تدارک کنسرت در ایران چالشهای خاص خود را دارد
در گفتگو با اعضای گروه کوارتت کاسته، به بررسی دیدگاه آنها نسبت به فرایند آهنگسازی، مفهوم بداههنوازی در آثارشان و رویکردشان به ژانر و فرم پرداختیم. این گفتگو به موضوعاتی نظیر شیوهی همکاری گروه، چالشهای اجرا و تداوم فعالیت در شرایط کنونی موسیقی ایران اختصاص دارد؛ جایی که گروه کوارتت کاسته در پی آن است تا مرزهای میان سبکها را محو کند و با زبانی منحصر به فرد و فرامنطقهای، به تجربهی شنیداری عمق ببخشد.
متن کامل این گفتگو را از ایسنا در ادامه میخوانید.
_ چرا کنسرتهای کوارتت کاسته به تعداد کمتری برگزار میشود؟
احسان صدیق: یکی از دلایل این ، نوع موسیقیای است که ما به آن مشغولیم. این نوع موسیقی عموماً به گونهای نیست که بتوانیم هر ماه دو یا سه اجرا داشته باشیم. مراحل تمرین و آمادهسازی زمانبر است، اعضای گروه نیز مشغول فعالیتهای مختلف دیگری هستند و بهعلاوه، شرایط برگزاری کنسرت در ایران نیز چندان ساده نیست. در سال، تنها زمانهای معدودی برای اجرا وجود دارد. ما به این باوریم که نیازی نیست در شهری که سکونت داریم، مثلاً سالی ۱۰ کنسرت برگزار کنیم. هدف ما این است که در شهرهای مختلف به اجرا بپردازیم، اما در ایران، شهرهایی که دارای شرایط مطلوب برای اجرا باشند، محدود هستند. بنابراین، معمولاً همان چند شهر را میکنیم. مرحلهی بعدی میتواند کشورهای همجوار باشد، که این هم دارای پیچیدگیهای خاص خود است.
بنابراین، اگر همهی این مسائل را کنار هم قرار دهیم، متوجه میشویم که نمیتوان به راحتی میزان اجراها را افزایش داد. مثلاً سهیل اغلب در فرانسه زندگی میکند و گاهی در ایران است و گاهی نه. دیگر اعضای گروه نیز پروژههای جداگانهای دارند. از این رو، آمادهسازی گروه برای اجرا به دوشاخگی و غیرقابل پیشبینی بودن مبدل میشود. حتی نمیتوان بهراحتی گفت که آیا کنسرت مشخصی حتماً برگزار خواهد شد یا خیر.
_ برخی افراد بر این باورند که آثار شما بسیار متنوع است، نظر شما درباره این مسئله چیست؟
مازیار یونسی: اگر منظور شما از «تنوع» اختلاف موجود در قطعات با رویکردهای مختلف باشد، باید بگویم که بله، این خصوصیت در آثار ما کاملاً وجود دارد. سلیقههای شنیداری هر فرد به شدت شخصی است. ما تلاش کردهایم بهجای قضاوت دربارهی سبک یا ژانر، با صدا در هر سطحی تعامل داشته باشیم. یکی از چالشهای آهنگسازی در این رویکرد همین است: در یک قطعه ممکن است بخشهایی را بشنوید که به شدت یادآور موسیقی رمانتیک قرن نوزدهم باشند و در عوض، بخشهایی که حالوهوای موسیقی بداهه یا مستقل دارند. دشواری کار در همین ترکیب است که بتوان این بخشها را با یکدیگر هماهنگ کرد و به صورت منسجم به هم پیوند داد. در اینجا است که فرم و شیوهی چیدمان به اهمیت بالایی دست مییابد: اینکه این قطعات چگونه در زمانبندی درست کنار هم قرار گیرند، چگونه در هم ادغام شوند یا بهطور ناگهانی از یکدیگر بیرون بیایند.
به نظر من، آنچه ما در کوارتت انجام میدهیم، نگاهی «فراموسیقی» به هنر است؛ ما در اندازهای به کنار گذاشتن ژانر پرداختهایم. ممکن است چند ژانر با یکدیگر ترکیب شوند و شنونده بسته به عادات شنیداری خود، آن را به شکلی متفاوت درک کند. برای برخی شاید این تنوع پراکنده به نظر برسد، اما من آن را نشانهای از شیوهی آهنگسازی کوارتت میدانم.
_ چقدر بداههنوازی بهعنوان یکی از ویژگیهای آثار شما مشهود است؟
سهیل پیغمبری: بر خلاف آنچه که ممکن است به نظر برسد، قطعات ما برپایهی بداههنوازی شکل نمیگیرند. در واقع هر قسمت از این آثار بهطور دقیق آهنگسازی شدهاند و بهطور گاهی با استفاده از فرمهای کلاسیک پیش میروند. ایدههای اولیه شاید از بداههنوازیها بیرون بیایند، اما آنها در واقع تنها «هستهی ابتدایی» قطعه هستند؛ هستهای که در فرایند آهنگسازی ممکن است بهشدت تغییر کند و از آن نقطهی اولیه فاصله بگیرد. جز در لحظاتی که نوازنده یک پاساژ یا یک سولوی کوتاه اجرا میکند که آن هم معمولاً شبیه چیزی است که در ضبطها شنیده میشود، تقریباً تمامی قطعات بهدقت آهنگسازی شدهاند. حتی بیشتر آنها مکتوب هستند و هر از گاهی برای مرور یا بازسازی مجدد به همان نسخهها رجوع میکنیم.
_ برنامههای آیندهی کوارتت کاسته چیست؟
احسان صدیق: طبق آخرین اطلاعات، قرار است دو شب در شیراز اجرای زنده داشته باشیم و پس از آن به برلین خواهیم رفت. احتمالاً این اجراها به عنوان آخرین مرحله از تور آلبوم اخیر ما خواهند بود. در حال حاضر در حال کار بر روی آلبوم جدید خود هستیم که یک «آلبوم زنده» به شمار میرود. ما فکر کردیم پس از سه یا چهار آلبوم، زمان آن رسیده که مجموعهای از اجراهای زندهیمان را در شهرها و فضاهای گوناگون منتشر کنیم. همچنین باید اشاره کنم که ما با ارکستر «آیسو» در تهران به رهبری مازیار، دو یا سه اجرا داشتهایم و چند قطعه از همین پروژه نیز در این آلبوم زنده خواهید شنید.
به هر حال، با توجه به سبک زندگیمان نمیتوانیم به راحتی پیشبینی کنیم که چه وقایعی در آینده روی خواهد داد، اما امیدواریم بتوانیم این مسیر ده – یازده ساله را ادامه دهیم.
