: «بسیاری از خانواده‌ها به دلیل نبود آموزش یا نگرانی‌های بی‌مورد، از شیر مادر استفاده نمی‌کنند و به شیر خشک روی آورده‌اند. در حالی که شیر خشک نوع ۱ می‌تواند حتی تا دو سالگی نیز مورد استفاده قرار گیرد و نیازی به تغییر فوری برند یا نوع آن نیست.»

وضعیت نگران‌کننده شیر خشک‌های متابولیک:

علاوه بر چالش‌های موجود در بخش عمومی، شیر خشک‌های متابولیک که برای نوزادان دارای شرایط پزشکی خاص تجویز می‌شوند، با کمبود جدی‌تری روبرو هستند. علت این کمبود، بدقولی تأمین‌کنندگان خارجی و مشکلات واردات می‌باشد. سازمان غذا و دارو در تلاش است تا با بهره‌گیری از منابع جایگزین، این کمبود را جبران کند.

راهکارهای پیشنهادی برای رفع بحران:

آزادسازی تدریجی قیمت شیر خشک به منظور کاهش انگیزه‌های قاچاق و مصرف صنعتی

تقویت نظارت بر زنجیره توزیع و مصرف

آموزش مادران در خصوص استفاده از شیر مادر و مصرف درست شیر خشک

فرهنگ‌سازی درباره اینکه چگونه برندهای مختلف می‌توانند به طور مناسب استفاده شوند

حمایت هدفمند ارزی از تولیدکنندگان داخلی