ضرورت رفع موانع کسبوکار به منظور تحقق توسعه پایدار در صنعت پتروشیمی
“`html
حسن عباس زاده در سومین همایش زنجیره ارزش پتروشیمی اظهار داشت که هدف اصلی از برگزاری این نشست، تمرکز بر زنجیره ارزش است. او توضیح داد: ما قصد داریم چالشهای موجود در راستای توسعه این زنجیره را بررسی کرده و به این سوال پاسخ دهیم که چرا نتوانستهایم در ارتقاء حلقههای انتهایی ارزش موفق عمل کنیم و برای رفع این چالشها، راهکارهای عملی ارائه دهیم.
به گزارش نیپنا، وی با اشاره به سابقه تاریخی برنامههای توسعهای در صنعت پتروشیمی افزود: این موضوع همواره در اولویتهای ما قرار داشته است، اما در برخی سالها، تمرکز بر روی حلقههای خاصی از زنجیره مشهود بوده است. برای مثال، در دورانی خاص، شعار شرکت ملی صنایع پتروشیمی حول محور توسعه متکی بر گاز دور میزده است. به دلیل دسترسی به منابع گاز کلان، بحثهای متعددی درباره نحوه تخصیص این منابع به صنایع مختلف کشور مطرح شده است؛ اینکه آیا بهتر است گاز در داخل مصرف شود یا صادر گردد یا از طریق خطوط لوله منتقل شود. صنعت پتروشیمی همواره در این تصمیمگیریها نقش داشته و بهرهبرداری مناسبی از این منابع انجام داده است، هرچند که سهم خوراک اختصاصیافته به این صنعت حدود چهار درصد از کل منابع گازی کشور را تشکیل میدهد.
عباس زاده با تأکید بر اهمیت تمرکز کامل بر زنجیره ارزش در حال حاضر، بیان کرد: بایستی این چالشها را به دقت تحلیل کنیم تا بتوانیم مسیری شفاف و هدفمند برای توسعه تعیین کنیم. در پایان سالهای ۹۸ و ۹۹، تلاش کردیم تا تعریفی از زنجیره ارزش و حلقههای بالایی صنعت پتروشیمی ارائه دهیم و پیشرفتهای صورت گرفته را بررسی کنیم. در این مسیر، به تعدادی طرح و مواردی پی بردیم که همچنان وابسته به آنها هستیم. به عنوان مثال، زنجیره پلیالها اگرچه در سطح جهانی پیشرفت کرده اما در ایران آنطور که باید مورد توسعه قرار نگرفته است.
عباس زاده ادامه داد: «در جریان این بررسیها به این نتیجه رسیدیم که باید تمرکز خود را از شعار توسعه حلقههای بالادستی به سمت توسعه هدفمند برخی زنجیرهها تغییر دهیم. امروزه با آغاز برنامه هفتم توسعه، در تلاش هستیم این موضوع را به وضوح در برنامههای خود جای دهیم. هدف ما این است که زنجیرههای متانول، پروپیلن و آروماتیکها را به صورت هدفمند توسعه دهیم و ظرفیت نصب شده را از حدود ۱۱۶ میلیون تن به ۱۳۱ میلیون تن ارتقاء دهیم.
وی بر این نکته تأکید کرد: صنعت پتروشیمی و به نمایندگی از آن، شرکت ملی صنایع پتروشیمی، وظیفه دارد نه تنها ظرفیتها را افزایش دهد، بلکه به طور خاص بر توسعه زنجیرههای ارزش تمرکز کند و مسیر پیشرفت در حلقههای پاییندستی را هموار سازد.
تأمین خوراک پایدار؛ چالش اصلی برنامه هفتم
معاون وزیر نفت در ادامه، گزارشی از وضعیت تولید و ظرفیت صنعت پتروشیمی در پایان سال گذشته ارائه داد و گفت: ظرفیت نصب شده در این صنعت به حدود ۱۳۱ میلیون تن میرسد که در این میان، ۷۵ میلیون تن محصول تولید شده و تقریباً ۷۸ درصد از ظرفیت اسمی به کار گرفته شده است.
وی بزرگترین چالش برنامه هفتم را تأمین خوراک پایدار عنوان کرد و افزود: یکی از بزرگترین دغدغههای ما در آغاز زنجیره، تأمین خوراک کافی و مستمر برای ظرفیت نصب شده است. حدود ۲۲ تا ۲۳ میلیون تن از ظرفیت نصب شده بلااستفاده باقی مانده و دلیل اصلی این وضعیت، کمبود خوراک است. سرمایهگذاری انجامشده برای این ظرفیت بلااستفاده نیز حدود ۱۷ تا ۱۸ میلیارد دلار تخمین زده میشود.
عباس زاده با اشاره به راهکارهایی برای رفع این چالش اظهار داشت: در برنامه هفتم، قصد داریم با استفاده از روشهای متعدد، از جمله جلب سرمایهگذاران بخش پتروشیمی و توسعه بالادستی، بخشی از سرمایه لازم برای تأمین خوراک را جذب کنیم تا ظرفیت نصب شده به بهرهبرداری کامل برسد و زنجیرههای ارزش بهطور مؤثر توسعه یابند.
معاون وزیر نفت در خصوص عملکرد فروش محصولات صنعت پتروشیمی در پایان سال گذشته گفت: به طور کل، حدود ۴۳.۳ میلیون تن محصول به فروش رسیده و ارزش کل این محصولات، چه در سطح داخلی و چه در صادرات، حدود ۲۳.۸ میلیارد دلار بوده است. به این ترتیب، ارزش هر تن محصول تقریباً به ۵۶۰ دلار میرسد.
وی در توضیح جزئیات بازار داخلی و صادرات تصریح کرد: در بازار داخلی، به دلیل توزیع بیشتر پلیمرها، ارزش افزوده بیشتری ایجاد میشود، اما محصولات صادراتی معمولاً در حالت نیمهخام هستند و هر چند حجم صادرات بالا است، اما ارزش این محصولات نسبت به محصولات داخلی کمتر است.
چالش دانش فنی در توسعه زنجیره ارزش
عباس زاده در ادامه با تأکید بر اهمیت تمرکز بر زنجیره ارزش گفت: یکی از چالشهای کلیدی در این حوزه، از گذشته تا کنون، کمبود دانش فنی است. بسیاری از پروژههای اجرا شده در این راستا نیازمند دانش فنی پیشرفته هستند. هرچند دستیابی به این دانش به راحتی ممکن نیست، اما شرایط امروزی نسبت به سالهای قبل بهتر شده است. کشورهایی که پیشتر در اختیار چنین دانشهایی بودند، اکنون انحصار چند کشور محدود را از دست دادهاند و تأمین دانش فنی مورد نیاز برای زنجیره ارزش، در حال حاضر بهمراتب در دسترستر است.
وی ادامه داد: با این حال، نکتهای که باید به آن توجه ویژه داشت، رعایت استانداردهای کیفی و فنی محصولات است. باید دقت کنیم که در توسعه زنجیره ارزش، علاوه بر دانش فنی، استانداردهای تولید محصولات که ارائه میشنود کاملاً رعایت شود تا کیفیت و جایگاه رقابتی محصولات حفظ گردد.
چالش جهانی آلودگی پلاستیک و تأثیر آن بر صنعت پتروشیمی ایران
مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی با اشاره به مسائل جدید مرتبط با آلودگی پلاستیک گفت: موضوع کربن و آلودگی پلاستیک از جمله مسائلی است که از گذشته مورد توجه بوده و به ویژه بر روی پلاستیکهایی که به اکوسیستم دریاها و اقیانوسها بروز میکنند، متمرکز شده است. کشورهای توسعهیافته نقشهها و استانداردهای دقیقتری برای کشورهای در حال توسعه تدوین کردهاند. ایران به همراه کشورهایی نظیر عربستان، چین و هند که در حال توسعه هستند، در این بحثها مشارکت دارد.
وی اظهار کرد: اگرچه هنوز هیچ تصمیم نهایی و قانونی تصویب نشده، اما متن ارائه شده دارای سختگیریهای بسیاری است که ممکن است عوارض و محدودیتهایی برای تولیدکنندگان پلیمر به همراه داشته باشد. این محدودیتها شامل الزام به جبران هزینههای ناشی از آلودگی دریا و همچنین محدودیت در استفاده از برخی مواد در صنایع پلیمری میباشد. در صورتی که این محدودیتها رعایت نشود، کشورهای مختلف، حتی چین، ممکن است از خرید محصولات ما اجتناب کنند. لازم است تمامی فعالان صنعت پتروشیمی به این موضوع توجه کافی داشته باشند و برای انطباق با قوانین بینالمللی برنامهریزی کنند.
توجه به معاهدات بینالمللی و آیندهنگاری صنعت پتروشیمی
مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی در ادامه با تأکید بر لزوم هماهنگی صنعت پتروشیمی با روندهای جهانی بیان کرد: تعداد زیادی از کشورها به این موضوع توجه ویژه دارند و بسیاری از آنها روی این مسائل تمرکز زیادی کردهاند. بنابراین برای دستیابی به دانش فنی مورد نیاز در محصولات زنجیره ارزش، باید با دقت عمل کنیم.
همچنین در خرید واحدها و تجهیزات باید به طور کامل با معاهدات بینالمللی همخوانی داشته باشیم تا در آینده در فروش محصولات با چالشهای احتمالی مواجه نشویم. کشورهایی که تجهیزات یا فناوریهای خود را برای فروش ارائه میکنند، معیارها و فهرستهای خاصی دارند که باید رعایت شود و باید روندهای جهانی را به دقت زیر نظر داشته باشیم.
وی به پروژههای آتی اشاره کرد و گفت: پروژههای آیندهنگاری صنعت پتروشیمی در حال تدوین است و ادامه این پروژه شامل طراحی یک نقشه راه جامع خواهد بود. در این نقشه راه، معاهدات بینالمللی، تأثیراتشان بر صنعت پتروشیمی ایران و راهکارهای لازم برای انطباق با این معاهدات بررسی خواهند شد. توجه به این موضوع برای تضمین توسعه پایدار و آینده صنعت پتروشیمی کشور از اهمیت ویژهای برخوردار است.
ایجاد مرکز تخصصی برای بررسی دانش فنی و مقررات بینالمللی
مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی با اشاره به اقدامات اخیر این شرکت گفت: با همکاری نهاد ریاست جمهوری، مرکزی در شرکت ملی صنایع پتروشیمی تأسیس کردهایم که به تدریج گسترش خواهد یافت تا تمامی مسائل مرتبط با دانش فنی، رگولیشنها و معاهدات بینالمللی را بررسی کرده و اطلاعات لازم را در اختیار صنعت قرار دهد.
وی با تأکید بر اهمیت دانش فنی مناسب ادامه داد: امروزه دانش فنی مورد نیاز زنجیره ارزش در دسترس است و صرفاً محدود به کشورهای اروپایی و آمریکایی نیست. اما باید با دقت بررسی کرد که کدام دانش فنی را میکنیم و این دانش فنی قرار است چه محصولی تولید کند و آیا این محصول بازار مناسبی خواهد داشت یا خیر.
چالش محدودیت خوراک پروپیلن در زنجیره ارزش
معاون وزیر نفت با اشاره به وضعیت تأمین خوراک طرحهای زنجیره ارزش گفت: بررسیها نشان میدهد که حدود ۷۰ درصد این طرحها در حوزه پروپیلن قرار دارند، در حالی که خود تولید پروپیلن در کشور محدود است و وابسته به چند پروژه خاص نظیر پروژههای پیریاس و یو.ام.تی.پی میباشد.
وی افزود: پالایشگاههای ما به میزان کافی پروپیلن تولید نمیکنند. در سطح جهانی، بخش زیادی از پروپیلن از طریق پالایشگاهها تأمین میشود، اما پالایشگاههای ایران عمدتاً به سمت تولید سوخت متمایل شدهاند و به تولید پروپیلن و محصولات پایهای که ما به آنها در زنجیره ارزش نیاز داریم، توجهی ندارند. به همین خاطر، تأمین خوراک واحدهای زنجیره ارزش، به ویژه در حوزه پروپیلن، یکی از چالشهای اصلی محسوب میشود و لازم است راهکارهای مناسبی برای حل این محدودیتها همچنین بررسی شود.
همکاری با پالایشگاهها در تخصیص خوراک
مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی درباره همکاری با پالایشگاه بندرعباس گفت: این پالایشگاه مشغول اجرای یک طرح توسعهای است که هدف آن تولید حدود ۳۲۰ هزار تن پروپیلن است. این پروپیلن قادر است بخشی از نیاز طرحهای ما را تأمین کند.
وی با اشاره به ظرفیتهای آینده اظهار داشت: با راهاندازی یک یا دو واحد پلیپروپیلن جدید در سال آینده، به اندازه کافی پروپیلن خواهیم داشت تا به تأمین نیاز سایر زنجیرهها بپردازیم. بخشی از مشکلات مربوط به تأمین خوراک به منابع موجود ، از جمله خوراک متانول، مربوط میشود، اما سرمایهگذاران معمولاً تمایل به توسعه زنجیره کامل ندارند یا ظرفیت مالی و فنی لازم برای ادامه زنجیره را در اختیار ندارند، چرا که سرمایهشان در پروژههای بالادستی به کار گرفته شده است.
معاون وزیر نفت همچنین به راهکارهای قانونی اشاره کرد و توضیح داد: در قانون برنامه هفتم، بندی پیشبینی شده که تخصیص محصولاتی که پیشفروش نشده و به صورت نیمهخام صادر میشوند، به عهده یک شرکت تخصصی به نمایندگی از شرکت ملی صنایع پتروشیمی است. آییننامه اجرایی این بند چند ماه پیش ابلاغ شد و شامل قراردادهای بلندمدت خوراک نیز میشود. این آییننامه به ما این امکان را میدهد که طرحهای صنعت پتروشیمی که مایل به سرمایهگذاری در زنجیرههایی مانند متانول هستند، خوراک مناسب دریافت کنند و توسعه زنجیره ارزش با برنامهریزی صحیح پیش رود.
ضرورت تأمین سرمایه در طرحهای زنجیره ارزش
مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی در ادامه به اهمیت و چالشهای تأمین مالی طرحهای زنجیره ارزش اشاره کرد: فرض کنید یک طرح بزرگ مانند پروژه PDH را در نظر بگیرید، با تمام حلقههای بالادست و پاییندست آن، سرمایه مورد نیاز تقریباً ۷۰۰ میلیون دلار خواهد بود. هدف ما در این زنجیره، تمرکز بر یک بخش مشخص مانند تولید پروپیلن اکساید است.
ما بطور جدی بر این بخش تمرکز کردهایم، اما خوراک مورد نیاز این بخش وابسته به چندین طرح بالادستی است. بنابراین، حتی اگر هدف ما تأمین ۷۰۰ میلیون دلار باشد، این ممکن است فقط برای ۱۰۰ میلیون دلار از تولید واقعی در سایت کافی باشد.
عباس زاده ادامه داد: اولویت ما در زنجیره پاییندست است، اما تا زمانی که طرحهای بالادستی به اجرا نرسند و زنجیره بهطور کامل محقق نشود، به اهداف مورد نظر نخواهیم رسید. همین چالش در تعامل با صندوق توسعه ملی نیز وجود دارد؛ آنها تأکید دارند که باید اولویت ما در بخش انتهایی زنجیره باشد، اما دستیابی به این هدف بدون اجرای کامل زنجیره ممکن نیست.
معاون وزیر نفت به چالشهای بازار محصولات زنجیره ارزش اشاره کرد و گفت: در طرحهای زنجیره ارزش، برخلاف محصولات کامودیتی، فروش ساده نیست. محصولات کامودیتی تقریباً بدون تلاش ویژه به فروش میرسند، اما در محصولات تخصصی نیاز به تلاش بیشتری برای فروش آنها داریم. اگر نتوانیم بازار این محصولات را پیدا کنیم و آنها را به فروش برسانیم با چالشهای جدی روبرو خواهیم شد.
وی با ذکر مثالی از زنجیره متانول توضیح داد: برای نمونه، زنجیره ارزش متانول در سطح جهانی در حدود ۷۰۰ هزار تن تولید دارد. کشور ما مصرف نسبتاً محدودی دارد؛ حدود ۲ تا ۳ هزار تن در صنعت داخلی مصرف میشود. از این رو، اگر بخواهیم طرح اقتصادی تعریف کنیم، حجم تولید باید حداقل ۳ هزار تن باشد تا از نظر اقتصادی صرفهوری داشته باشد.
مدیر عامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی ادامه داد: این امر برای سرمایهگذاران اهمیت بالایی دارد؛ چرا که هنگام ورود به طرحهای زنجیره ارزش، باید بازار محصولات را به درستی بررسی کنند. بسیاری از دارندگان لایسنس و متخصصان این حوزه خود تولیدکننده محصولات هستند و برندهای شناختهشدهای را ایجاد کردهاند، به همین دلیل فروش این محصولات آسان نیست.
وی همچنین به محیط کسبوکار اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از چالشها عدم تطابق محیط کسبوکار با نیازهای طرحهای زنجیره ارزش است. قواعد و قوانین فعلی، ساختار و شناخت ما هنوز بر مبنای محصولات کامودیتی است. بسیاری از سرمایهگذاران که هدف تولید حدود ۳ تا ۴ هزار تن محصول را دارند، با محدودیتهایی مواجه میشوند، زیرا محیط کسبوکار با شرایط واقعی زنجیره ارزش سازگاری ندارد.
معاون وزیر نفت تصریح کرد: همچنین یکی از چالشهای اساسی، قوانین و مقررات موجودی است که با نیازهای واقعی زنجیره ارزش همخوانی ندارند. برای مثال، قوانین مربوط به واردات کالا، قانون حمایت از تولید داخلی و تأمین ساخت داخل در نگاه ابتدایی مانع ایجاد نمیکند، اما در عمل سرمایهگذار باید تلاش فراوانی کند تا نشان دهد پروژهاش با اهداف کلان صنعت همخوانی دارد.
عباس زاده افزود: برای تسهیل سرمایهگذاری در این بخش، اصلاحاتی انجام شده است. از جمله آییننامه تخفیف پلکانی خوراک که از سال ۱۳۹۴ صادر شده و بهطور عملی قابل استفاده نبود، بازنگری شده است. به علاو، موضوع اوراق تسویه نیز اصلاح شده تا سرمایهگذار بتواند با توجه به تشخیص شرکت ملی صنایع پتروشیمی به صورت مستقیم اوراق تسویه دریافت کند و منابع اولیه به زنجیره بالادستی برسد، که در نهایت امکان تسویه با دولت نیز فراهم میآید. برخی شرکتها توانستهاند از این آییننامه به خوبی بهرهبرداری کنند و نمونه موفقی در این راستا به وجود آوردهاند.
عباس زاده با اشاره به یک نمونه موفق ادامه داد: یکی از سرمایهگذاران در اردبیل، با راهاندازی واحد متانول کوچک، توانسته زنجیره کاملی را توسعه دهد؛ از تولید متانول تا تبدیل آن به فرمالدئید و MDF در لایههای مختلف. این زنجیره کامل، نمونهای از ظرفیتهای بالقوه کشور است که با حمایت آییننامههای بهروز شده، از جمله تخفیف خوراک بالادست (گاز طبیعی برای متانول)، توانسته هزینههای خود را کاهش دهد و عملکرد مؤثری از خود نشان دهد.
وی در ادامه نشانی داد که نباید انتظار داشت تنها یک سرمایهگذار مالک یک زنجیره کامل باشد؛ چندین سرمایهگذار میتوانند در یک پروژه همکاری کرده و با استفاده از اوراق تسویه، مشارکت داشته باشند. این نمونه نشان میدهد برای توسعه زنجیره ارزش باید موانع موجود در محیط کسب و کار و بروکراسی اداری برطرف شود.
مدیرعامل شرکت ملی صنایع پتروشیمی تأکید کرد: چالشهای اصلی و کلیدی سرمایهگذاران در مسیر توسعه زنجیره ارزش، دریافت مجوز و وارد کردن کالاهایی است که پیشتر در کشور تولید نشدهاند. برگزاری همایشهایی از این دست، فرصتی مناسب برای پردازش و تمرکز بر این موضوعات است تا بتوانیم مشکلات را شناسایی و با همکاری شرکتهای پتروشیمی و سایر نهادها، حل و فصل نماییم.
عباس زاده در پایان اعلام کرد: هدف ما حفظ تمرکز استراتژیک بر توسعه زنجیره ارزش است و تجربیات موفق میتوانند الگویی برای سایر سرمایهگذاران و پروژههای آینده محسوب شوند.
۲۱۷
“`
