پیر پسر یا زن و کودک؛ کدامیک از فیلمهای ایرانی امسال راهی اسکار خواهد شد؟
هر ساله در اواخر تابستان، هیجان معرفی فیلمها برای شرکت در جوایز آکادمی اسکار به اوج خود میرسد و اخبار آن در صدر توجهات رسانهها در این بازه زمانی قرار میگیرد. اما امسال این شور و شوق نسبت به سال گذشته تفاوت چشمگیری دارد؛ در حالی که سال گذشته سینمای ایران از نظر گزینههای قدرتمند برای معرفی به این رویداد مهم دستخالی بود، امسال بحثها و جدلها بر سر نماینده سینمای ایران بین گزینههای مختلف به اوج خود رسیده است!
در چنین روزهایی سال گذشته، سینمای ایران فیلم اکران شده قویای برای معرفی به اسکار نداشت.
در چنین روزهایی سال گذشته، سینمای ایران فیلم قابل توجهی نداشت که به عنوان نماینده معرفی شود. آثار «تابستان همان سال»، «رکسانا» و «صبحانه با زرافهها» هیچکدام قبل از پایان مهلت معرفی به آکادمی در سینماها اکران نشده بودند. در نهایت با وجود حواشی بسیار، هیئت «در آغوش درخت» را به عنوان نماینده سینمای ایران برگزید، ی که به اعتراض برخی هنرمندان، از جمله فریدون جیرانی در خصوص عدم «رکسانا» منجر شد.
اما امسال وضعیت از دو جنبه کاملاً متفاوت است؛ ابتدا اینکه فیلمهای «زن و بچه» و «پیر پسر» به عنوان دو اثر اجتماعی موفق تا به امروز در سینماها اکران شده و با فروش نسبتاً خوبی و نظرات مختلفی مواجه گردیدهاند و از سوی دیگر، بخش ویژه جشنواره فیلم فجر سال گذشته به برخی آثار همچون «لاکپشت»، «رکسانا»، «غریزه» و «رگههای آبی» فرصتی برای دیده شدن داده است، آثاری که پیش از این تنها نامشان در رسانهها مطرح شده و به اکران آنها درخواست شده بود.
جرأت دبیر جشنواره چهل و سوم فیلم فجر در نمایش برخی فیلمهای جنجالی در بخش ویژه، باعث شده تا امسال فیلمی نظیر «پیرپسر» نیز مورد توجه و اکران قرار گیرد که این امر دست سینمای ایران را در نماینده برای اسکار پُرتر میکند. علاوه بر این، فیلمهایی همچون «رکسانا» و «غریزه» که در سالهای اخیر نامشان با اسکار گره خورده بود، فرصتی برای نمایش به منتقدان و اصحاب رسانه یافتهاند و نظرات مربوط به آنها از حد گمانهزنی درباره کیفیت اثر به نقدهای مثبت و منفی عوض شده است.
امسال در حالی نام دو فیلم «زن و بچه» و «پیرپسر» برای معرفی به اسکار مطرح میشود که به نظر میرسد مسئولیت فیلم به جای مرکز فارابی به خانه سینما به عنوان نهاد صنفی منتقل شده است.
با این حال، امسال در کنار نام این دو فیلم، آثاری مانند «غریزه»، «زیبا صدایم کن» و «ناتور دشت» نیز در میان گزینههای احتمالی برای معرفی به اسکار مطرح هستند.
لازم به ذکر است که «غریزه» و «ناتور دشت» هنوز در سینماها اکران نشدهاند و با توجه به الزام آکادمی مبنی بر اکران حداقل ۷ روزه فیلم در کشور تولیدکننده، در صورت ، این دو فیلم باید به زودی و به طور فوقالعاده در ایران به نمایش درآیند.
همچنین با توجه به وضعیت کنونی سینمای ایران و پیشتازی دو فیلم اجتماعی در چند ماه اخیر، احتمالاً پس از پایان ماه صفر، حضور فیلمهای کمدی افزایش خواهد یافت و به نظر میرسد که این دو فیلم در شرایطی کاملاً آرام و بدون حواشی نمیتوانند اکران شوند و نقدهای لازم را دریافت کنند که با این حال، فضای رسانهای پیرامون آنها شکل گرفته و در نهایت ممکن است به آنها برای اسکار منجر شود.
بررسی شرایط «زن و بچه» و «پیرپسر» نکات جالب توجهی را نشان میدهد. «زن و بچه» در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۵ در بخش اصلی به نمایش درآمده، در حالی که «پیرپسر» تنها در جشنوارههای حاشیهای مانند روتردام، ترانسلیوانیا، گاولوی و لوکا اکران شده و فرصتی برای حضور در جشنوارهها معتبرتری چون کن نداشته است.
هر دو فیلم به مشکلات و آسیبهای روابط خانوادگی انتقادی جدی دارند که با توجه به وضعیت فعلی ایران در عرصه جهانی، انعکاس این تصویر از خانواده ایرانی انتظار میرود با واکنشهای متفاوتی مواجه گردد.
از سویی، «پیرپسر» به خاطر حواشی و نقدهایی که بعضاً سیاسی شدهاند، حساسیتهای داخلی را به همراه داشته که احتمالاً با نظر هیئت در نظر گرفته خواهد شد، اما «زن و بچه» چنین وضعیتی را تجربه نکرده است.
بررسی نظرات داخلی نیز نشاندهنده آن است که «پیرپسر» نقدهای مثبتتری نسبت به «زن و بچه» دریافت کرده، اما همچنان هر دو فیلم با انتقادات جدی به مشکلات روابط خانوادگی میپردازند که با توجه به شرایط کنونی ایران، بازتاب این تصویر از خانواده ایرانی احتمالاً با مسائل مختلفی همراه خواهد بود.
تجربههای سالهای گذشته نشان دادهاند که موفقیت یا عدم موفقیت یک فیلم در داخل کشور، نمیتواند تضمین کننده موفقیت آن در اسکار باشد. جوایز اسکار، به عنوان جوایزی که بارها از جنبههای سیاسی سنجیده شدهاند، امسال نیز از این قاعده مستثنی نخواهد بود. هرچند نقدهای مطرحشده حول این دو فیلم ارتباطاتی به نمادپردازیهای سیاسی داشته، اما چشمانداز فرهنگی غرب از سینمای شرقی، تفاوتی عمده با آرای منتقدان داخلی درباره این آثار دارد.
