این نوشیدنیهای پرطرفدار منجر به تشکیل سنگهای کلیه میگردند
در این نوشتار به بررسی موضوعات مطرحشده توسط دکتر رضا همایونفر، متخصص تغذیه، درباره ارتباط میان مصرف چای غلیظ، نوشابههای گازدار و انرژیزا با بروز سنگ کلیه، عوارض دیگر ناشی از این نوشیدنیها، عوارض سنگ کلیه و راهکارهای پیشگیری از آن پرداختهایم.
آیا مصرف کم این نوشیدنیها منجر به سنگ کلیه میشود؟
تحقیقات نشان میدهد که احتمال ایجاد سنگ کلیه به میزان مصرف این نوع مایعات مرتبط است. در ادامه، تأثیر هر یک از این نوشیدنیها به تفصیل توضیح داده شده است:
نوشابه گازدار
بر اساس یک مطالعه که در سال ۲۰۱۳ در Clinical Journal of the American Society of Nephrology منتشر شد، افرادی که روزانه دو یا بیشتر از نوع کولا مصرف میکنند، ۲۳ درصد بیشتر در معرض خطر ابتلا به سنگ کلیه قرار دارند، در مقایسه با افرادی که کمتر از یک بار در هفته کولا مصرف میکنند. این خطر برای کولاهای شیرینشده با شکر و همچنین کولاهایی که حاوی شیرینکنندههای مصنوعی هستند، متفاوت نیست. به نظر میرسد که اسید فسفریک موجود در این نوشیدنیها نقش مهمی ایفا میکند. این اسید میتواند سطح سیترات ادرار را کاهش دهد، که این ماده مانع از تشکیل سنگهای کلسیم اگزالات میشود.
مصرف کمتر از یک بار در هفته کولا بهطور خاص خطری جدی به همراه ندارد، مخصوصاً اگر با مصرف کافی آب همراه شود.
نوشابه انرژیزا
تحقیقات بیشتری در زمینه تأثیر نوشابههای انرژیزا بر بروز سنگ کلیه وجود ندارد، اما محتوای بالای قند (بهویژه فروکتوز)، کافئین و سدیم در این نوشیدنیها آنها را به عنوان عامل خطر بالقوه شناسایی میکند. فروکتوز ممکن است سطح کلسیم ادراری را افزایش دهد که یکی از عوامل کلیدی در تشکیل سنگهای کلسیمی است. کافئین نیز به دلیل خاصیت دیورتیک ممکن است باعث کمآبی شود و این موضوع میتواند خطر تشکیل سنگ را به دنبال داشته باشد. مصرف گاهبهگاه (مانند یک بار در هفته) احتمالاً خطری جدی نخواهد داشت، مشروط بر اینکه این کمآبی با تأمین آب کافی جبران شود.
چای سیاه
چای سیاه شامل اگزالات است، مادهای که میتواند با کلسیم ترکیب شود و منجر به تشکیل سنگهای کلسیم اگزالات، که معمولترین نوع سنگ کلیه است، گردد. با این وجود، یک مرور سیستماتیک که در سال ۲۰۱۴ انجام شد، نشان داد که مصرف متعادل کافئین (همانند آنچه در چای وجود دارد) ممکن است خطر سنگ کلیه را کاهش دهد و این فرض به اثرات دیورتیک و افزایش تولید ادرار نسبت داده میشود. آنتیاکسیدانهای موجود در چای، از جمله پلیفنولها، میتوانند دارای اثرات محافظتی باشند. نوشیدن یک یا دو فنجان چای سیاه در روز، بهویژه در صورت وجود هیدراتاسیون کافی، به نظر نمیرسد که خطری برای بروز سنگ کلیه داشته باشد و حتی ممکن است مفید واقع شود.
عوارض جانبی دیگر این نوشیدنیها
این نوشیدنیها نهتنها بر روی سنگ کلیه تأثیرگذارند، بلکه عوارض دیگری نیز دارند:
نوشابه
قند بالا: میتواند به افزایش وزن، دیابت نوع ۲ و همچنین پوسیدگی دندان منجر گردد.
اسید فسفریک: ممکن است به کاهش چگالی استخوان و در نتیجه افزایش خطر ابتلاء به استئوپروز کمک کند.
شیرینکنندههای مصنوعی: در نوشابههای رژیمی، میتوانند با بروز سندرم متابولیک مرتبط باشند، اگرچه شواهد قاطعی برای این مسئله وجود ندارد.
نوشابه انرژیزا
میزان بالای کافئین: ممکن است باعث بیخوابی، اضطراب، تپش قلب و در موارد شدیدتر، آریتمیهای قلبی شود.
میزان قند بالا: به طور مشابه با نوشابههای گازدار، این نوشیدنیها احتمال چاقی و دیابت را افزایش میدهند.
موارد دیگر: ترکیباتی مانند تائورین و گوارانا ممکن است دارای اثرات ناشناختهای در درازمدت باشند.
چای پررنگ
کافئین: مصرف بیش از حد آن میتواند منجر به اضطراب، بیخوابی و تپش قلب گردد.
تاننها: این مواد میتوانند جذب آهن را کاهش دهند، موضوعی که برای افراد مبتلا به کمخونی حائز اهمیت است.
عوارض ناشی از سنگ کلیه
سنگ کلیه ممکن است عوارض جدی به همراه داشته باشد:
درد شدید: عبور سنگ از مسیرهای ادراری یکی از دردناکترین التجربات به شمار میآید.
عفونت در مجاری ادراری: انسداد ایجادشده توسط سنگ میتواند محیطی مناسب برای رشد باکتریها فراهم آورد.
آسیب به کلیه: انسداد طولانیمدت ممکن است منجر به هیدرونفروز (تورم کلیه) و آسیب دائمی به این عضو شود.
بیماری کلیوی مزمن: تکرار بروز سنگ کلیه ممکن است عملکرد کلیوی را کاهش داده و در موارد نادر به نارسایی کلیه منجر گردد.
روشهای پیشگیری از سنگ کلیه
پیشگیری از سنگ کلیه با اعمال تغییرات ساده در سبک زندگی و رژیم غذایی امکانپذیر است:
هیدراتاسیون: نوشیدن ۲ تا ۳ لیتر آب در روز برای رقیق کردن ادرار و جلوگیری از تجمع مواد معدنی ضروری است.
کاهش مصرف سدیم: رژیم غذایی کمنمک ممکن است ترشح کلسیم ادراری را کاهش دهد.
محدود کردن پروتئینهای حیوانی: پروتئینهای حیوانی میتوانند سطح اسید اوریک را افزایش دهند و این نیز خطر ایجاد سنگهای اسید اوریکی را بالا میبرد.
مصرف سیترات: میوهجاتی مانند لیمو و پرتقال که دارای سیترات هستند، از تشکیل سنگها جلوگیری میکنند.
کاهش مصرف اگزالات: برای افرادی که مستعد تشکیل سنگهای کلسیم اگزالات هستند، کاهش مصرف انواع غذاهایی مانند اسفناج، آجیل و شکلات توصیه میشود.
حفظ وزن مناسب: چاقی میتواند خطر بروز سنگ کلیه را افزایش دهد.
نظارت پزشکی: افرادی که سابقه ابتلا به سنگ کلیه دارند، میبایست تحت نظر پزشک باشند و ممکن است نیاز به استفاده از داروهای پیشگیرانه داشته باشند.
مصرف کم چای پررنگ، نوشابههای گازدار و نوشابههای انرژیزا معمولاً خطر بروز سنگ کلیه را افزایش نمیدهد، اما مصرف زیاد این نوشیدنیها با توجه به محتوای قند، اسید فسفریک و اگزالات ممکن است خطر را بالا ببرد. علاوه بر این، این مایعات عوارض دیگری مانند چاقی، دیابت و مشکلات قلبی به همراه دارند. سنگ کلیه میتواند عوارض جدی مانند درد شدید و آسیب به کلیه ایجاد کند، اما با هیدراتاسیون کافی، رژیم غذایی مناسب و نظارت پزشکی میتوان به پیشگیری از آن پرداخت.