رسانه‌ها به حالت ابهام درآمده‌اند

محمد قوچانی، که یک روزنامه‌نگار شناخته شده است، در گفتگو با ایسنا به تحلیل وضعیت کنونی و تغییرات نظام رسانه‌ای پرداخته و در پاسخ به پرسشی درباره راهکارهای فائق آمدن بر چالش‌های موجود می‌گوید: نظام رسانه‌ای ما دستخوش تحولاتی شده و نشریات به سمت شبکه‌های اجتماعی سوق داده شده‌اند. این شبکه‌ها همچنین دو روی دارند؛ از یک سو به عنوان ابزار اطلاع‌رسانی عمل می‌کنند و از سوی دیگر ممکن است به عاملی برای ایجاد نگرانی‌های امنیتی تبدیل شوند. به همین دلیل، به محض بروز هرگونه مسئله امنیتی در کشور، که حالا به‌طور مکرر اتفاق می‌افتد، با نوعی انسداد در فضای مجازی مواجه خواهیم شد.

روایت سومی نداریم

قوچانی در ادامه به وابستگی بیش از حد مطبوعات به فضای مجازی اشاره کرد و بیان داشت: این وابستگی به فضای مجازی در تمام زمینه‌ها موجب شده است که با بسته شدن این فضا، ظرفیت‌هایی که می‌توانستند جایگزین باشند، از کار بیفتند. از سوی دیگر، حاکمیت اجازه نمی‌دهد که اطلاع‌رسانی از طریق پلتفرم‌های داخلی افزایش یابد. به عبارت دیگر، هنوز هیچ شبکه رسمی غیردولتی در کشور وجود ندارد و قاعدتاً ماهواره‌ها به شکل عجیبی در این میان به فعالیت خود ادامه می‌دهند. رسانه‌هایی که خارج از مرزها هستند، در حال اطلاع‌رسانی‌اند و در این بین هیچ صدای سومی که میان صداوسیما و رسانه‌های فرامرزی باشد، وجود ندارد. در نتیجه، با قطع اینترنت، افول مطبوعات و تضعیف تحریریه‌ها، و عدم وجود شبکه‌های مستقل خبری داخلی، ما فاقد یک روایت مستقل هستیم و ادامه دادن این روند می‌تواند به بحران‌های بیشتری منجر شود.

شبکه ملی اطلاعات کجاست؟

او همچنین در توضیح وضعیت کنونی گفت: سال‌هاست که از دولت‌های مختلف می‌شنویم که شبکه ملی اطلاعات را راه‌اندازی می‌کنند، اما این شبکه عملاً کاری نمی‌کند. اکنون که اینترنت محدود شده است، هیچ موتور جست‌وجویی در کشور برای ارائه اطلاعات روزمره، مانند تعطیلی مدارس یا سفرهای هوایی وجود ندارد و این یک واقعه بسیار عجیب است. پلتفرم‌های داخلی نیز به دلیل خبرهایی مبنی بر کارایی آن‌ها در زمان بحران‌های ۱۲ روزه، به حال تعطیلی درآمده‌اند. این پلتفرم‌ها، که باید مکانی برای مقاومت ما در برابر رسانه‌های خارجی باشند، اکنون به یک مشکل جدی تبدیل شده‌اند.

این روزنامه‌نگار همچنین اشاره کرد: از سوی دیگر، روزنامه‌نگاران به قدری به فناوری‌های هوش مصنوعی و فضای مجازی وابسته شده‌اند که قادر به نوشتن حتی دو خط دقیق و صحیح نیستند. بدین ترتیب، کل فضای رسانه‌ای کشور تحت کنترل آنهایی قرار می‌گیرد که در خارج از کشور فعالیت می‌کنند.

اگر روزنامه داشتم همه شماره‌هایش را به شکل فوق‌العاده درمی‌آوردم

او درباره نقش رسانه‌ها در وضعیت کنونی ابراز داشت: اگر من صاحب یک روزنامه بودم، تمامی شماره‌های آن را با کیفیت بسیار بالا انتشار می‌دادم و در مورد هر یک از موضوعات به تفصیل تحقیق می‌کردم، زیرا معتقدم که روایت اولیه را باید خودمان ارائه دهیم. اگر این کار را نکنیم، این روایت از دستان‌مان خارج خواهد شد. مانند سال ۱۳۹۸ که نتوانستیم آمار دقیقی از وقایع ارائه دهیم و هنوز هم شاهد انتشار اخبار نادرست در این رابطه هستیم. رسانه‌ها نباید این اشتباه را مجدداً تکرار کنند و اکنون باید این امکان را داشته باشند. تحلیل نیز به اندازه‌ی اطلاع‌رسانی اهمیت دارد؛ چراکه اطلاعات باید راستی‌آزمایی بشوند، چرا که شبکه‌های اجتماعی در ارائه اطلاعات درست چندان موفق نیستند و شایعات را منتشر می‌کنند.

این روزنامه‌نگار بر این واقعیت تأکید کرد که اعتبار هر رسانه و پایگاه خبری به این وابسته است که بتواند از اعتبار نام خود محافظت کند و اطلاعات دقیق و صحیح را به مردم ارائه دهد.

باید یک عنصر سه‌گانه در تحریریه رسانه‌ها در نظر بگیرند

او سپس با تأکید بر نقش تحلیل در رسانه‌ها گفت: اصلی‌ترین تحلیل در رسانه‌ها به این موضوع بستگی دارد که ماجرا شامل سه ضلع است؛ مردم، معترضان و یک جریان سومی که در پی داغ کردن موضوع است، خواه این داغ کردن مثبت باشد یا منفی. به هرحال، نمی‌توان مردم را با گروهی که به صورت حرفه‌ای به اعتراض می‌پردازند یگانه دانست. مردم معترض‌اند، کسبه معترض‌اند و به طور کلی طبقه متوسط شهری نیز اعتراض‌هایی دارند. باید یک سه‌گانه در تحریریه‌های رسانه‌ها لحاظ شود و مرزهای این سه گروه مشخص گردد. بین اغتشاش و اعتراض باید فاصله گذاری کنیم، اما در عمل تمایلی به اعطای امتیاز به معترضان وجود ندارد. به هر حال، معترضان انتظارات و توقعاتی دارند که باید از افرادی که دست به خشونت می‌زنند جدا شوند، اما در این چند روز تلاش مشخصی در این راستا از جانب رسانه‌ها یا حاکمیت مشاهده نشده است.