زمانی که دستان و لب‌های شکلاتی شخصی به ناچار ادعا می‌کنند؛ من چیزی نجدم!

والدین از حدود ۲ سالگی که کودک شروع به صحبت می‌کند، شاهد نشانه‌هایی از دروغگویی در او خواهند بود. در این حال، باید ذکر کرد که کودکانی که زیر ۶ سال دارند، هنوز از لحاظ شناختی توانایی دروغ گفتن را ندارند؛ چراکه آن‌ها به مرحله‌ای از مفهوم‌سازی نرسیده‌اند که بتوانند دروغ را بفهمند و به کار ببرند. در حقیقت، آن‌ها در حال خیال‌پردازی و تخیل‌گری هستند و به همین دلیل دروغ گفتن در این سنین به دلیل طبیعی بودن مراحل رشد کودک اتفاق می‌افتد.

طبق گفته کارشناسان روانشناس حوزه کودکی و نوجوانی، معمولاً از ۶ سال به بعد، میزان دروغگویی در کودکان کاهش می‌یابد. اما اگر پس از این سن همچنان به شیوه‌ای مستمر دروغ بگویند، باید به این موضوع توجه بیشتری کرد و بررسی آن ضروری است.

گاهی کودکان به منظور جلب توجه والدین دست به دروغگویی می‌زنند. در این مواقع، والدین باید با ارائه توجه بی‌قید و شرط در موقعیت‌های دیگر، این رفتار را در فرزندشان تقلیل دهند. از طرفی، ایجاد فشار بر کودک برای یادآوری جزئیات یک موضوع نیز می‌تواند منجر به دروغ‌گویی شود؛ زیرا هنگام فشار ناگهانی برای یادآوری یک موضوع، مغز کودک دچار مقاومت می‌شود و او به‌طور غیرارادی برای فرار از این فشار روانی دروغ می‌گوید.

دلایل دروغ‌گویی کودکان

دروغ‌گویی در کودکان با انگیزه‌های مختلفی تحقق می‌یابد و به چند عامل کلیدی وابسته است:

کودک شما ممکن است کار نادرستی انجام داده و برای فرار از پذیرش مسئولیت آن، به شما دروغ بگوید.

این کار اشتباه می‌تواند از موضوعاتی بسیار ساده آغاز و به موقعیت‌های بزرگ و پیچیده منتهی شود.

گاهی اوقات، دروغ گفتن کودک شما تنها به دلیل خوردن یک کلوچه است که شما به او گفته‌اید قبل از غذا نباید بخورد. و در برخی موارد، این عادت بد متاثر از دزدی، آزار همسالان و اعمال نادرست دیگر می‌تواند به خطر بیفکند.

کودک شما ممکن است به قصد دستیابی به انتظارات و خواسته‌هایش، شما را تحت تاثیر قرار دهد.

اگر کودک درخواستی دارد که شما با آن مخالف هستید، ممکن است با امتحان کردن یک روش غیرواقعی بخواهد به هدفش برسد. برای مثال، اگر او نخواهد به مدرسه برود، به جای بیان مستقیم احساسش، ممکن است وانمود کند که بیمار است و حال مساعدی برای رفتن به مدرسه ندارد.

کودکتان ممکن است بخواهد خود را شبیه یک شخصیت محبوب در ذهنش معرفی کند.

در دنیای کودکان، شخصیت‌هایی وجود دارند که برای آنها محبوب و قابل تایید هستند. این شخصیت‌ها ممکن است واقعی یا خیالی باشند و از برنامه‌های کودکانه یا بازی‌های کامپیوتری ناشی شوند.

محبوبیت این شخصیت‌ها در ذهن کودک ممکن است او را به سمت تقلید از رفتارها و گفتارهای آنان بکشاند و در نتیجه، دروغ بگوید.

محیطی که شخصیت کودک در آن شکل می‌گیرد.

کودک شما در محیطی بزرگ می‌شود که به طور مداوم از رفتارات اطرافیانش یاد می‌گیرد.

اینکه کودک شما در موقعیت‌های مختلف از بزرگ‌ترها دروغ می‌شنود و متوجه می‌شود که چگونه دیگران به راحتی با دروغ‌گویی به اهداف خود می‌رسند، می‌تواند موجب دروغگویی او نیز بشود.

کودکی که تمایل دارد از دیگران تایید بگیرد.

کودکتان ممکن است بارها و بارها از سوی والدین و دوستانش به خاطر برخی ویژگی‌ها مورد انتقاد قرار گیرد. بر همین اساس، او سعی می‌کند با به تصویر کشیدن دروغین بخش‌هایی که به آن‌ها علاقه‌ای ندارد، تغییراتی در زندگی‌اش ایجاد کند. مثلاً ممکن است به دوستانش در مورد شغل پدرش و سطح زندگی‌اش دروغ بگوید.

چطور می‌توانیم از دروغ‌گویی کودکان جلوگیری کنیم؟

در گام نخست، باید عوامل انتقادی، تهدید و فشار روانی را از محیط خانه حذف کنیم و از زاویه‌ای همدلانه به اشتباهات کودک نگاه کنیم. سپس باید فضایی امن برای او ایجاد کنیم تا او بداند اگر واقعیت را بگوید، حتی اگر تلخ باشد، باز هم ما او را دوست داریم و عواقب آزاردهنده‌ای در انتظارش نخواهد بود. به جای تنبیه، به او فرصتی برای تحلیل موقعیت و درک اشتباهش از طریق روش صحیح خواهیم داد.

کارشناسان روانشناسی کودکان تاکید دارند که ترس عامل اصلی دروغ‌گویی است و ترس ناشی از بداخلاقی والدین می‌تواند یکی از دلایل عمده در دروغ‌های کودکان باشد. این مساله حتی در روابط بین بزرگ‌ترها نیز مشاهده می‌شود، زیرا افراد برای اجتناب از بیان واقعیت، دروغ می‌گویند.

گاهی کودک شما جملاتی درباره خود یا دیگران می‌گوید که ساخته ذهن اوست و با واقعیت تفاوت دارد. در این شرایط، ممکن است از خود بپرسید “چگونه با کودک دروغگو برخورد کنید؟”

نگران دروغ‌گویی‌های کودک خود نباشید. همه کودکان در بعضی از مواقع دروغ می‌گویند. وظیفه شما این است که ارزش صداقت را به آنان آموزش دهید، با کودک دروغگو به درستی رفتار کنید و علت دروغ‌گویی آن‌ها را شناسایی نمایید.
 

پویایی سنی دروغ‌گویی در کودکان

دروغ‌گویی کودکان در سنین مختلف تغییر می‌کند؛ کودک شما از ۲ تا ۳ سالگی شروع به دروغ‌گویی می‌کند و با رشد ذهن و افزایش سن، میزان و نحوه دروغ‌گویی نیز افزایش می‌یابد. به همین دلیل، بسته به مراحل رشد کودک شما، روش‌های مختلفی برای مقابله با دروغ‌گویی آن‌ها وجود دارد.

در سنین ۲ تا ۳ سالگی، دروغ‌های کودک بیشتر حول محور انکار کارهایی می‌چرخد که نباید انجام می‌دادند. برای مثال، کودک نوپای شما به رغم اینکه دست و دهانش حاکی از مصرف شکلات است، به شما می‌گوید که شکلات نخورده است.

نکته قابل توجه این است که دروغ‌گویی در این سن به معنای توانایی فریب دادن دیگران نیست. در واقع، دروغ‌های آنان در نتیجه نوعی خیال‌پردازی ساده شکل می‌گیرد که درک آن چندان دشوار نیست. اگر آنها شکلاتی را خورده باشند و بدانند که این عمل عصبانی‌تان می‌کند، ممکن است تصمیم بگیرند تا به شما القا کنند که کاری غلط نکرده‌اند.

دروغ‌گویی در سنین پیش‌دبستانی

زمانی که کودک وارد پیش‌دبستانی می‌شود، درکی بهتر از دیگران، محیط، خانواده و مهارت‌های خود پیدا می‌کند و همین امر به او این امکان را می‌دهد که دروغ‌های پیچیده‌تری بسازد و برای قابل باورتر جلوه دادن گفته‌هایش، به آنها جنبه‌های بیشتری بیفزاید. در این سن، به رغم اینکه کودک مفهوم درست و غلط را بهتر درک کرده، همچنان ممکن است برای جلب توجه و رضایت والدین، صحبت‌ها و دروغ های بی‌اساسی را مطرح کند.

دوران دبستان و راهنمایی

در دوران دبستان و راهنمایی، ظرفیت حافظه و مهارت‌های شناختی کودکان به میزان قابل توجهی پیچیده‌تر می‌شود و آن‌ها قادرند به راحتی با دروغ‌های خود شما را فریب دهند و طوری رفتار کنند که گویی واقعیت را بیان می‌کنند. در این مرحله، مهم‌ترین انگیزه دروغ‌گویی کودکان جلوگیری از به دردسر افتادن در موقعیتی است که در آن خطایی مرتکب شده‌اند.