گفتگو با آزیتا حاجیان درباره تجارب ناگفته از پشت صحنه «دزد عروسکها» در فرهنگ و هنر سینما و تئاتر
در شب پنجم نمایش فیلمهای به یاد ماندنی سینمای ایران، شب گذشته، ۱۹ شهریور، فیلم «دزد عروسکها» به کارگردانی محمدرضا هنرمند روی پرده رفت. برای آزیتا حاجیان این فیلم تنها یک اثر کودکانه نیست، بلکه نقطه آغاز حرفهایاش در عرصه سینما به شمار میآید، آن هم در کنار دخترش مهراوه شریفینیا. حاجیان در شب اکران دوباره این اثر نوستالژیک، از حوادث پشت صحنه این پروژه سخن گفت؛ از گریم طاقتفرسای «عجوزه» گرفته تا بازگشتش به صحنه تنها سه روز پس از فوت مادرش و با انتقادی جدی به وضعیت کنونی سینمای کودک، خواستار توجه مجدد به نیازهای ذهنی و فرهنگی نسل جدید شد؛ چراکه به اعتقاد او، سینما بهطورکامل کودکان را فراموش کرده است.
آزیتا حاجیان در آغاز گفتوگوی خود درباره فیلم «دزد عروسکها» تصریح کرد: حدود سیوپنج سال از زمان فیلمبرداری این اثر میگذرد. امروز متوجه شدم که کودکان امروزی که با تکنولوژی مدرن سروکار دارند، نیز این فیلم را دوست دارند. این موضوع برای من واقعاً شگفتانگیز بود، چراکه از نظر فناوری، فیلم ویژگی خاصی ندارد، اما توانسته کودکان نسل امروز را نیز جذب کند.
این بازیگر بیان کرد: افرادی که اکنون حدود چهل سال دارند و این فیلم را در دوران کودکی تماشا کردهاند، با من ملاقات میکنند و میگویند که از شخصیت عجوزه میترسیدند. جالب اینجاست که با وجود ترس، همچنان به تماشای فیلم میپرداختند.
من از ۱۶ سالگی کار در تئاتر را آغاز کردم
او در مورد نخستین حضورش در عرصه سینما توضیح داد: «دزد عروسکها» اولین تجربه حرفهای من در سینما بود. از آنجا که دخترم نیز در این فیلم نقش داشت، میتوان گفت ورودم به سینما با مهرآوه رقم خورد.
این هنرمند در ادامه درباره فعالیتهایش در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان اشاره کرد: من از شانزده سالگی در کانون پرورش فکری برای کودکان تئاتر اجرا میکردم. در همان زمان، یعنی در سال ۱۳۵۵، با یک تریلی به شهرهای مختلف سفر میکردیم. این تریلی هم به عنوان صحنه و هم به عنوان اتاق عمل میکرد و ما در آنجا نمایشنامههای بیژن مفید و سایر نویسندگان را برای کودکان به نمایش میگذاشتیم. تمامی این تئاترهای سیار رایگان بودند و هدفشان آشنا کردن کودکان با فرهنگ و هنر تئاتر بود.
او در ادامه سخنانش تاکید کرد: امروزه سینما توجه بسیار کمی به کودکان دارد و این موضوعی نگرانکننده به شمار میآید. جهان متعلق به کودکان است و از همین حالا باید برای رشد تواناییهای ذهنی و فکری آنان برنامهریزی شود، چراکه آینده در دستان آنها خواهد بود.
به فراموشی سپردن سینما برای کودکان
در پاسخ به گفتوگوی مجری برنامه درباره فروش دو و نیم میلیون بلیت فیلم، حاجیان پاسخ داد: این فیلم در آن سال طرفداران زیادی داشت. جشنواره فیلم کودک اصفهان در این زمینه برگزار میشود که آن هم اقدام خوبی است، اما متأسفانه تمام کسانی که در آن سالها به تولید آثار کودکانه پرداختند، اکنون دیگر فعال نیستند. به همین جهت، معتقدم سینما در حال فراموش کردن کودکان است. حتی آقای مجید مجیدی و خانم مرضیه برومند نیز سالهاست که هیچ اثر جدیدی برای کودکان نساختهاند.
این بازیگر همچنین تصریح کرد: اگر بتوانیم در کشور شرایطی فراهم آوریم که کودکان آثار غنی از فرهنگ خود را مشاهده کنند، این مسئله به مراتب بهتر است تا اینکه فقط با فرهنگهای دیگر آشنا شوند. البته باید توجه داشت که کودکان امروز از نظر آشنایی با فرم آثار هنری در سطح بالایی هستند؛ بنابراین تولید آثار برای کودکان به لحاظ محتوا و فرم، نیاز به هوشمندی و خلاقیت زیادی دارد.
او در پاسخ به سوال یکی از حضار درباره چگونگی درک نیازهای مخاطب کودک توضیح داد: مدتی است که در زمینه کودک فعالیت نکردهام. اما برای درک نیازهای اساسی کودکان در شرایط کنونی، باید تحقیقات میدانی انجام گیرد تا بتوان دریافت که چه فرم و محتوایی برای کودکان این نسل جذاب است.
گریم شخصیت عجوزه سه ساعت به طول میانجامید و پنجاه کلید به گردنم میانداختند
حاجیان در خصوص نقش «عجوزه» در «دزد عروسکها» گفت: این نقش نیاز به گریم سنگینی داشت. از ساعت پنج صبح زیر گریم میرفتم و تقریباً سه ساعت طول میکشید تا دندان، چانه و سایر اجزای گریم درست شوند. بعد از اتمام گریم نیز نمیتوانستم چیزی بخورم زیرا باعث به هم ریختن گریم میشد. این روند برای بیستوپنج شب به همین شکل ادامه داشت. پنجاه کلید به گردنم میانداختند و واقعاً گردنم درد میکرد.
او همچنین تجربه گریم را به صورت مرحلهبهمرحله توصیف کرد و گفت: گریم به شکل مرحلهای انجام میشد و حتی اعضای گروه نیز فرآیند گریم را به دقت دنبال میکردند. این گریم به صورت مرحلهای پیش میرفت و من از همان ابتدا در جریان کار بودم.
این هنرمند درباره دوران فیلمبرداری گفت: پس از پایان شبهای فیلمبرداری، مادرم چشم از جهان فروبست. تنها سه روز از کار مرخصی گرفتم و بعد از آن، با لباس مشکی دوباره به صحنه بازگشتم. این اولین کار حرفهای من در سینما بود و از استقبال خوب آن بسیار خوشحالم. همکاری با دخترم نیز تجربهای ویژه برایم بود.
آزیتا حاجیان همچنین به یاد آورد: شب فوت مادرم، این موضوع را به مهراوه نگفتیم. بهانهای آوردیم تا او را به خانه عمهاش ببریم. تا پایان فیلمبرداری این موضوع را ذکر نکردیم، اما او متوجه شده بود. وقتی حقیقت را با او در میان گذاشتیم، گفت که از قبل از این موضوع آگاه بوده و بابت اینکه ما آن را از او پنهان کرده بودیم، دلخور و ناراحت شد.
این هنرمند در مورد همکاری با دخترش، مهراوه شریفینیا در «دزد عروسکها» ابراز کرد: صحنههایی که من و مهراوه در نقشهای مادر و دختر در کنار هم بازی میکردیم، احساس خوبی به من میداد. بهویژه در صحنههایی که نقش عجوزه را ایفا میکردم، چون او در کنار من احساس امنیت میکرد. همبازی شدن با دخترم در این فیلم همان احساس خوب را به من بخشید که بعدها در سریال «کیمیا» نیز تجربه کردم.
در پاسخ به سوالی درباره مکان فیلمبرداری، این بازیگر گفت: مکان فیلمبرداری در تمام مدت، پارک شفق واقع در یوسفآباد بود.
این بازیگر خاطرهای را با لبخند بیان کرد و گفت: زمانی که فیلم تازه اکران شده بود، در حال رانندگی به سمت خانه پدرم بودم. چند کارگر که در قسمت بار یک تاکسی نشسته بودند، برایم دست تکان دادند. ابتدا تردید داشتم که شاید من را نشناسند، اما بعد متوجه شدم که با هیجان به من واکنش نشان میدهند و این موضوع برایم جالب بود.
او همچنین درباره صحنه اسکیتسواری زن سالخورده توضیح داد: در نوجوانی، من هم اسکیت بازی میکردم، بنابراین در اجرای آن نقش مشکلی نداشتم.
این بازیگر در ادامه توضیحات خود درباره علاقه به سینمای کودک گفت: پذیرفتن این نوع کار به سناریو وابسته است. فیلم «دزد عروسکها» در زمان خود حرفی برای گفتن داشت؛ بنابراین اگر اکنون نیز سناریویی وجود داشته باشد که محتوای ارزشمندی ارائه دهد، همچنان حوصله و اشتیاق به فعالیت در سینمای کودک را دارم.
او در مورد نقش مادر در این فیلم بیان کرد: نقش مادر در فیلم «دزد عروسکها» چندان دشوار نبود؛ زیرا من خودم مادر دو فرزند هستم و با مفهوم مادر بودن کاملاً آشنا هستم. از این رو، بازی کردن در این نقش برایم به مراتب راحتتر از ایفای نقش «عجوزه» بود. نقش عجوزه برایم ناشناخته بود و طبعاً چالشبرانگیزتر به شمار میرفت.
حاجیان در پاسخ به این پرسش که آیا فاصله داشتن نقش از شخصیت واقعی بازیگر یک مزیت به شمار میرود، چنین توضیح داد: بله، فاصله داشتن نقش از شخصیت واقعی بازیگر یک مزیت است، زیرا برای رسیدن به آن نیاز به تلاش بیشتری دارید. اما وقتی نقش با شخصیت واقعی فرد نزدیک است، نیازی به تلاش چندانی نیست، زیرا معادلهای بیرونی آن وجود دارد یا حتی خود شخص همان نقش را در واقعیت تجربه کرده است. بنابراین، ایفای نقشی که با شخصیت بازیگر فاصله دارد، جذابتر و چالشبرانگیزتر خواهد بود.
او همچنین در بخشی دیگر از صحبتهایش در پاسخ به پرسشی درباره پیام فیلم گفت: ممکن است فردی پیام فیلم را به این صورت برداشت کند که «ظلم پایدار نیست». اما میتوان برداشتهای متفاوت دیگری نیز از فیلم داشت؛ از جمله اینکه کودک باید شجاع باشد و در عین حال مهربانی را نیز در وجود خود حفظ کند. این پیامها در لایههای مختلف فیلم قابل مشاهده هستند.
در خصوص میزان تمرینهای پیش از فیلمبرداری، حاجیان چنین گفت: دقیقاً یادم نیست که چهمدت تمرین کردیم، اما چند روزی روی فیلمنامه کار کردیم و پیش از هر سکانس نیز چند بار تمرین میکردیم و سپس به جلوی دوربین میرفتیم. در آن زمان، فیلمبرداری با نگاتیو انجام میشد و به همین دلیل امکان برداشتهای متعدد وجود نداشت. با این حال، به یاد دارم در یک صحنه که کلوزآپ روی صورتم بود، تمرکز کافی نداشتم. دلیل این امر، فوت مادرم و مشغول بودن حواسم بود. آن صحنه را چندین بار تکرار کردیم.
استعداد بازیگری من را خالهام کشف کرد
او درباره آغاز مسیر بازیگری خود گفت: از دوران کودکی به بازیگری علاقهمند بودم. یکی از خالههای من زمانی که در جمعهای خانوادگی دور هم جمع میشدیم، سناریوهایی مینوشت و تئاتر اجرا میکردیم. در همان زمان بود که او متوجه علاقه و استعداد من در زمینه بازیگری شد. پس از آن، وارد مدرسه هنر شدم و سپس در دانشگاه هنر، بهصورت جدی این مسیر را ادامه دادم.
این بازیگر در پایان و در خصوص همکاریاش با اکبر عبدی گفت: من در فیلمهای «دزد عروسکها»، «سفر جادویی» و «آدمبرفی» همبازی آقای عبدی بودم. در آن سالها، فیلم «آدمبرفی» بهدلیل آنکه آقای عبدی نقش یک زن را ایفا میکرد، توقیف شد و اجازه انتشار نیافت. اما بعداً دیدیم که ایشان در فیلم دیگری با همان سبک و سیاق، جایزه گرفت. دنیا تغییر کرده است.
به مناسبت روز ملی سینما، پلتفرم سینما تیکت برنامهای تحت عنوان «هفت شب با فیلمهای ماندگار سینمای ایران» از ۱۵ تا ۲۱ شهریور ۱۴۰۴ با حضور دستاندرکاران فیلمها و گفتوگو و خاطرهبازی با آنها برگزار میکند. بر همین اساس، امشب، ۲۰ شهریور، فیلم «مادر» به کارگردانی مرحوم علی حاتمی با حضور محمود کلاری به نمایش درخواهد آمد.
