زمانی که براهنی، داریوش مهرجویی را به عنوان «شادروان» معرفی کرد!
فیلم «هامون»، اثر برجسته داریوش مهرجویی بر پایه ایده اولیهای از یک رمان ساخته شده است. این کارگردان مشهور در جایی اشاره کرده که رضا براهنی به اشتباه تصور میکرده که مهرجویی فیلم خود را بر اساس زندگیاش ساخته و به همین خاطر در مقالهای تند، نه تنها به نقد آثار او پرداخته، بلکه او را با عنوان «شادروان» خطاب کرده است.
دو سال از خنود تلخ داریوش مهرجویی میگذرد و هنوز هم کنار نام این کارگردان بزرگ سینما، واژههایی چون «مرحوم» و «زندهیاد» و «شادروان» به شدت احساس غریبی دارد. البته او در مصاحبهای به انتقاد رضا براهنی -شاعر، نویسنده و منتقد ادبی- که خود نیز سه سال قبل از دنیا رفته، اشاره کرده و گفت در خلال آن نقد، براهنی او را با عنوان «شادروان» یاد کرده است.
مهرجویی حدود ۲۰ سال پیش گفتوگویی با مانی حقیقی انجام داد که منجر به انتشار کتاب «کارنامه چهل ساله مهرجویی» شد. او در این اثر به بررسی فیلمها و نوشتههایش و حاشیههای آنها پرداخته و در جایی به مقاله تند رضا براهنی اشاره کرده است.
این کارگردان یادآور شده که: «یک بار آقای رضا براهنی مقالهای نوشت و در آن از من به عنوان شادروان مهرجویی نام برد. در آن زمان «هامون» اکران شده بود و براهنی گمان میکرد که داستان زندگیاش را به تصویر کشیدهام و رازهای خانوادگی او را فاش کردهام. پس از نگارش مقاله، تمامی فعالیتهایم را به نقد کشید و در نهایت با عنوان شادروان داریوش مهرجویی ما را به زبالهدان تاریخ انداخت و به کار خود ادامه داد!»
وی در بخش دیگری از همین کتاب به تفصیل درباره «هامون» بحث کرده و توضیح داده که شنیده میشد ایده اولیه «هامون» برگرفته از رمانی بلند بوده که حول محور سه برادر میچرخد. سپس به تدریج، یکی از این برادران روشنفکر به عنوان شخصیت اصلی شده و فیلم بر اساس او شکل گرفته است. او در این خصوص گفته است: «قبل از انقلاب، طرحی داشتم درباره سه برادر به نامهای حمید، احمد و محمود هامون که برادر کوچکتر یعنی احمد فیلمساز بود و تجربیات فیلمسازیاش را در فرانسه سپری میکرد. حمید برادر وسطی و روشنفکر بود، و برادر بزرگتر یعنی محمود الگویی از شخصیت اسد در فیلم «پری» را به تصویر کشیده بود. در واقع پس از «هامون»، با ساخت «پری» این سه برادر را به شکل حمید هامون و اسد و صفا ارائه کردم و دیگر پیگیر ادامه داستان نشدم. داستان فیلمسازی برادر کوچکتر در فرانسه به نگارش در آمد، اما ادامه داستان را دنبال نکردم.»
مهرجویی همچنین از میان این سه برادر، زندگی «حمید» را برجستهتر میدانست و در رابطه با سکانسهای کابوسی و رؤیایی فیلم نیز اشاره کرده است: «این سکانسها دقیقاً مشابه خوابهای خودم هستند. در آن دوران، یادداشتهای زیادی تهیه میکردم و این خوابها را در دفترچههای خود یادداشت مینمودم. اینها نسخههایی از خوابهای من در قالب سینما هستند. خواب نخست فیلم نیز درست به همین شکل بود. تمام شخصیتها، مخصوصاً کوتولهها، در آن خواب بودند! برنامهریزی کردیم که به جایی برویم و فیلم ببینیم که ناگهان این شخصیت ساتیر، با پاهای شبیه سم و شاخ، ظاهر شد. این صحنه را دقیقا در خواب دیدم. همچنین خواب مربوط به جراحی و برداشتن قلب در سردابهای از قرون وسطی نیز عیناً به تصویر کشیده شده و دیگر خوابهای مشابه. وقتی «هامون» به نمایش درآمد، برخی گفتند که این خوابها شبیه آثار فلینی است؛ اما من به طور عمدی این کابوسها را از فلینی الهام نگرفتهام، البته در آن زمان فیلمهای او را میدیدم و تأثیر زیادی بر من داشتند. به طور طبیعی در ناخودآگاهم جا گرفته و به این شکل جلوهگری کردند.»
او در این کتاب همچنین به دیگر آثار خود از جمله «گاو»، «آقای هالو»، «دایره مینا»، «اجراهنشینها»، «شیرک»، «دختردایی گمشده»، «سارا»، «پری»، «لیلا»، «الموت»، «بمانی»، «مهمان مامان» و «سنتوری» که همیشه درد توقیف و قاچاق آن بر دلش سنگینی میکرد، اشاره کرده است.
این کارگردان سینما شامگاه ۲۲ مهرماه ۱۴۰۲ به همراه همسرش وحیده محمدیفر در خانه شخصی خود جان خود را از دست داد. در دو سال اخیر، او بارها به خاطر پیگیریهای پرونده قتلش در تیتر خبرها قرار گرفت. یکی از متهمان این پرونده جنجالی به اعدام محکوم شد، اما خانواده مهرجویی و همسرش اعلام کردند که با توجه به ابهامات موجود در پرونده، از حق قصاص صرفنظر کردند.
بیشتر بخوانید:
باید ناباورانه بنویسیم؛ داریوش مهرجویی به قتل رسید
سرنخهای جدید در پرونده قتل داریوش مهرجویی و همسرش
دادخواهی دوباره در سالگرد «شب هولناک سینمای ایران»
