زخم پای دیابتی: قاتل نامرئی در سایه دیابت

محمدرضا صالحی، دانشیار گروه بیماری‌های عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران، در مورد پیشگیری از زخم پای دیابتی و مراقبت‌های ضروری برای جلوگیری از قطع عضو ناشی از این زخم، نکات مهمی را بیان کرد و اظهار داشت: زخم پای دیابتی از شایع‌ترین و خطرناک‌ترین عوارض ناشی از بیماری دیابت به شمار می‌آید که در صورت عدم توجه کافی، می‌تواند منجر به عفونت‌های شدید و حتی قطع عضو گردد. بدین ترتیب، کنترل دقیق قند خون، صحیح کفش و انجام مراقبت‌های روزانه از پاها دارای اهمیتی ویژه در پیشگیری از این عارضه هستند.

اختلالات ایمنی و عروقی؛ عوامل ایجاد زخم پای دیابتی

صالحی تصریح کرد: بیماران دیابتی معمولاً پس از چند سال از آغاز بیماری، با اختلالات ایمنی مواجه می‌شوند. این اختلالات به نوبه خود باعث کاهش کارایی سیستم ایمنی بدن می‌شود و به همین دلیل، خطر بروز عفونت‌های پوستی و زخم‌های عمیق در پا افزایش می‌یابد. در بیماران مبتلا به دیابت، این عفونت‌ها معمولاً به مراتب شدیدتر از افراد عادی بوده و درمان آن‌ها به چالش بیشتری می‌انجامد.

وی تاکید کرد: اختلالات عروقی یکی دیگر از شایع‌ترین مشکلات در بیماران مبتلا به دیابت است که به کاهش خون‌رسانی به پا منجر می‌شود. این بیماران معمولاً از احساس خشکی، سنگینی یا ناتوانی در راه رفتن گلایه دارند و این کاهش خونرساني می‌تواند عاملی برای تشکیل زخم‌های دیر بهبودیافته در پا باشد.

نوروپاتی دیابتی و تغییر شکل پا

این دانشیار گروه بیماری‌های عفونی دانشگاه علوم پزشکی تهران، اذعان داشت: یکی از عوارض جدی مرتبط با دیابت، نوروپاتی دیابتی است که به تدریج حس در پاها را از بین می‌برد. در اینگونه شرایط، بیمار قادر به احساس درد یا فشار نخواهد بود و ممکن است با استفاده طولانی‌مدت از کفش‌های نامناسب یا تحت فشار قرار گرفتن مکرر، پا دچار تغییر شکل شود.

وی خاطر نشان کرد: تغییرات یادشده، به همراه کم‌خونی موضعی و عفونت، در نهایت می‌تواند به زخم‌های عمیق و پیشرفته در پا منجر گردد و در موارد حاد، حتی خطر قطع انگشت یا پا را به دنبال داشته باشد.

اصول پیشگیری از زخم پای دیابتی

صالحی تاکید کرد: برای جلوگیری از ابتلا به زخم پای دیابتی، چندین اصل کلیدی وجود دارد که شامل کنترل مداوم قند خون است. بیماران باید به‌طور منظم به پزشک مراجعه کرده و برنامه غذایی مناسبی داشته باشند تا سطح قند خون خود را در محدوده طبیعی حفظ کنند. پرهیز از چاقی، سیگار و قلیان از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند خطر بروز زخم‌ها را کاهش دهد. همچنین، بیماران دیابتی باید از کفش‌های راحت با پنجه عریض استفاده کنند؛ کفش‌ها نباید تنگ یا زمخت باشند و کفش‌های مخصوص دیابتی گزینه‌ای ایمن و مناسب محسوب می‌شوند. در زمان استفاده از کفش نو، توصیه می‌شود ابتدا فقط ۲۰ تا ۳۰ دقیقه با آن راه بروند و سپس پاها را بررسی کنند. در نهایت، اگر تغییر رنگ، قرمزی یا تاول در پا مشاهده شد، باید از پوشیدن آن کفش خودداری گردد.

وی ادامه داد: همچنین، بیماران باید روزانه یک بار پاهای خود را با آب ولرم و شامپوی بچه شست‌وشو کرده و به‌خوبی خشک نمایند، به‌ویژه بین انگشتان پا. هرگونه نشانه‌ای از قرمزی، زخم سطحی، ترشح یا تغییر رنگ پوست باید به‌طور جدی مورد توجه قرار گرفته و با پزشک مشورت گردد. استفاده از مرطوب‌کننده یا پماد نرم‌کننده پس از شست‌وشو می‌تواند از ترک‌خوردگی و خشکی پوست جلوگیری کند. در صورت بروز احساس گزگز، درد شدید یا بی‌حسی، بیمار باید تحت معاینه متخصص جراحی عروق قرار گیرد تا از عدم وجود تنگی یا گرفتگی عروق اطمینان حاصل شود. همچنین، در صورت وجود زخم فعال، چنانچه ناحیه‌ای از پا دچار قرمزی یا ترشح شده و در حال گسترش است، بیمار نباید راه برود و باید بلافاصله به مرکز درمانی مراجعه کند.

کنترل قند خون؛ اولین گام در پیشگیری از عفونت‌های دیابتی

صالحی خاطرنشان کرد: کنترل دقیق قند خون اصلی‌ترین اقدام برای پیشگیری از عوارض دیابت به شمار می‌رود. غفلت از این موضوع، بیماران را در معرض عفونت‌های پوستی، ریوی و ادراری قرار می‌دهد و آغاز اقدامات مراقبتی از همین امروز می‌تواند نخستین و حیاتی‌ترین گام برای حفظ سلامت و جلوگیری از زخم پای دیابتی باشد.