تشکیل بلورهای نمک و تخریب ساختار خاک به علت نشت حوضچههای نفت
نکتهای که همواره مورد توجه پژوهشگران، محققان و کارشناسان در زمینه خاک قرار دارد، اهمیت و سلامت این عنصر است، چرا که خاک به عنوان زیرساخت بسیار حیاتی برای رشد گیاهان و تامین امنیت غذایی شناخته میشود. در دنیای امروز، یکی از چالشهای اساسی در این حوزه، ورود آلودگیها به ساختار خاک است. در این راستا، اصطلاحات «contamination» و «pollution» مطرح میشوند که نه تنها برای خاک، بلکه برای آب نیز قابل استفادهاند؛ زیرا آب یکی از منابع اصلی آلودگی خاک محسوب میشود.
دکتر خادمالرسول، از اعضای هیات علمی گروه علوم و مهندسی خاک در دانشگاه شهید چمران اهواز، که مطالعاتی در مورد آلایندههای خاک داشته است، به بحث تأثیر زهآبهای ناشی از فعالیتهای صنعتی و کشاورزی در استان اشاره کرد.
او با بیان اینکه آلودگی خاک ناشی از نفوذ فلزات سنگین از صنایع بزرگ استان است، افزود: یکی از ویژگیهای فلزات سنگین موجود در زهآب، کمترین میزان تحرک آنهاست و به راحتی از خاک خارج نمیشوند؛ این امر منجر به انباشت این فلزات و در نتیجه آلودگی و مسمومیت خاک میگردد.
استاد گروه علوم و مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره به جذب فلزات سنگین توسط ریشههای گیاهان و انتقال آنها به اندامهای هوایی گیاه، خاطرنشان کرد که این مواد میتوانند به دست انسان یا دامها نیز برسند.
به نقل از دانشگاه شهید چمران اهواز در روز سهشنبه ۲۳ دیماه، او یکی از دلایل افزایش مصرف کودهای شیمیایی در کشاورزی را نیاز فزاینده انسان به مواد غذایی و محدودیت در تولید ارگانیک عنوان کرد و گفت: در مواردی، کشاورزان برای پاسخگویی به نیاز بازار، از کودهای شیمیایی سوپر فسفات ساده که حاوی مقادیر بالای کادمیوم (یک عنصر شیمیایی) هستند، بهره میبرند و ورود کادمیوم و سرب به خاک میتواند به سلامت انسان آسیب برساند.
این استاد دانشگاه شهید چمران اهواز تصریح کرد که این مسائل نمیتواند دلیلی برای تعطیلی یا محدودیت در کشاورزی و صنایع باشد و بر این باور است که باید استانداردها و ایمنیهای محیط زیست تقویت شوند؛ زیرا تمامی صنایع باید دارای بخش «سلامت، ایمنی و محیطزیست» (HSE) باشند که وظیفه پایش و حفظ بهداشت محیطزیست را بر عهده دارند.
خادمالرسول فیلتر کردن زهآب مزارع و صنایع کلان استان را یکی از روشهای مؤثر برای کنترل آلودگیها دانست و تصریح کرد که به منظور کاهش مشکلات در این حوزه، نیاز است که واحدهای صنعتی نفت در فرآیند استخراج از فیلترهای مناسب استفاده کنند. چرا که برخی حوضچهها و کانالهای موجود در صنایع نفت دارای نشت بوده و ایزوله نیستند و در برخی از نقاط استان، به شکل غیرقابل قبول بلورهای نمک تشکیل شده و بافت خاک تخریب میشود.
استاد گروه علوم و مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز خاک را عنصری زنده و حاوی اجزاء و میکروارگانیسمهای متنوع دانست که از طریق حرکتهای افقی و عمودی در تعامل با یکدیگر قرار دارند. از این رو، با توجه به ذات خاک، نشت هر گونه مواد آلاینده میتواند آلودگیها را از مکانی به مکان دیگر منتقل نماید.
خادمالرسول حفظ محیطزیست را به عنوان یکی از اصول بنیادین توسعه پایدار معرفی کرد و گفت: حفاظت از سلامت محیطزیست یکی از دلایل اصلی توسعه پایدار در کشورهای مختلف محسوب میشود. در کشور ما نیز قوانینی در این راستا تدوین گردیده که باید به مرحله اجرا درآید.
استاد گروه علوم و مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز، با اشاره به تأثیر بخش کشاورزی بر سلامت خاک، فعالیت برخی صنایع در خوزستان مثل نیشکر را ذکر کرد و بر اساس دادههای علمی تصریح کرد: در مزارع نیشکر، به دلیل فرآیند زایشی فسفر، این نوع کودها استفاده میشود که مطالعات نشان داده است، فسفر در خاک باقی مانده یا از طریق زهآب به خاک وارد میشود.
او همچنین یادآور شد که برخی مناطق شهری نیز با خاکهای آلوده مواجه هستند؛ به عنوان مثال، سایت جمعآوری زبالههای صفیره اهواز (وضعیت محل تجمع زبالههای شهری و در برخی موارد زبالههای بیمارستانی) نمونهای از این معضل است. در عرصه آلودگیها، دو نوع آلودگی مشخص، یعنی آلایندههای با منبع مشخص و سایر آلایندههای غیرنقطهای با منبع نامشخص وجود دارند که لازم است در مدیریت منابع خاکی، این مسائل به دقت مورد بررسی و در حد امکان کنترل شوند.
