پاییز در چنگال دو ویروس

روزنامه آگاه اطلاع‌رسانی کرد: کرونا از سطح هشدار پایین عبور کرده و در همین حال آنفلوآنزا نیز نشانه‌های از افزایش فعالیت را به نمایش می‌گذارد؛ این دو ویروس تنفسی هم‌اکنون در آستانه پاییز، دوباره به صدر نگرانی‌های بهداشتی بازگشته‌اند. با این وجود، آنچه امسال را به طور خاص حادتر می‌سازد، نه بازگشت به وضعیت بحرانی کرونا، بلکه همزمانی افزایش موارد با محدودیت‌ها در تأمین واکسن آنفلوآنزا و کاهش مراجعه بیماران برای تشخیص و درمان است.

کرونا به آرامی بازگشته است

آمارهای نظارت بر عفونت‌های تنفسی وزارت بهداشت نشان‌دهنده روند افزایشی در ابتلا به کووید-۱۹ در هفته‌های اخیر است. قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، تایید کرده که از حدود سه هفته پیش، افزایش موارد کرونا در کشور آغاز شده است و در هفته‌ای که به هشتم شهریور منتهی می‌شود، تقریباً ۸.۳ درصد از افرادی که با علائم عفونت‌های تنفسی به مراکز درمانی مراجعه کرده‌اند، تست کرونای مثبت داشته‌اند. این رقم فراتر از سطح هشدار پایین پنج درصدی قرار گرفته است.

مرادی همچنین خاطرنشان کرده که عبور از این آستانه به معنای بروز یک بحران یا ظهور ویروسی ناشناخته نیست. به گفته او، نظام مراقبت به بررسی رفتار ویروس، سطح انتقال و شدت بیماری ادامه می‌دهد و در شرایط کنونی، سویه‌های در حال گردش غیرمعمولی وجود ندارند. با این حال، او احتمال تثبیت یا حتی افزایش موارد ابتلا در هفته‌های پیش رو را منتفی ندانسته است. محمدرضا صالحی، رئیس مرکز تحقیقات مقاومت میکروبی دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز درباره وضعیت کنونی کرونا اظهار داشت: «با وجود افزایش موارد ابتلا، اما پیک بیماری را شاهد نیستیم، جهش قابل توجهی در ویروس مشاهده نشده و شدت بیماری چندان نگران‌کننده نیست.» بر اساس گفته‌های او، بخش عمده‌ای از موارد فعلی با علائم مشابه سرماخوردگی و آنفلوآنزا بروز می‌کند. این بدان معناست که کرونا در سال ۱۴۰۵، نه با چهره‌ای مشابه روزهای اوج همه‌گیری، بلکه به‌عنوان یک بیماری تنفسی بومی و فصلی در حال بازگشت است؛ بازگشتی که شاید برای عموم مردم خطرناک به نظر نرسد، اما برای سالمندان و کسانی که دارای بیماری‌های پیشینه‌ای هستند همچنان اهمیت دارد.

آنفلوآنزا نیز در حال نزدیک شدن است

از سوی دیگر، آنفلوآنزا نیز در جریان افزایشی قرار دارد. قباد مرادی گزارش داد که حدود ۵.۵ درصد از افرادی که با علائم عفونت‌های تنفسی به مراکز درمانی مراجعه کرده‌اند، تست آنفلوآنزای مثبتی داشته‌اند و در حال حاضر نوع B دارای بالاترین سهم از ویروس‌های آنفلوآنزا در حال گردش است. همزمانی این دو بیماری، تشخیص را نیز دشوارتر ساخته است. ایرج خسرونیا، رئیس جامعه پزشکان متخصص داخلی ایران، با اشاره به افزایش موارد کرونا در ماه گذشته بیان کرد: «معمولاً هر سال با نزدیک شدن به پاییز، شاهد افزایش موارد آنفلوآنزا و کرونا هستیم.

خوشبختانه در حال حاضر با موج شدیدی روبرو نیستیم، اما طی ۳۰ روز اخیر تعداد مبتلایان به کرونا نسبت به ماه گذشته افزایش یافته است.» به گفته خسرونیا، افزایش سفرها و جابه‌جایی افراد نیز می‌تواند در انتقال بیماری‌های تنفسی تأثیرگذار باشد. نکته حائز اهمیت‌تر، اما گروه‌هایی هستند که در صورت ابتلا، احتمال بروز عوارض شدید در آن‌ها بیشتر است؛ شامل سالمندان، بیماران قلبی و ریوی، مبتلایان به دیابت و نارسایی کلیه و افرادی که به دلیل سرطان یا درمان‌های مربوطه دارای سیستم ایمنی ضعیف‌تری هستند.

واکسن؛ حلقه‌ای که هنوز ناقص است

در این شرایط، مسئله واکسن آنفلوآنزا بیش از هر زمانی حائز اهمیت شده است. با وجود افزایش فعالیت ویروس‌های تنفسی، گزارش‌ها حکایت از محدودیت در تأمین واکسن آنفلوآنزا دارد؛ موضوعی که می‌تواند اهمیت ویژه‌ای برای گروه‌های پرخطر داشته باشد. خسرونیا به محدودیت موجود واکسن اشاره کرده و تأکید کرد که کودکان، سالمندان و افرادی که دارای بیماری‌های زمینه‌ای هستند باید در اولویت دریافت واکسن قرار گیرند. او همچنین افزود: «این واکسن ممکن است تمام انواع ویروس آنفلوآنزا را پوشش ندهد، اما حتی در صورت ابتلا می‌تواند به کاهش شدت بیماری کمک کند.»

محمدرضا صالحی نیز درخصوص تأمین واکسن اظهار داشت: او اطلاعات دقیقی از مقداری که برای امسال تأمین شده، ندارد، اما احتمال می‌دهد میزان واکسن نسبت به سال‌های قبل کمتر باشد. به‌علاوه، او تصریح کرد که زمان مناسب برای واکسیناسیون معمولاً از اواخر شهریور تا اواخر آبان است و گروه‌های پرخطر باید در اولویت دریافت واکسن قرار بگیرند. بنابراین، مسئله فقط «نبود واکسن» نیست؛ موضوع مهم‌تر دسترسی به واکسن برای آن دسته از افراد است که بیش از دیگران به آن نیاز دارند. در شرایطی که هم کرونا و هم آنفلوآنزا در حال افزایش هستند، هرگونه اختلال در تأمین یا توزیع واکسن می‌تواند عواقب جدی به دنبال داشته باشد.

آمار رسمی شاید تمام مبتلایان را نمایان نکند

یک جنبه کمتر روشن این بحران، فاصله بین آمار ثبت‌شده و تعداد واقعی مبتلایان است. کاهش تست‌های کرونا نسبت به سال‌های اوج همه‌گیری شناسایی موارد خفیف را دشوار کرده است. از سوی دیگر، هزینه درمان ممکن است موجب شود افراد از مراجعه به پزشک منصرف شوند. خسرونیا در این زمینه گفت: «بسیاری از مبتلایان با این تصور که دچار سرماخوردگی یا آنفلوآنزای خفیف شده‌اند، به خوددرمانی در خانه می‌پردازند و در آمار رسمی ثبت نمی‌شوند.» او همچنین افزایش هزینه ویزیت، دارو و آزمایش را به عنوان یکی از عواملی که ممکن است مراجعه بیماران را به تأخیر اندازد، ذکر کرد. این مسئله مهم است زیرا بخشی از گردش واقعی ویروس ممکن است خارج از نظام رسمی تشخیص باقی بماند. فردی که با تب، بدن‌درد، سرفه یا علائم گوارشی در منزل می‌ماند، نه تنها ممکن است بیماری را به دیگران انتقال دهد، بلکه در صورت داشتن عوامل خطر، ممکن است با تأخیر برای درمان مراجعه کند.

پاییز؛ فصل بازگشت بیماری‌های تنفسی

با ورود به فصل سرد، حضور بیشتر افراد در مکان‌های بسته، مدارس، دانشگاه‌ها، وسایل نقلیه عمومی و محیط‌های کاری می‌تواند زمینه‌ساز انتقال ویروس‌های تنفسی شود. توصیه متخصصان نیز به همین سادگی، اما با جدیت است: داشتن تهویه مناسب، شستشوی مکرر دست‌ها، استفاده از ماسک در جمع‌های شلوغ و به ویژه برای افراد پرخطر، و ماندن در خانه در زمان ابتلا. متخصصان درباره محیط‌های شلوغ هشدار داده و اعلام کرده‌اند که در مترو، اتوبوس، محیط‌های کاری، مدارس و کلاس‌های شلوغ باید بیشتر احتیاط کرد. همچنین به استفاده از ماسک در مکان‌های شلوغ، تهویه مناسب فضاهای بسته و رعایت آداب بهداشت تنفسی تأکید شده است.

آنچه هم‌اکنون در حال رخ دادن است، تکرار روزهای بحرانی کرونا نیست؛ اما نمی‌توان افزایش همزمان کووید-۱۹ و آنفلوآنزا را نادیده گرفت. کرونا از سطح هشدار پایین عبور کرده، آنفلوآنزا در حال افزایش است و در کنار همه این موارد، محدودیت واکسن آنفلوآنزا نگرانی جدیدی را به وجود آورده است. پاییز امسال بیش از اینکه فصل بازگشت یک بیماری باشد، زمان سنجش آمادگی نظام سلامت و مسئولیت اجتماعی مردم خواهد بود؛ آزمونی که نتیجه‌اش تا حد زیادی به درجه پایش بیماری، دسترسی گروه‌های پرخطر به واکسن و جدی گرفتن توصیه‌های راهگشایی بستگی دارد که بعد از سال‌ها شیوع این بیماری، همچنان معتبر باقی مانده‌اند.