۶۰ درصد از ارز ترجیحی به ۱۵ شرکت اختصاص یافته است

انتشار لیست رسمی افراد و شرکت‌هایی که در نیمه اول سال ۱۴۰۴ ارز ترجیحی دریافت کرده‌اند، نمایی واضح از مسیر توزیع منابع ارزی در کشور ارائه می‌دهد؛ نمایی که در نگاه اول بر تمرکز بالای این ارزها در دستان تعداد محدودی از شرکت‌ها تأکید می‌کند.

بانک مرکزی، فهرست رسمی دریافت‌کنندگان ارز ترجیحی با نرخ ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان را منتشر کرد؛ این نرخ که در قالب بند «خ» تبصره (۲) قانون بودجه ۱۴۰۴ برای واردات کالاهای اساسی، نهاده‌های دامی، دارو و تجهیزات پزشکی تعیین شده است.

بررسی‌های جدید نشان می‌دهد که در نیمه نخست امسال، بخش اعظم این ارز در اختیار گروهی اندک از غول‌های وارداتی قرار گرفته که در مجموع بیش از ۶۰ درصد از منابع را به خود اختصاص داده‌اند؛ چنین تجمعی ممکن است بازار کالاهای ضروری کشور را به سمت انحصار و تمرکز در دست چند هلدینگ بزرگ هدایت کند.

رتبه‌بندی غول‌های ارزی

طبق داده‌های منتشرشده، «کشت و صنعت مدلل ماهیدشت» با دریافت ۵۱۱.۱۱۴ میلیون دلار در مکان نخست قرار گرفته است؛ رقمی که به تنهایی بیش از ده درصد از کل ارز ترجیحی نیم سال را شامل می‌شود.

پس از آن، «اوا تجارت صبا» با ۲۹۰.۴۴۷ میلیون دلار و «کشت و صنعت اکسون» با ۲۱۰.۵۳۰ میلیون دلار در جایگاه‌های بعدی قرار دارند. این سه شرکت، به همراه چند نام دیگر فعال در عرصه غلات و نهاده‌های دامی، بیش از یک‌سوم کل کیک ارز ترجیحی دولت را به خود اختصاص داده‌اند.

صنعت غذایی؛ موج دوم دریافت‌کنندگان

غول‌های غذایی نیز سهم قابل توجهی دارند. «صنعت غذایی کورش» و «صبا پیشرو کالا» هر یک بیش از ۱۹۲ میلیون دلار ارز ترجیحی دریافت کرده‌اند. در رتبه‌های پایین‌تر، شرکت‌هایی نظیر «تولیدی و بسته‌بندی پاک دیده» و «جهان صادرات سینا» هر کدام بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار ارز حمایتی جذب کرده‌اند؛ ارقامی که نشان‌دهنده نفوذ قابل توجه بخش خصوصی در زنجیره واردات مواد غذایی است.

دارو و تجهیزات پزشکی؛ دور سوم تخصیص

در بخش بالایی جدول، نام «بهستان دارو» با ۶۹.۴۸۷ میلیون دلار و «کوپل دارو» با ۴۶.۲۰۹ میلیون دلار به عنوان بزرگ‌ترین دریافت‌کنندگان دارویی معرفی شده است. همچنین «بهستان پلاسم»، «رویان دارو» و «آنتی‌بیوتیک‌سازی ایران» نیز در این فهرست به چشم می‌خورند.

این بخش، به همراه واردکنندگانی که تجهیزات پزشکی را تأمین می‌کنند مانند «تجهیزات پزشکی هلال ایران» و «دارورسان پارس»، مجموعاً صدها میلیون دلار ارز را جذب کرده‌اند؛ ارزهایی که به‌طور مستقیم وارد بازار دارو و درمان کشور می‌شوند.

تمرکز شرکتی و زیرمجموعه‌های وابسته

تحلیل نام‌های موجود در این فهرست نشان می‌دهد که برخی از گروه‌های اقتصادی با چند شرکت زیرمجموعه، در آن حضور دارند. نمونه‌هایی چون «مدلل»، «بهستان» و چند هلدینگ فعال در زمینه نهاده‌ها و غذا، با یک ساختار شبکه‌ای، سهم بیشتری از ارز را به خود اختصاص داده‌اند. این نوع تمرکز نه تنها دارای مزایای لجستیکی است، بلکه نگرانی‌هایی درباره احتمال شکل‌گیری انحصار را نیز به وجود می‌آورد.

در انتهای جدول نیز نکات جالبی وجود دارد؛ اختصاص ۳۰.۱۸۱ میلیون دلار به «دشت بهشت آریا» و دریافت‌های چند ده میلیون دلاری برای شرکت‌های ناشناس، از مسائلی است که نیازمند بررسی هدف و نحوه مصرف این منابع می‌باشد.

شایان ذکر است، تمرکز بیش از ۶۰ درصد ارز ترجیحی در دستان ۱۵ شرکت، مسائل جدی درباره عدالت تخصیص و تأثیر آن بر قیمت‌ها به وجود می‌آورد. کارشناسان بر این باورند که مگر اینکه در شیوه توزیع تجدیدنظر شود و سازوکارهای نظارتی مؤثری ایجاد گردد، این روند می‌تواند منجر به آسیب‌پذیری بازار کالاهای اساسی و وابستگی آن به تصمیمات محدود چند هلدینگ بزرگ شود.