شبی ویژه با حضور اکبر نبوی و سخنرانی‌های کمال تبریزی، منوچهر شاهسواری و حسین انتظامی

به گزارش دریافتی، اولین شب از رویداد «شب نقد تهران» با تجلیل از اکبر نبوی، منتقد و خبرنگار معتبر، در روز چهارشنبه (۱۲ شهریورماه) در موزه سینما برگزار شد.

این مراسم به طور همزمان با مراسم پایانی دومین دوره جایزه نقد، که محور آن نقد سریال‌های شبکه نمایش خانگی است، به همت مؤسسه فرهنگی «دوزیست» و همکاری موزه سینما برپا شده است.

در این تجمع افرادی چون رائد فریدزاده، فاطمه محمدی، حسین انتظامی، منوچهر شاهسواری، عباس سلیمی‌نمین، هادی مقدم دوست، کمال تبریزی، رضا پورحسین، رامتین شهبازی، مهدی سجاده‌چی، مصطفی رزاق کریمی، عزیزالله حاجی‌مشهدی، محمدرضا مصباح و عباس یاری حضور داشتند.

اکبر نبوی، میزبان خرد و گفت‌وگو

منوچهر شاهسواری، تهیه‌کننده و مدیر فرهنگی، با ابراز نظر درباره جایگاه فکری و حرفه‌ای اکبر نبوی، به تبیین ویژگی‌های خاص این منتقد و متفکر سینمای ایران پرداخت و بیان کرد که اکبر نبوی تنها یک پرسش‌گر سطحی نیست، او نه تنها سوالاتی را مطرح می‌کند و به پاسخ می‌رسد، بلکه به دنبال درک عمیقی از آنچه می‌پرسد نیز می‌باشد. کنجکاوی او ناشی از پژوهش، دقت و پیگیری جزئیاتی است که بستر را برای گفت‌وگوهای عمیق و معنادار فراهم می‌آورد؛ گفت‌وگوهایی که او خود در آن‌ها شریک می‌شود، نه فقط از نظر حضور، بلکه به عنوان یک مشارکت‌کننده واقعی.

او ادامه داد که اگر برخی از دوستان حاضر در اینجا را موفق به شرکت در جلسات «شب‌های فرهنگ» در دفتر کوچک اکبر نبوی بوده‌اند، حتماً آگاهند که در آن جلسات، مباحث عمیق و جدی در زمینه فلسفه، تاریخ، فرهنگ و اندیشه‌ ایرانی بررسی می‌شود؛ صحبت از سهروردی، فردوسی و جوهر تمدن ایرانی به میان می‌آید.

شاهسواری با تأکید بر نقش اکبر نبوی در تسهیل و شکل‌دهی به این محافل فرهنگی اظهار کرد: اکبر نه به عنوان یک سخن‌ران، بلکه به عنوان میزبان در این جلسات عمل می‌کند. او سنگ‌بنای گفتگوهایی در حوزه فلسفه و فرهنگ بوده و در کنار شخصیت‌هایی چون اندیشمندان و هنرمندانی نظیر مرحوم فرشچیان که در آن شب‌ها با او هم‌صحبت بودند، به مباحث می‌پردازد.

او به این نکته افزود: امیدوارم روزی اکبر نبوی تلاش کند و مجموعه‌ی شب‌های فرهنگ را منتشر کند؛ زیرا این جلسات مدرکاتی از وجود یک تمدن عمیق و باستانی هستند که به کمک این گفت‌وگوها می‌توانند زنده بمانند.

منوچهر شاهسواری در پایان با تقدیر از علاقه و وابستگی اکبر نبوی به فرهنگ ایرانی گفت: عشق و تسلط او به میراث این سرزمین، واقعاً ستودنی است. او فقط دغدغه‌مند نیست، بلکه در راستای درک و بازنمایی این فرهنگ، حضوری فعال و خلاقانه دارد.

در ادامه‌ی مراسم، مستند کوتاهی درباره‌ی اکبر نبوی از کارگردانی هادی خواجوی پخش شد.

اکبر نبوی؛ صدای عدالت در نقد سینمای ایران

کمال تبریزی، کارگردان سینما، در جریان این مراسم بیان کرد: آشنایی و دوستی من با اکبر نبوی به سال‌های دور برمی‌گردد. من او را از نزدیک می‌شناسم و در طول این سال‌ها هم در شرایط دوستانه با هم همکاری‌هایی داشته‌ایم و هم در مواقعی بحث‌ها و گفت‌وگوهایی تند و صریح داشته‌ایم.

او به تفاوت‌های اساسی نبوی با دیگر منتقدان سینما اشاره کرد و گفت: آنچه همیشه در ذهنم درباره‌ی اکبر نبوی بارز است، تفاوت بنیادین او با بسیاری از افرادی است که به عنوان منتقد یا مشاور در فضای سینما فعالیت می‌کنند. او جزو معدود افرادی است که نگاهش فراتر از نقد یک اثر حاضر است و به جنبه‌های کلی سینمای ایران می‌پردازد و همواره نگران این است که سینما چگونه می‌بایست به سمت رشد و توسعه پیش رود.

تبریزی اضافه کرد: آنچه حیاتی است، نه فقط نقدهای نقطه‌ای، بلکه مجموعه‌ای از دیدگاه‌ها و تحلیل‌هایی است که می‌تواند در تفکر فیلم‌سازان و مدیران فرهنگی راه جدیدی ایجاد کند. اکبر از معدود کسانی است که به طور مستمر بر شکل‌گیری چنین مجموعه‌ای متمرکز بوده است؛ مجموعه‌ای که به ارتقای سینمای ملی هدایت می‌شود.

او همچنین از نبود تفکر استراتژیک و نهادهای اندیشه‌ورز به عنوان چالش‌های تاریخی سینمای ایران یاد کرد و گفت: یکی از مشکلات دائمی سینمای ایران، که از دیرباز وجود داشته، عدم وجود یک اتاق فکر واقعی است. به عقیده من، اکبر نبوی به تنهایی چنین اتاق فکری را تشکیل داده و به اندازه توانایی‌های فردی‌اش سعی کرده بر روندهای سینمایی تأثیر بگذارد و آن‌ها را به سمت هویت مستقل و الهام گرفته از فرهنگ ایرانی سوق دهد.

تبریزی با تأکید بر دغدغه‌ی هویت در تفکر نبوی بیان کرد: در زمانی که دوباره موضوع ایران و بازخوانی میراث فرهنگی برای ما اهمیت بیشتری پیدا کرده، نبوی از آغاز بر مسأله‌ی «ایرانی بودن» تأکید داشته است. فرهنگ، ملیت و ویژگی‌های هویتی که ما را از دیگران متمایز می‌کنند، همواره اولویت‌های او بوده‌اند. بر خلاف برخی جریانات فرهنگی که در دوره‌هایی زاویه‌هایی با هویت ایرانی داشته‌اند، اکبر نبوی از ابتدا دفاعی روشن از فرهنگ ایرانی داشته است.

تبریزی در بخشی دیگر از سخنرانی‌اش به جنبه‌های کمتر شناخته شده‌ی نبوی اشاره کرد و گفت: اکبر نبوی فقط یک منتقد نیست؛ او شاعری با استعداد و متعهد نیز هست. کمتر کسی می‌داند که او شعر می‌نویسد. بسیاری از کتاب‌هایی که خوانده‌ام، با توصیه او بوده و این امر نه تنها به دلیل آشنایی شخصی‌اش با من بوده، بلکه به دلیل آگاهی عمیق او نسبت به ادبیات، جامعه و فرهنگ ایرانی است.

او به پروژه‌ای ناتمام از جانب اکبر اشاره کرد و افزود: متأسفانه پروژه‌ای که اکبر سال‌ها قبل پیرامون داستان رستم و سهراب از شاهنامه فردوسی نوشته بود، هنوز به نتیجه نرسیده. اما به گمان من، با تغییر دیدگاه‌ها امروز اگر دوباره بخواهد آن را اجرا کند، احتمال موفقیتش بالا خواهد بود؛ زیرا ما اکنون به اهمیت شاهنامه بیشتر از گذشته پی برده‌ایم و به بازگشت به آن به عنوان یک ضرورت اعتقاد داریم. حتی صحبت درباره این است که شاهنامه دوباره در مدارس تدریس شود تا نسل جدید با این میراث ارزنده آشنا گردد.

تبریزی همچنین به شخصیت اکبر نبوی اشاره کرد و گفت: یکی از ویژگی‌های بارز او این است که هرگز قضاوت‌هایش را بر پایه روابط شخصی قرار نمی‌دهد. چه او فردی را بشناسد یا نه، همواره در پی عدالت است و تلاش می‌کند قضاوت‌هایش براساس واقعیت باشد نه رابطه نزدیک یا دوری با دیگران.

او با یادآوری همکاری‌شان در سریال «سرزمین کهن» افزود: در زمان تولید این سریال، جلسات متعددی با اکبر داشتیم؛ بعضی از گفتگوهایمان به مشاجره کشیده می‌شد. اما در یکی از جلسات شورای طرح و برنامه تلویزیون، او به یک نکته بسیار کلیدی اشاره کرد. نسخه‌ای از فیلم مشاهده شده و قرار بود تصمیمی درباره‌ی ادامه‌ی مسیر گرفته شود. در آن جلسه، تنها کسی که هشدار داد اگر فیلم با همان ساختار پخش شود ممکن است واکنش‌های شدیدی از قوم لر و بخصوص بختیاری‌ها ایجاد شود، اکبر بود. او با صراحت گفت که ممکن است فیلم تحت تأثیر اعتراضات قرار گیرد.

تبریزی ادامه داد: هیچ‌یک از مسؤولان تلویزیون به این هشدار توجه نکردند و بعدها تایید شد که پیش‌بینی اکبر کاملاً درست بود. این پیش‌بینی نشانه‌ای از درک عمیق او از بافت فرهنگی و اجتماعی جامعه ایران است. او تنها کسی بود که از پس‌زمینه جامعه‌شناختی، خطر واکنش‌ها را شناسایی کرد.

این کارگردان در پایان سخنانش گفت: می‌خواهم از اکبر نبوی تشکر کنم. من در سال‌های همکاری‌ام با او چیزهای زیادی آموخته‌ام. همواره با دقت، انصاف و دلسوزی درباره‌ی فیلم‌ها نظراتش را بیان می‌کند؛ چه در موافقت و چه در مخالفت. امیدوارم منتقدانی همانند او در سینمای ایران بیشتر شوند؛ منتقدانی که نه تنها بر مبنای سلیقهٔ شخصی، بلکه با احساس مسؤولیت فرهنگی و اجتماعی به روشن کردن مسیر کمک کنند. سینمای ایران اکنون بیش از هر زمان دیگر به چنین نگاهی نیاز دارد تا با مخاطبانش ارتباط عمیق‌تری برقرار کند، به موقعیت شایسته‌اش بازگردد و دگرگونی‌های جدی و ارتقایی را تجربه کند. برای اکبر آرزوی موفقیت دارم و صمیمانه از او سپاسگزارم.

اکبر نبوی؛ منتقدی خوش‌فکر و مدیر فرهنگی تسهیل‌گر

حسین انتظامی، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و از رجال فرهنگی کشور، با اشاره به نزدیک به سه دهه آشنایی‌اش با اکبر نبوی، او را شخصیتی چندوجهی اما در عین حال هماهنگ و همسو توصیف کرد و گفت: اکبر نبوی فعالیت‌های مختلفی را در کارنامه خود دارد که همگی در یک پرسپکتیو قرار دارند. اساساً او از یک روزنامه‌نگاری آغاز کرده و از روزنامه رسالت شروع به کار نموده است. سپس به مدت سال‌ها مجله‌دار بوده و در زمانی که ویدیو تازه به میدان می‌آمد، به دقت این حوزه را رصد می‌کرد. او در دوران خود منتقد سینمایی معتبر و متعهدی بوده و اکنون قصد داریم به همین بُعد از شخصیت او بپردازیم.

انتظامی سپس به ویژگی‌ها و خصوصیات رفتاری و فکری نبوی اشاره کرده و گفت: اکبر آقا بسیار خوش‌فکر است. نمونه‌اش در زمانی که موضوع ویدیو مطرح شد، دوراندیشی و پیگیری دقیق او در این حوزه نمایان بود. همچنین باید بگویم که او ذاتاً انسان خیرخواهی است؛ این نکته به ویژه در دنیای فرهنگ و هنر اهمیت دارد که گاهی اوقات از خودخواهی و درخودچسبندگی نشأت می‌گیرد. او فردی بی‌ادعاست و هرگز دچار دوگانگی یا تعصب تنگ‌نظرانه نیست. فرهنگ به طور ذاتی عرصه‌ای است که جزم‌اندیشی نمی‌تواند در آن گام بردارد.

او درباره رویکرد مدیریت فرهنگی بیان کرد: مدیریت در عرصه فرهنگ و هنر با روش‌های خطی و تک‌بعدی تفاوت اساسی دارد. در این حوزه، ما با هنرمندانی روبرو هستیم که حساسیت بیشتری دارند و پیشرو هستند. در سیاست‌گذاری‌ها باید تلاش کنیم تا نگاه این هنرمندان را که جلوتر از زمان خود هستند، ترجمه نماییم.

این چهره فرهنگی و رسانه‌ای ادامه داد: یک مدیر فرهنگی باید اعتقاد داشته باشد که خالق، خادم این خلقت هنری است. نقش او تسهیلگری است؛ نه ناظر، نه رئیس و نه سرپرست هنرمندان. وظیفه مدیریت فرهنگی، یاری رساندن به بروز و ظهور آراء و یافته‌های هنرمندانه‌ای است که در آثار هنری مستتر است و این نتایج باید به سیاست‌گذار منتقل شود.

او با تأکید بر ضرورت آمادگی مدیران فرهنگی بیان کرد: این حوزه مانند دریایی‌ست که ریشه در عمق دارد اما همواره در حال تلاطم است. بنابراین، مدیر فرهنگی باید مجهز به ابزارهای حضور در این تلاطم و تحولات باشد تا به بهترین نحو نقش خود را ایفا کند. برای اکبر آقای نبوی آرزوی موفقیت و افتخار دارم و امیدوارم حضور و نقشش در سینمای ایران روز به روز بیشتر شود.

در ادامه مراسم، رائد فریدزاده، رضا پورحسین، مصطفی رزاق‌کریمی، عباس یاری، عزیزالله حاجی مشهدی، منوچهر شاهسواری، حسین انتظامی و کمال تبریزی جایزه دوزیست و فاطمه محمدی نیز لوح سپاس را از طرف موزه سینما به اکبر نبوی اهدا کردند.