زیر سایه خشکسالی

در بیست و چهار ساعت گذشته، آلودگی هوا در برخی از مناطق تهران به حد جیغ بنفش رسیده‌است! جالب آنکه در بعضی از ساعات در طول شبانه‌روز، شرایط به شکلی پیش رفت که از سطح بنفش و بسیار ناسالم هم فراتر رفته و به وضعیت قهوه‌ای، که نشان‌دهنده خطر است، تبدیل شد. ذرات گرد و غبار در آسمان به گونه‌ای درخشش نور خورشید را مسدود کرده‌اند که در دل تابستان نیز رنگی از آسمان آبی دیده نمی‌شود. آسمان تیره و دل‌آزار در میانه ریزگرد‌ها به حدی است که حتا چند متر آن طرف‌تر هم در هاله‌ای از غبار فرو رفته است. در این وضعیت، وزارت بهداشت از مردم خواسته است: «اگر کار واجب ندارید، از خانه یا مکان‌های بسته خارج نشوید».

چند سالی است که آلودگی هوا به فصل سرد زمستان محدود نمی‌شود و ذرات معلق در روزهای گرم تابستان نیز به شهرهای مختلف، از جمله پایتخت، ورود پیدا می‌کنند و مشکل‌ساز می‌شوند. آلاینده اصلی در هوای پایتخت در ۲۴ ساعت اخیر «ذرات معلق با قطر کمتر از ۱۰ میکرون» با میانگین ۳۱۸ بوده و وضعیت کیفی هوای پایتخت در خطرناک‌ترین شرایط قرار دارد. این آلاینده در حال حاضر در حال حاضر «ذرات معلق با قطر کمتر از ۱۰ میکرون» با میانگین ۱۱۷ است که کیفیت هوا را در حد ناسالم برای گروه‌های حساس قرار داده است. این عوامل باعث تشکیل جلسه کارگروه اضطرار آلودگی هوای استان تهران شد. همچنین نشستی اضطراری برای بررسی بحران گرد و غبار به ریاست معاونت محیط‌زیست انسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست و حضور نمایندگانی از سازمان هواشناسی، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی وضع هوا، معاون پیش‌بینی و هشدار سازمان هواشناسی و معاون شرکت کنترل کیفیت هوای شهرداری تهران برگزار شده است. با این وجود، نتایج این جلسه نتوانسته تأثیر ملموسی بر اوضاع آلودگی هوا بگذارد!

شش روز هوای پاک؛ میراث تهرانی‌ها از آغاز سال

از آغاز سال جاری، تهران ۶۷ روز هوای قابل قبول، ۳۱ روز ناسالم برای گروه‌های حساس، شش روز هوای پاک، سه روز ناسالم برای تمام گروه‌ها و یک روز بسیار ناسالم را تجربه کرده‌است.

پایتخت‌نشینان در سال گذشته تنها هفت روز هوای پاک داشتند، در حالی که ۲۱۴ روز دارای هوای سالم در حد قابل قبول، ۱۲۷ روز ناسالم برای گروه‌های حساس و ۱۹ روز نیز هوای ناسالم برای تمامی گروه‌های سنی را داشته‌اند.

بر اساس شاخص کیفیت هوا (AQI)، در صورتی که مقدار شاخص بین ۵۱ تا ۱۰۰ باشد، کیفیت هوا در حد قابل قبول است، اما اگر عدد شاخص بین ۱۰۱ تا ۱۵۰ باشد، وضعیت برای گروه‌های حساس ناسالم می‌شود و بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ شرایط برای تمامی گروه‌ها ناسالم و بیشتر از این عدد خطرناک خواهد بود.

 باقی بمانید و ایمن باشید!

محمد نوری سپهر، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز پیرامون رشد پدیده گرد و غبار در مناطق مختلف، نسبت به عواقب بهداشتی این نوع آلودگی هشدار می‌دهد و می‌گوید: «ذرات معلق ناشی از گرد و غبار که به طور معمول بین ۵/۲ تا ۱۰ میکرون اندازه دارند، به سادگی به دستگاه تنفسی وارد می‌شوند و می‌توانند بیماری‌های ریوی، آسم، برونشیت مزمن و حتی اختلالات قلبی-عروقی را تشدید کنند. این آلودگی به ویژه برای کودکان، سالمندان و بیماران قلبی و تنفسی بسیار خطرساز است.»

او توصیه می‌کند در روزهایی که شاخص آلودگی هوا افزایش می‌یابد، افراد آسیب‌پذیر از ورود به فضاهای باز اجتناب کنند و در صورت نیاز از ماسک‌های مناسب بهره ببرند. همچنین در و پنجره‌ها را بسته نگه داشته و از دستگاه‌های تصفیه هوا در داخل خانه استفاده کنند.

وی به افراد توصیه می‌کند در زمان آلودگی هوا در فضای داخلی و با تهویه مناسب بمانند و اگر ضرورت ایجاب می‌کند، فعالیت‌ها در فضای باز را به حداقل برسانند و از ورزش و فعالیت بدنی در فضای باز بپرهیزند. همچنین اگر در خودرو هستند، شیشه‌ها را بالا نگه دارند و گردشی برای هوای داخل خودرو برقرار کنند. مصرف مایعات، میوه و سبزیجات را نیز فراموش نکنند.

این استاد گروه بهداشت محیط بر اهمیت آگاهی‌رسانی عمومی و همکاری‌های بین‌سازمانی در راستای کاهش منابع گرد و غبار تأکید می‌کند و بیان می‌دارد: «مدیریت کانون‌های داخلی و همکاری با کشورهای همسایه برای کنترل کانون‌های خارجی گرد و غبار، باید در اولویت برنامه‌های ملی باشد.»

وزارت بهداشت نیز تأکید می‌کند اگر شهروندان نیازی به خروج ندارند، بهتر است در خانه بمانند و چند توصیه برای ایمن ماندن از عواقب آلودگی هوا انتشار داده‌است.

در این توصیه‌ها آمده است که برای کنترل شرایط، باید از استعمال دخانیات خودداری شود و افراد مبتلا به آسم یا در صورت مشاهده علایمی نظیر تنگی نفس، سرفه، خس‌خس و درد در قفسه سینه باید به پزشک مراجعه کنند.

علاوه بر این، توصیه شده اگر فعالیتی ضروری ندارید، در خانه یا مکان‌های بسته بمانید و در و پنجره‌ها را مسدود نگه‌دارید. از فعالیت‌های سنگین و ورزش در فضای بیرون اجتناب کنید یا زمان آن را به حداقل برسانید.

در فضای باز حتماً از ماسک و عینک استفاده کنید و برای کاهش تماس با گرد و غبار در محیط زندگی، نظافت روزانه را فراموش نکنید.

افزایش مصرف سبزیجات تازه و مایعات برای دفع سموم از بدن، استفاده از تجهیزات حفاظت شخصی برای کارکنانی که به دلیل شغل‌شان بیشتر در معرض گرد و غبار هستند و قرار دادن سیستم تهویه خودرو در حالت چرخش مجدد هوا از دیگر مواردی است که باید در روزهای آلودگی هوا مورد توجه قرار گیرد.

 هجوم گرد و غبارهای داخلی و خارجی

به جز نیمه غربی و بخشی از مرکز کشور، بیشتر استان‌ها به دلیل وجود کانون‌های داخلی و محلی درگیر پدیده گرد و غبار شده‌اند، اما این گرد و غبار از کجا منشاء می‌گیرد و این دود از کجا به چشم ما می‌زند؟ این سؤالی است که بهزاد رایگانی، سرپرست دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار در پاسخ به آن توضیح می‌دهد: «این پدیده از منابع محلی و خارجی ناشی می‌شود که هر یک به صورت مستقل عمل می‌کنند. بخشی از گرد و غبار از کشورهای سوریه و بخشی دیگر از عراق به داخل کشور ما وارد می‌شود و استان‌های غربی و مرکزی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. کانون‌های فعال اصلی در کشور سوریه قرار دارند.»

بر اساس توضیحات رایگانی، بخش عمده‌ای از گرد و غبارهای اخیر در تهران متعلق به مناطق جنوبی و شرقی این شهر است که شامل نواحی بیابانی در جنوب استان تهران و زمین‌های زراعی‌ای می‌شود که به دلیل خشکسالی امسال، زیر کشت نرفته و اکنون رها شده‌اند. همچنین در شرق تهران به سمت استان سمنان، یک ناحیه بیابانی وسیع نیز به فعالیت پرداخته است.

میهمانان ناخوانده‌ از سوریه و عراق

رایگانی در خصوص منبع خارجی گرد و غبار نیز اظهار می‌کند: «بخش عمده کانون‌هایی که کشور ما را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند در سوریه واقع شده‌اند که در مسیرشان، مصادیق محلی کشور عراق را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهند و در نهایت بر ایران اثر می‌گذارند. در واقع سهم عمده مربوط به وضعیت در سوریه است که به دلیل تحولات این کشور، برقراری تعامل با آنها میسر نیست.»

با این حال، در خصوص عراق، ظاهراً طرف عراقی اعلام کرده است که به دلیل مشکلات اقتصادی، موضوع کنترل گرد و غبار را از اولویت‌های خود خارج کرده‌است. در گذشته، کویت کانون‌هایی را که از عراق بر کشورش تأثیر می‌گذاشتند، با هزینه خود مهار کرده و تدابیری اتخاذ نموده بود. رایگانی خاطرنشان می‌سازد ایران نیز آمادگی دارد بخشی از هزینه‌ها را به عهده بگیرد و کمک‌های فنی ارائه نماید اما در انتظار عادی‌سازی شرایط است تا بتوان روند همکاری را به جلو برد.
وی در ادامه بیان می‌کند که در سال‌های گذشته نیز چنین رویدادهایی در زمینه گرد و غبار وجود داشته اما متأسفانه امسال با توجه به خشکسالی جدی که در کشور وجود دارد، بسیاری از آب‌های سطحی در حیطه شرب مصرف می‌شوند و این امر باعث شده که اراضی داخلی کشور فاقد پوشش گیاهی و خشک شوند، همچنین زمین‌های زراعی نیز به دلیل محدودیت منابع آبی، به زیر کشت نرفته و به حال خود رها شده‌اند. این وضعیت ناشی از شرایط اقلیمی است و پدیده‌ای طبیعی محسوب می‌شود، اما امسال به دلیل خشکسالی شدید، با شدت بیشتری نمایان شده‌است.