پیدا شدن سم «آفلاتوکسین» در شیر تولیدی برخی از دامداریهای استان مازندران
افزایش قابل توجه قیمت نهادههای دامی و از سوی دیگر عدم برخورداری بسیار از دامداریهای سنتی از پروانههای لازم برای دسترسی به سهمیه نهادههای دولتی، موضوعی قابل تامل است. به علاوه، دامهای سنتی به لحاظ بهداشت و تغذیه به مراتب در برابر شرایط مختلف حساستر از دامداریهای صنعتی هستند. همچنین کاهش کیفیت نان در بسیاری از نانواییهای روستایی موجب شده است که نان به یک منبع اصلی تغذیه برای دامها و طیور تبدیل شود. این وضعیت به وضوح بیانگر چالشی است که بر اساس اظهارات خبرنگاران، گسترش عرضه شیر فلهای، سلامتی جامعه استان را در معرض خطر جدی قرار میدهد.
تحلیلات تاریخی، احتمال آلودگی شیرهای خام به لحاظ باقیماندههای دارویی و سم آفلاتوکسین را در دامداریهای سنتی همواره مطرح کرده، هرچند تاکنون این موضوع به تهدیدی جدی برای سلامت جامعه تبدیل نشده است. اما امروزه، نگرانیها از بابت کیفیت نانهایی که بر اساس آن، دامها تغذیه میشوند و همچنین افزایش تمایل مردم به مصرف شیر فلهای به شدت در حال گسترش است.
اهمیت رعایت استانداردها به عنوان یک ضرورت استراتژیک
مدیر کل استاندارد مازندران در اظهار نظری اشاره کرده که شیر خام مانند دیگر محصولات کشاورزی مشمول استانداردهای اجباری نیست. با این حال، گزارشهای دریافتی از کارشناسان و جامعه محلی نشان میدهد که نانهای بیکیفیت، قوت غالب دامداریهای سنتی در مازندران شده و این نانهای کپکزده میتوانند خطر سم آفلاتوکسین را برای شیر تولیدی به ارمغان بیاورند.
عباس رحیمی بیان کرد: بر اساس بازرسیها و تحقیقات انجام شده، کارخانههای تولید لبنیات مازندران که در مصرف مواد اولیه و اصلی شیر استانداردهای لازم را رعایت میکنند، با مشکلی در این زمینه مواجه نیستند.
او افزود: محصولات خام کشاورزی به سبب عدم مشمولیت در استانداردهای اجباری، عمدتاً تحت نظارت دقیق سازمان استاندارد نیستند، اما این اداره کل مسئولیت اجتماعی خود را در نظارت بر باقیمانده سموم در محصولات کشاورزی از طریق همکاری با جهاد کشاورزی و سازمان غذا و دارو انجام میدهد. تا به امروز گزارشی مبنی بر وجود آلودگی در محصولات کشاورزی استان به ثبت نرسیده است.
مدیر کل استاندارد مازندران تأکید کرد که در بازار کشورهای پیشرفته، رقابت و کیفیت و الزامات استاندارد محصولات و کالاها تعیینکننده هستند. با این حال، در ایران همچنان استانداردهای اجباری برای ۳۶ هزار کالا مشخص شده است. خوشبختانه بر اساس بررسیهای میدانی، افکار عمومی نسبت به علامت استاندارد بر روی کالاها، چه مشمول استاندارد اجباری باشند و چه نباشند، حساسیت نشان میدهد و این نشاندهنده پیشرفت در جهت توسعه است.
رحیمی در ادامه افزود: عدم وجود سرمایهگذاری کافی و نقدینگی در استانداردسازی مشکل نیست، بلکه اصل رعایت و اجرای استانداردها اهمیت دارد. امروز استانداردها به یک نیاز راهبردی تبدیل شدهاند و واحدهای تولیدی که به استانداردها پایبند هستند، توان تابآوری خود را افزایش داده و رونق اقتصادی بیشتری پیدا میکنند. به طور حتم، مشکلات ناترازیهای انرژی نیز فقط از طریق پایبندی به الزامات استاندارد قابل حل خواهد بود.
به گفته وی، توسعه فرهنگ رعایت الزامات استاندارد ازجمله وظایف این سازمان ملی استاندارد به شمار میرود. اداره کل استاندارد مازندران نیز به همین منظور، آزمایشگاه آنالیز مواد غذایی را در بندر امیرآباد برای نهادههای دامی به خصوص گندم، ذرت و جو که ۸۰ درصد از نهادههای کشور در بنادر شمالی وارد میشود، در حال راهاندازی است.
وی آزمایشگاه آنالیز مواد غذایی در بندر امیرآباد را بسیار حائز اهمیت دانست و افزود: این آزمایشگاه که به منظور سرمایهگذاری ۷۰ میلیارد تومانی راهاندازی شده، در روز شنبه آینده به بهرهبرداری خواهد رسید.
وجود مقررات سختگیرانه ایران در مقایسه با سایر کشورها نسبت به سم آفلاتوکسین در شیر
اگرچه طی سالهای اخیر افزایش قیمت لبنیات صنعتی منجر به کاهش سرانه مصرف این محصولات شده و به تبع آن، تمایل به تهیه لبنیات از واحدهای سنتی بیشتر شده است، اما این وضعیت فلهفروشی لبنیات به دلیل حساسیت بالای این محصولات در زمینه سلامت و آلودگی، نیازمند نظارت جدی و گستردهتری است.
یکی از دامپزشکان مازندران و از اعضای اصلی پویش کیفیت محصولات غذایی کشور در گفتوگو با خبرنگار ایرنا، خطر وجود باقیمانده سموم و داروها در دامداریهای سنتی و صنعتی را غیرمنتظره ندانست و بیان کرد: در دو دهه گذشته، مدارکی مبنی بر وجود سم آفلاتوکسین در شیرهای تولیدی کشور ارائه نشده، هرچند تحلیلها و نگرانیهای عمومی در این زمینه مطرح شده است.
اسماعیل خاتمی مقدم که در دهه نود مسئولیت انجمن صنایع غذایی و دارویی مازندران را بر عهده داشته، ادامه داد: احتمال وجود سم آفلاتوکسین ناشی از مصرف نان یا دانههای غلات، از جمله ذرت و جو، در هر یک از دامداریهای سنتی و صنعتی وجود دارد، چراکه در بسیاری از موارد، بنا به دلایل مختلف، انواع نهادههای دامی که از کشورهای دارای تأیید سلامت و استاندارد وارد میشوند، در انبارهای بنادر و گمرک به موقع ترخیص نمیشوند و در نتیجه در معرض رطوبت و کپک قرار میگیرند. به طور یقین دامپزشکی مازندران نیز در این راستا گزارشی ارائه کرده است.
وی در ادامه توضیح داد که وجود رطوبت بالا در استانهای شمالی، خطر کپکزدگی نهادههای دامی را تشدید میکند و در عین حال افزود: کنترل در مبادی ورودی نهادههای دامی به کشور کاملاً ضروری است، اما نگهداری و انبارداری صحیح و ترخیص بموقع نهادهها نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. این وضعیت به چالشهایی نظیر نوسانات قیمت ارز و توزیع سهمیهای منجر شده که به آلودگی نهادهها دامن میزند.
وی درباره بررسی و نمونهبرداری از سموم در شیرهای تولیدی در دامداریها، گفت که این فرایند جامع نیست و به دلیل سختگیریهای بالای استاندارد میزان مجاز باقیمانده سم آفلاتوکسین در شیر در ایران نسبت به کشورهای توسعهیافته محدودتر است و بنابراین تحقیقات در این زمینه باید دقیقتر و جامعتر باشد.
این دامپزشک مازندران با اشاره به اینکه در دامداریهای سنتی، به دلیل وجود دامهای دو رگه و سه رگه که به لحاظ بهداشتی و تغذیهای حساستر هستند، خطر آلودگی شیر بیشتر است، تصریح کرد که البته به این معنا نیست که خطر در دامداریهای صنعتی وجود ندارد. چنانچه اگر نهادههای دامی به درستی نگهداری نشود و توزیع آن به موقع انجام نگیرد، خطر کپکزدگی و افزایش مقدار مجاز باقیمانده سم در محصول تولیدی شیر نیز دور از انتظار نخواهد بود.
این فعال در صنعت لبنیات، ناهماهنگی میان دستگاههای نظارتی و نبود اولویت در این حوزه را از علل دیگر بوجود آمدن این وضعیت عنوان کرده و بیان کرد: قطعا دولت و بخشهای نظارتی که مسئولیت حمایت از مصرفکنندگان در حوزه سلامت و کیفیت را دارند، مسئولیت قابل توجهی را بر عهده دارند و من انتقاد جدی به عملکرد هر سه دستگاه دارم که به درستی در این زمینه عمل نمیکنند.
خاتمی مقدم تأکید کرد: مصرفکنندهای که روز به روز قدرت خریدش کاهش مییابد و سبد خریدش کوچکتر میشود، ترجیح میدهد ماده خام تهیه کند و خود در منزل فرآوری را انجام دهد. بنابراین بخشی از این تمایلات به این مسئله بازمیگردد. متأسفانه بخش اقتصادی ما در حوزههای مختلف، اعم از تشکلهای اقتصادی و سازمانهای دولتی، به کلی در این موضوع سکوت کردهاند و هر بار که سوالی مطرح میشود، نادیده میگیرند.
این فعال صنعت لبنیات در ادامه گفت: فراموش نکنیم که مراکز فلهفروشی، نسبت هزینه به درآمدشان بسیار به صرفهتر از بخش صنعتی هستند. به عبارتی، میزان درآمد آنها به مراتب بیشتر از سرمایهگذاریهای انجامشده است. یک محاسبه اقتصادی بر مبنای حاشیه سود نشان میدهد که سود فلهفروشی به ازای هر واحد کالا حدود شش برابر سود کارخانجات در صنایع تبدیلی است. این مسئله نیز نیاز به سرمایهگذاری بسیار کم دارد. به عبارت دیگر، اشتغال پایدار ما به سمت اشتغال ناپایدار در حال حرکت است و چالش امنیت غذایی و اقتصادی نیز در این زمینه مورد بحث است.
به گزارش آمار، حدود سه میلیون راس دام سبک و سنگین در کشور داریم که ۷۰ درصد از آنها در قالب دامداریهای کوچک و سنتی فعالیت دارند و سالانه ۹۰۰ هزار تن شیر خام در کارخانجات لبنی مازندران مورد استفاده قرار میگیرد.