فشارهای کشورهای غربی، شورای حکام آژانس را به سمت فعالیتهای سیاسی سوق داده است
در این یادداشت که از سوی نمایندگی دائم جمهوری اسلامی ایران در وین منتشر شده است، به بررسی ابعاد حقوقی و فنی وضعیت پیشآمده پس از حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران پرداخته شده و تأکید شده است که گزارش اخیر مدیرکل آژانس، نمایانگر تصویری ناقص و گزینشی به دلیل فشارهای سیاسی از این تحولات است. در این متن همچنین به ازسرگیری فعالیتهای راستیآزمایی در بخش عمده تأسیسات هستهای و همکاری مستمر تهران اشاره شده و تصریح شده است که اجرای عادی موافقتنامه پادمان در شرایط «جنگ و تجاوز» با محدودیتهای جدی مواجه گردیده و ایران ناچار بوده است تا برای حفاظت از امنیت، ایمنی و منافع ملی خود، همکاریها را مطابق با تصمیمات مجلس و شورایعالی امنیت ملی تنظیم کند.
این یادداشت، ضمن یادآوری هشدارهای پیشین تهران در خصوص خطر حمله به تأسیسات هستهای، نسبت به خودداری آژانس و شخص مدیرکل در محکوم کردن این اقدامات نظامی، نادیدهگرفتن تلفات انسانی و خسارات وارده به تأسیسات صلحآمیز، و همچنین بزرگنمایی سیاسی برخی مسائل فنی مانند سطح غنیسازی انتقادات جدی مطرح کرده است. این نمایندگی با تأکید بر اینکه تمامی مواد و فعالیتهای هستهای ایران بهطور شفاف اعلام شده و «موضوعات گذشته» نیز طبق قطعنامه شورای حکام در سال ۲۰۱۵ مختومه گردیده، هرگونه ارجاع مجدد به پروندههای مختومه و استفاده گزینشی از قطعنامههای اخیر را بیاساس و نشاندهنده سیاسیکاری در شورای حکام تلقی کرده و بیان میکند که در شرایط جنگی، حتی «تداوم دانش» آژانس نیز قربانی تجاوزات شده است.
متن کامل گزارش به شرح زیر است:
۱- مدیرکل در گزارش خود بهوضوح اذعان کرده که وضعیت کنونی نتیجه حملاتی است که بهوسیله آمریکا و رژیم اسرائیل صورت گرفته است. همچنین بر این نکته تأکید میکند که تعلیق فعالیتهای راستیآزمایی و خروج بازرسان پیامدهای ناشی از این حملات و تصمیماتی بوده که خود آژانس اتخاذ کرده است.
۲- این گزارش همچنین تأیید میکند که به دلیل حسن نیت و همکاری ایران، فعالیتهای راستیآزمایی از سر گرفته شده است. بر اساس این گزارش، ایران درخواست آژانس برای دسترسی به تمامی مؤسساتی که تحت تأثیر حملات قرار نگرفته بودند را پذیرفته و بازرسان بر اساس آن به هریک از این مؤسسات دسترسی یافتهاند.
۳- مدیرکل در گزارش خود بیان میکند که شرایط پس از حملات، اجرای عادی پادمان را به شدت دشوار کرده است. وی همچنین به احترام به الزامات حقوقی داخلی ایران، آمادگی خود را برای درک نگرانیهای امنیتی ایران اعلام کرده است.
۴- با این حال، گزارش به تحولات مهمی که وضعیت اجرای موافقتنامه پادمان جامع (CSA) را پیچیده کردهاند، اشارهای ندارد، از جمله:
– عدم واکنش آژانس به تهدیدات رژیم اسرائیل در مورد انجام حمله به مؤسسات هستهای تحت پادمان ایران، علیرغم هشدارهای پیشین ایران که از طریق مکاتبات شماره ۲۹/۳۰ مورخ ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ و شماره ۱۵۴۸۵۹ مورخ ۱۷ آبان ۱۴۰۲ به مدیر کل ارسال شده بود.
– آژانس، از جمله شخص مدیرکل، هیچ اقدامی نسبت به درخواست ایران (مندرج در مکاتبات INFCIRC/۱۳۰۱ مورخ ۱۳ تیر ۱۴۰۴) برای انجام وظایف قانونی خود در زمان حملات و پس از آن انجام نداده است.
– با وجود پیامدهای ویرانگر جنگی که رژیم اسرائیل و آمریکا بر ایران تحمیل کردهاند، از جمله تلفات گسترده انسانی و خسارات فراوان به تأسیسات هستهای صلحآمیز و تأثیر آن بر اجرای موافقتنامه پادمان جامع، مدیر کل در گزارش خود بهطرز عجیبی این رویدادهای حیاتی و بیسابقه را نادیده گرفته است و فقط به ذکر اشارهای کوچک بسنده کرده است. این نوع حذف حقایق و واقعیتهای کلیدی، الگوی مشابهی را تداعی میکند که در گزارشهای پیشین مدیر کل در خصوص موضوع برجام نیز مشاهده شده است؛ جایی که خروج آمریکا بهدرستی مورد تأکید قرار نگرفت.
۵- جمهوری اسلامی ایران بهطور کامل به تعهدات خود، از جمله موافقتنامه پادمان جامع (INFCIRC/۲۱۴) پایبند بوده و تمام تلاش خود را بهکار گرفته تا آژانس بتواند فعالیتهای راستیآزمایی خود در ایران، شامل اقدامات نظارتی و مراقبتی (C/S) بر روی مواد و اقدامات هستهای ایران را بهطور مؤثر انجام دهد. لازم به ذکر است که به دلیل تجاوزات دشمنان، ایران ناگزیر شد تا تدابیر لازم را برای حفظ امنیت و ایمنی مؤسسات هستهای، مردم و محیط زیست، اتخاذ کند.
۶- فشارهای سیاسی مستمر از سوی برخی کشورها به حدی رسیده که نتایج موضوعات فنی که به ثبات رسیده بودند، برخلاف توافقات صورتگرفته در گزارشهای آژانس تغییر میکند. این فشارها با انگیزه سیاسی، مانع از اجرای صحیح نقش حرفهای و بیطرفانه آژانس گردیده است.
نظرات در مورد “بخش ب. تحولات پیشین”:
۷- در خصوص بندهای ۲ و ۳:
– اقدامات تجاوزکارانه در ژوئن ۲۰۲۵ نقصی بارز از اصول قطعنامههای ملل متحد، مقررات حقوق بینالملل و حقوق بینالملل بشردوستانه است که همگی استفاده از زور را ممنوع کردهاند. اسناد متعدد، از جمله قطعنامههای شورای امنیت و کنفرانس عمومی آژانس و همچنین کنفرانسهای بررسی NPT، صراحتاً حمله یا تهدید به حمله علیه مؤسسات هستهای را منع کردهاند. در حالی که بسیاری از کشورهای عضو به شدت این اقدامات را محکوم کردند، مدیر کل و آژانس این کار را نکردند. این حملات نه تنها صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی را به خطر انداخته، بلکه به معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) و موافقتنامه جامع پادمان نیز آسیب زده است.
– متأسفانه، با وجود هشدارهای قبلی ایران، سهلانگاری و عدم توجه آژانس به انجام اقدامات لازم، منجر به خساراتی به مؤسسات هستهای تحت پادمان ایران و تلفات انسانی قابل توجه گردید.
۸- در مورد بند ۴:
– پس از تجاوز رژیم اسرائیل و آمریکا، قانونی که از سوی مجلس شورای اسلامی تصویب شده، مقرر میکند که هرگونه همکاری منوط به برآوردهکردن الزامات مشخصی است که تعیین آن بر عهده شورای عالی امنیت ملی ایران است. با این حال، این قانون همچنین روشهایی برای نحوه اجرای تعهدات پادمانی ایران پس از تأمین شرایط لازم ارائه میدهد.
– موافقتنامه پادمان جامع هیچ مفادی مشخص در مورد اجرای اقدامات پادمانی در شرایط جنگی ندارد. ماده ۶۸ این سند که به «حوادث یا شرایط غیرعادی» اشاره دارد، بهطور کامل برای توصیف دامنه تجاوزات خشونتآمیز علیه ایران توسط رژیم صهیونیستی و آمریکا ناکافی است.
– مدیر کل در گزارش خود اظهار داشتهاست که «اجرای موافقتنامه پادمان تحت هیچ شرایطی قابل تعلیق نیست». این ادعا نادرست است. در سوابق تنظیم پیشنویس موافقتنامه پادمان جامع در کمیته ۲۲، بهصراحت ذکر شده بود که در برخی شرایط «مانند جنگ، درگیری داخلی و …، ممکن است وضعیتهای دشواری ایجاد شود که در آن موافقتنامه بهصورت رسمی برقرار بماند، اما عملاً قابل اجرا نباشد». بهرغم این ادعا، مدیر کل در گزارش خود نیز تصریح کرده که: «آژانس در آغاز حملات نظامی، فعالیتهای راستیآزمایی در ایران را متوقف کرده و تا پایان ژوئن ۲۰۲۵ تصمیم به خروج تمامی بازرسان خود به دلایل ایمنی داشته است». بنابراین، وقتی که آژانس خود فعالیتهای راستیآزمایی را به حالت تعلیق درآورده، نمیتواند ادعای متضاد با آن را مطرح کند.
– در خصوص مؤسسات آسیبندیده، شورای عالی امنیت ملی ایران تاکنون با درخواست آژانس برای دسترسی به تمامی مؤسسات مورد درخواست آژانسها که تحت تأثیر حملات قرار نگرفته بودند، همکاری کرده است.
– برای رسیدگی به مسائل مربوط به مؤسسات آسیبدیده، گروهی از اقدامات شامل تأمین امنیت، ایمنی، الزامات قانونی و ارزیابی میزان خسارات باید انجام شود. نتایج این ارزیابیها باید به شورای عالی امنیت ملی ارائه شود تا پیش از هرگونه گفتگو با آژانس به تصویب نهایی برسد.
۹- درباره بند ۶:
– هیچ مقررهای برای شرایط جنگی در موافقتنامه پادمان جامع پیشبینی نشده است. مقررات مربوط به رویکرد پادمانی که در این بخش به آن اشاره شده، تنها برای شرایط عادی قابل اعمال هستند.
۱۰- درباره بندهای ۷ و ۸:
– بازرسیها و راستیآزماییهای اطلاعات طراحی (DIVs) درخواستشده در سه مؤسسه هستهای آسیبندیده، پس از پایان فرآیند قانونی، طبق مقررات قانونی مورد تأیید قرار گرفتهاند.
۱۱- درباره بند ۹:
– ارائه گزارشهای حسابرسی مواد هستهای و پرسشنامههای اطلاعات طراحی بهروزشده، بهجز نیروگاه بوشهر، پس از تجاوز نظامی و اجرای قانون به حالت تعلیق درآمده است.
نظرات در مورد “بخش ج. تحولات اخیر”:
۱۲- درباره بند ۱۰ (تفاهم قاهره):
– همانطور که در نامه مورخ ۲۰ آبان ۱۴۰۴ سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران تأکید شده است:
“در خلال مذاکرات قاهره بهطور صریح اعلام و تأکید شد که اگر طرفهای اروپایی و آمریکایی اقداماتی خصمانه انجام دهند، نباید انتظار داشته باشند که ایران بهصورت منفعلانه یا بیتفاوت به اجرای این تفاهم ادامه دهد”.
نظرات در مورد “بخش د. اجرای پادمان”:
د.۱. مؤسسات علامشده
۱۳- درباره بندهای ۱۱ تا ۱۴:
– تمامی مواد، مؤسسات و فعالیتهای هستهای ایران بهطور کامل به آژانس گزارش شده و ایران تا زمان آغاز تجاوز، دسترسی لازم را به آژانس برای تمامی مؤسسات هستهای فراهم کرده بود.
د.۲. فعالیتهای راستیآزمایی
۱۴- درباره بندهای ۱۵ تا ۲۳:
– تمام مؤسسات هستهای آسیبندیده، تاکنون طبق درخواست آژانس بازرسی شدهاند.
– در خصوص درخواست آژانس برای ارائه گزارش درباره مؤسسات آسیبدیده (بندهای ۲۲ و ۲۳)، همانگونه که پیشتر (بند ۴ از شماره ۶) ذکر شد، ابتدا باید جنبههای امنیتی، ایمنی و سایر ابعاد مرتبط مورد بررسی قرار گیرد؛ امری که حداقل به تضمینهایی در خصوص عدم تکرار حملات نیاز دارد.
د.۳ کد اصلاحی ۳.۱،
۱۵- درباره بندهای ۲۴ تا ۲۶:
– ایران موضع خود را در این خصوص از طریق یادداشتهای توضیحی مختلف – از جمله INFCIRC/۱۲۹۷ مورخ ۱۳ خرداد ۱۴۰۴، INFCIRC/۱۲۹۰ مورخ ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۴، و INFCIRC/۱۲۷۵ مورخ ۱۴ اسفند ۱۴۰۳ – شفاف کرده است.
نظرات در مورد “بخش و. موضوعات پادمانی حل و فصل نشده”:
۱۶- درباره بند ۲۷:
– همانطور که در INFCIRC/۱۲۹۷ مورخ ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ توضیح داده شده است، «موضوعات باقیمانده گذشته» در سال ۲۰۱۵ حلوفصل شدهاند. در ۲۴ آذر ۱۳۹۴، شورای حکام قطعنامه GOV/۲۰۱۵/۷۲ را تصویب کرد که در آن، اعلام شد تمامی فعالیتهای مندرج در «نقشه راه» طبق جدول زمانی توافقشده اجرا شده و «بدینوسیله بررسی این موضوع توسط شورا خاتمه مییابد». بنابراین، تمامی مسائل پیش از ۲۰۱۵ حل و فصل شدهاند. با در نظر گرفتن این نکات، هرگونه اشاره به موضوعات حلوفصلشده پیش از ۲۰۱۵ بیاساس است.
– در خصوص «موضوعات باقیمانده فعلی»، موضع ایران در INFCIRC/۱۲۹۷ مورخ ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ بیان شده است.
– قطعنامهای که در گزارش مدیرکل (بند ۲۸) به آن اشاره شده، یکی دیگر از قطعنامههای سیاسیکاریشده است. افزون بر این، برجستهسازی گزینشی بخشهایی از آن قطعنامه توسط مدیرکل اقدامی با انگیزه سیاسی است که ممکن است منجر به اقدامات نامطلوب برخی کشورها گردد.
– درباره بند ۲۹ (تحولات اخیر)، آژانس بهطرز عجیبی انتظار داشت در حالی که ایران در حال مواجهه با پیامدهای تجاوز است، دوباره در موضوعاتی که قبلاً بهطور کامل بررسی شده بودند (INFCIRC/۱۲۹۷ مورخ ۱۳ خرداد ۱۴۰۴)، به تعامل بپردازد.
نظرات در مورد “بخش ی. خلاصه”:
۱۷- درباره بند ۳۰:
– اظهارنظر مدیر کل در گزارش مبنی بر اینکه «آژانس اذعان دارد که حملات نظامی به مؤسسات هستهای ایران وضعیتی را ایجاد کرده است که مستلزم همکاری سازنده ایران و آژانس جهت برآورده ساختن تعهدات پادمانی ذیل موافقتنامه پادمان NPT است»، تنها بخشی از واقعیت را نمایان میسازد؛ زیرا موافقتنامه پادمان جامع خود بهطور ذاتی شامل وضعیت جنگی نمیشود.
۱۸- درباره بند ۳۲:
– در مورد درخواست آژانس برای ارائه گزارش ویژه، موضع ما در بندهای ۹ و ۱۵ فوقالذکر اعلام گردیده است.
۱۹- درباره بند ۳۳:
– در شرایط جنگی مشابه با آنچه برای ایران روی داده، «تداوم دانش» یکی دیگر از قربانیان جنگ است. پس از بازگشت وضعیت ضروری، تداوم دانش میتواند مجدداً برقرار گردد.
– سطح غنیسازی و میزان آن در ایران، طبق آنچه در گزارش مدیرکل ذکر شده، هیچیک از مفاد معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) و موافقتنامه پادمان جامع را نقض نمیکند. برجستهسازی موضوع غنیسازی در گزارش، بهویژه در زمینهای که کاملاً منطبق با پادمان است، اقدامی بهروشنی سیاسی و مغایر با اصول حرفهای و بیطرفی به شمار میرود.
۲۰- درباره بند ۳۴ (کد اصلاحی ۱/۳):
– ایران بارها موضع خود را در این خصوص بهروشنی اظهار کرده است (بند ۱۳ فوق).
۲۱- درباره بند ۳۵:
– موضوعات پادمانی حل و فصل نشده پیشتر بهطور جامع مورد بررسی قرار گرفتهاند (INFCIRC/۱۲۹۷، مورخ ۱۳ خرداد ۱۴۰۴).
۲۲- درباره بند ۳۷:
– ایران بر تعهد مدیرکل در خصوص رسیدگی به موضوعات مرتبط با اجرای موافقتنامه پادمان جامع تأکید دارد، بهویژه با در نظر گرفتن اینکه شرایط جنگی همچنان ادامه دارد.
جمعبندی
۱- تجاوز نظامی بیمورد علیه ایران، شرایط را بهطرز چشمگیری تحت تأثیر قرار داده و جنبههای مختلفی، از جمله روشها و رویههای اجرای موافقتنامه جامع پادمان (CSA) را مختل کرده است. با این حال، بهطور غیرمنتظره، مدیرکل از محکوم کردن این تجاوزات آشکار علیه تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران امتناع ورزیده، در حالی که این حملات حتی فعالیتهای راستیآزمایی خود آژانس را نیز دچار پیچیدگی کرده است.
۲- شورای حکام تا کنون رویکردی سیاسی نسبت به برنامه هستهای ایران اتخاذ کرده است. متأسفانه، نه آژانس و نه مدیرکل در قبال درخواست ایران (INFCIRC/۱۳۰۱) برای محکومیت و اقدام علیه تجاوز، در حین حملات و یا پس از آن، براساس قطعنامههای کنفرانس عمومی (۵۳۳ و ۴۴۴) و همچنین اساسنامه آژانس، اقدام موثری انجام ندادهاند.
