اخطار؛ شدت تابش اشعه فرابنفش خورشید از حد استاندارد فراتر رفت

علی گورانی، رئیس اداره پرتوهای وزارت بهداشت، به خطرات نهفته و جدی ناشی از تابش اشعه فرابنفش خورشید اشاره کرده و نگرانی خود را از عدم توجه عمومی به این موضوع ابراز کرد. او اظهار داشت که بسیاری از افراد تصور می‌کنند حوادث ناگوار به‌طور ناگهانی روی می‌دهند، در حالی که واقعیت این است که اکثر فجایع ناشی از بی‌توجهی‌های ناچیز و سهل‌انگاری‌های روزمره‌ای هستند که با گذشت زمان انباشته می‌شوند و در نهایت به بحران‌های جدی منجر می‌گردند.

وی به کمبود آموزش‌های عمومی در حوزه‌های مختلف، به‌ویژه بهداشت پوست و چشم، اشاره کرد و گفت: این کمبود عاملی می‌شود که مردم از خطرات پرتو فرابنفش بی‌خبر بمانند و نه تنها اقدامات پیشگیرانه‌ای که می‌توانند از آسیب‌های جدی جلوگیری کنند، مورد توجه قرار نگیرد، بلکه نیاز به دقت در نکات حساس و تکرار مستمر آموزش‌ها برای نهادینه شدن این اصول در ذهن افراد احساس می‌شود.

رئیس اداره پرتوها در مورد ویژگی‌های پرتو فرابنفش خورشیدی توضیح داد: این اشعه شامل سه نوع A، B و C می‌باشد که پرتو C با انرژی بالا توسط لایه اوزون جذب شده و دو نوع A و B به سطح زمین می‌رسند. این اشعه‌ها با نفوذ به لایه‌های پوست آسیب‌های متنوعی از جمله خشکی، چین‌وچروک، تخریب ساختار پوست و در نهایت ابتلا به سرطان‌های پوستی، به‌ویژه ملانوم بدخیم، ایجاد می‌کنند.

به گفته وی، سرطان پوست یکی از متداول‌ترین انواع این بیماری در کشور محسوب می‌شود که بخش قابل توجهی از آن به‌دلیل تماس طولانی‌مدت با نور خورشید و غفلت از اصول مراقبتی اولیه می‌باشد.

وی همچنین دومین آسیبی که ناشی از اشعه فرابنفش است را آسیب به چشم معرفی کرد و افزود: اشعه UV از عوامل اصلی ایجاد کاتاراکت یا آب مروارید به شمار می‌آید و با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران، که در نواحی پرخطر تابش UV واقع شده، این موضوع خطر ابتلا به بیماری‌های چشمی را به‌ویژه در مشاغل بیرونی نظیر کشاورزی، رانندگی و کارگران محیط آزاد افزایش می‌دهد.

گورانی به نابسامانی در استفاده از کرم‌ها و محصولات آرایشی و بهداشتی اشاره کرده و گفت: متأسفانه بسیاری از افراد بدون داشتن اطلاعات کافی از کرم‌های ضدآفتاب یا محصولات حفاظتی بهره می‌برند، در حالی که برخی از این محصولات ممکن است تقلبی یا فاقد استانداردهای لازم باشند. عدم استفاده مناسب و مؤثر از این محصولات می‌تواند نه تنها از پوست محافظت نکند، بلکه در مواردی منجر به آسیب‌های پوستی گردد.

وی با اشاره به برنامه جهانی «بهداشت مواجهه با پرتوهای فرابنفش» که در کشورهای مختلف توسط سازمان‌های بهداشتی اجرا می‌شود، تصریح کرد: این برنامه با هدف ارتقاء آگاهی عمومی، استانداردسازی محصولات حفاظتی و آموزش رفتارهای ایمن تهیه شده و باید در ایران نیز با جدیت مورد توجه قرار گیرد تا از آسیب‌های گسترده ناشی از این پرتوها جلوگیری شود.

به گفته وی، پیشگیری از آسیب‌های ناشی از تابش خورشید باید به عنوان یک اصل اساسی در سلامت عمومی تلقی شود، چراکه مواجهه با نور خورشید یک موضوع روزمره و رایج است و غفلت در این زمینه می‌تواند عواقب جدی برای سلامت جامعه به همراه داشته باشد.

رئیس اداره پرتوهای وزارت بهداشت با تأکید بر لزوم برگزاری دوره‌های آموزشی مستمر و فرهنگ‌سازی در جامعه هشدار داد و گفت: اشعه‌های ماورای بنفش خورشیدی وجود دارند و به‌طور مستقیم به سلامت پوست، چشم و سیستم ایمنی بدن انسان آسیب می‌زنند. به همین خاطر، سازمان جهانی بهداشت از مدت‌ها قبل برنامه‌ای علمی و جامع تحت عنوان «شاخص UV» یا شاخص ماورای بنفش را تدوین و به کشورهای مختلف معرفی کرده است.

آستانه‌های خطر در بازه‌های عددی و ضرورت تنظیم دقیق

گورانی در توضیح این شاخص بیان کرد: این شاخص از مقادیر ۱ تا بالای ۱۱ تقسیم‌بندی می‌شود. عدد مورد نظر سطح خطر پرتوهای فرابنفش در هر کشور را مشخص می‌کند. وقتی که این عدد بین ۱ تا ۳ باشد، نیازی به حفاظت خاص نمی‌باشد، اما از عدد ۴ به بالا خطر آغاز می‌شود و باید اقدامات حفاظتی جدی اتخاذ کرد. این جدول به سادگی در وب‌سایت سازمان جهانی بهداشت (WHO) قابل مشاهده و استفاده است، ولی متأسفانه هنوز اطلاعات لازم برای استفاده از آن به عموم مردم ارائه نشده است. اعداد ۱ تا ۱۱ در محدوده بی‌خطر قرار دارند، اما اگر عددی بالاتر از ۱۱ باشد، به محدوده خطر ورود کرده و ممکن است مشکلاتی ایجاد کند و ما در حال حاضر در آخرین محدوده قرار داریم.

همچنین، زمانی که اعداد در بازه‌های کوچک‌تری مانند ۱ تا ۳ باشند، نیازی به رعایت محافظت خاصی احساس نمی‌شود، اما زمانی که عدد به ۴ برسد، خطر یا حساسیت آغاز می‌شود و باید مراقبت بیشتری انجام شود. بنابراین، تنظیمات مرتبط با این بازه باید به‌گونه‌ای باشد که برای اعداد کوچک‌تر محدودیت کمتری در نظر گرفته شود و با افزایش عدد، سطوح حفاظتی یا حساسیت بیشتر شود.

وی هشدار داد: هم‌اکنون این شاخص در کشور ما از حد استاندارد فراتر رفته و مردم باید اصول ایمنی را رعایت نمایند.

وی با تأکید بر اینکه اشعه‌های فرابنفش هیچ محدودیت زمانی یا مکانی ندارند، خاطرنشان کرد: اصل نخست در مواجهه با این اشعه‌ها این است که هرچه کمتر مواجه شویم، بهتر است. این قاعده در علم حفاظت پرتویی به عنوان «اصل ALARA» شناخته می‌شود، به معنای اینکه لازم است تا حد امکان، میزان تماس با اشعه کاهش یابد. لذا، اگر قرار است که حتماً از منزل خارج شویم، باید ابتدا شاخص UV مربوط به منطقه را بررسی کرده و مطابق با عدد آن از خود محافظت کنیم.

چهار اصل کلیدی حفاظت در برابر اشعه فرابنفش

گورانی درباره روش‌های صحیح محافظت در برابر نور خورشید می‌گوید: اقدامات حمایتی باید علمی، جامع و مطابق با دستورالعمل‌های بین‌المللی انجام شوند. اولین اقدام، در جای سایه قرار گرفتن است و تا حد امکان باید از قرار گرفتن مستقیم در نور خورشید اجتناب کرد، زیرا سایه تنها ۵۰ درصد از پرتوهای فرابنفش را کاهش می‌دهد؛ چرا که این اشعه‌ها همانند نور مرئی دارای قابلیت بازتاب و پراکندگی هستند. سطوح صیقلی شامل فلزات، شیشه، آب و حتی سیمان می‌توانند بخش قابل توجهی از اشعه را به اطراف بازتاب دهند. اقدام دوم، استفاده از کلاه‌های لبه‌دار استاندارد است؛ کلاهی که لبه آن حداقل ۷ سانتی‌متر باشد تا گردن، صورت و گوش‌ها را به‌طور کامل پوشش دهد.

وی ادامه داد: اقدام سوم، استفاده از کرم‌های ضدآفتاب است و استفاده درست از این کرم‌ها یک علم است؛ باید دقت شود که کرم دارای فاکتور محافظتی مناسبی (SPF) باشد، مقدار استفاده از آن برای هر سانتی‌متر مربع پوست کافی باشد و زمان تأثیر آن رعایت شود و در صورت نیاز باید تمدید یا پاک‌سازی شود.

استفاده از عینک آفتابی استاندارد

وی توضیح داد: بسیاری افراد با این تصور که هر عینک تیره‌ای عینک آفتابی است، به اشتباه می‌انگارند، در حالی که فقط عینک‌هایی که پرتوهای ماورای بنفش با طول موج تا ۴۰۰ نانومتر را حذف می‌کنند، مفید هستند. در صورتی که عینک تنها محیط را تیره کند و از ورود اشعه خطرناک جلوگیری نکند، نه تنها از چشم حفاظت نمی‌کند بلکه با باز شدن بیشتر مردمک، مقدار اشعه وارد شده را افزایش می‌دهد. همچنین، فرم فیزیکی عینک نیز مهم است؛ عینک باید اطراف چشم را به‌خوبی بپوشاند و جلوی ورود اشعه از کناره‌ها را بگیرد.

فرهنگ‌سازی؛ حلقه مفقوده حفاظت

گورانی در پایان با اشاره به شرایط فرهنگی موجود درباره استفاده از عینک آفتابی گفت: متأسفانه در جامعه ما عینک آفتابی بیشتر به‌عنوان ابزاری برای زیبایی و فشن شناخته می‌شود تا یک وسیله ایمنی. این در حالی است که استفاده از عینک‌های استاندارد، به‌ویژه در کشورهایی مثل ایران با شدت بالای تابش، می‌بایست بخشی از ملزومات روزمره شود.

وی تأکید کرد: افزایش آگاهی عمومی در مورد محافظت در برابر اشعه فرابنفش باید به‌طور جدی در برنامه‌های آموزشی دستگاه‌های عمومی، مدارس، رسانه‌ها و نهادهای بهداشتی گنجانده شود.

به گفته وی؛ اشعه فرابنفش یک تهدید خاموش اما همیشگی است که باید با آموزش صحیح، اقدام‌های پیشگیرانه و فرهنگ‌سازی علمی، اثرات آن را به حداقل رساند؛ چرا که حتی غفلت‌های ناچیز در برابر نور خورشید می‌تواند در آینده عواقب وخیمی برای سلامت فردی و عمومی به‌دنبال داشته باشد.