کاریکاتورهای تأثیرگذار از دوره دوم خرداد به دیوارها منتقل شدند
از روز پنجشنبه اول خرداد ۱۴۰۴، گالری زمستان واقع در خانه هنرمندان ایران، نمایشگاهی از آثار کارتون و کاریکاتور زندهیاد سعید درمبخش را به نمایش میگذارد. این هنرمند برجسته که سالها در دنیای مطبوعات ایران نقش فعالی ایفا کرده بود، در شهریور ۱۴۰۳ به دیار باقی شتافت و اکنون، پس از مدتی، بخشی از میراث تصویریاش به روی صحنه رفته است. این نمایشگاه، که از دل یک فقدان خانوادگی متولد شد، به مرور آثار تاریخی و هنری او میپردازد.
، در گفتوگویی با طاها درمبخش، فرزند سعید درمبخش، در مورد فرآیند برگزاری نمایشگاه، آثار و شرایط اجتماعی و فرهنگی آن دوران اطلاعات جالبی به دست آوردیم؛ این گفتگو اکنون بهعنوان گزارشی از یک پروژه هنری با نگاهی به گذشته و چشمانداز آینده هنر کارتون در ایران به ما ارائه شده است.
طاها درمبخش در ابتدای سخنرانی خود به تجربهای شخصی اشاره میکند، از پدری که در اوان کودکیاش از دست داده و سالها بعد تصمیم به تقسیم بخشی از آثار او با دیگران گرفته است: «پدر من زمانی که تنها ۶ سال داشتم بهطور ناگهانی از دنیا رفت. پس از سالها، با مرور آرشیوی که از او باقی مانده بود، دریافتم که زمان آن رسیده تا بخشی از این آثار را با عموم به اشتراک بگذاریم؛ نه تنها برای گرامیداشت یاد او، بلکه بهمنظور یادآوری اهمیت و جایگاه یک ژانر باارزش تصویری در رسانههای ایران.»
این نمایشگاه با عنوان صریح و روشنی به نام «کارتونهای سعید درمبخش» نامگذاری شده است. به گفتهی برگزارکنندگان، این بیشتر از هر چیز به خود آثار و نام هنرمند تمرکز دارد. طاها درمبخش در خصوص فرآیند آثار عنوان میکند: از بین تقریبا ۴۵۰ تا ۵۰۰ اثر، حدود ۱۲۸ اثر برگزیده و به معرض نمایش گذاشته شده است. این آثار عمدتاً در دو بازه زمانی مختلف خلق شدهاند؛ یکی در سالهای ابتدایی انقلاب و دیگری در دوره دوم خرداد. روزهایی که نشریاتی همچون جامعه، توس، نشاط و عصر آزادگان روزانه کارتونهای پدرم را منتشر میکردند. در طراحی نمایشگاه نیز هویت مطبوعاتی آثار حفظ گردیده؛ به شکلی که با استفاده از نسخههایی از همان روزنامهها بهعنوان کاغذ دیواری، تماشاگران در شرایط فرهنگی و رسانهای آن دوران قرار میگیرند.
او اضافه کرد: آثار موجود در نمایشگاه بهطور کلی به دو بخش اصلی تقسیم میشوند: کارتونهای اجتماعی و کاریکاتورهای سیاسی. هر دو نوع، نمای دقیقی از دغدغهها و مشکلات جامعه ایرانی در دهههای گذشته را به نمایش میگذارند. از خطوط تند و انتقادی گرفته تا زبان طنزآلود و گاه شاعرانهای که در روایت مسائل اجتماعی به کار رفته، همگی گواهی بر یک چشمانداز مستقل هستند.
طاها درمبخش در مورد برنامههای آینده برای ادامه این مسیر اظهار داشت: ما در حال برنامهریزی برای انتشار کتابی با عنوان ممکن «عبور موقت ۲» هستیم. نسخه نخست این کتاب پیشتر منتشر شده بود و این مجموعه میتواند ادامهای بر آن باشد. احتمالاً نمایشگاه دیگری نیز همزمان یا پس از انتشار کتاب، در مکانی دیگر برگزار خواهد شد. استقبال از این نمایشگاه فراتر از انتظارات ما بوده است. بازخوردها واقعاً مثبت بود. افرادی که از خانه کاریکاتور بازدید کردند، نیز اذعان داشتند که این نمایشگاه در مقایسه با رویدادهای مشابه، دارای مخاطب بیشتری بوده است. البته خانه هنرمندان ایران بهواسطه موقعیت مکانی و جمعیت هنردوستی که به آنجا رفتوآمد دارند، فضایی هنریتر از یک گالری خصوصی عادی دارد.
او همچنین افزود: هنوز بهطور مستقیم در زمینه کارتون فعالیت نمیکنم، اما در گذشته تجربه ساخت دو انیمیشن کوتاه بر پایه آثار پدرم را دارم. واقعیت این است که هنر در ایران غالباً بهعنوان یک عنصر فرهنگی جانبی یا همانطور که شاملو بیان میکند، بهعنوان تنقلات در نظر گرفته میشود. جوانان با شجاعت و علاقه در این عرصه فعالیت میکنند، اما بستر مشخصی برای حمایت از آنان وجود ندارد. چالش اصلی بیشتر به سیاستگذاریهای فرهنگی و اوضاع اقتصادی مربوط میشود. هنر به محیطی امن و پایدار نیاز دارد تا بتواند رشد کند. امیدوارم این نمایشگاه تنها یک یادبود نباشد؛ بلکه جرقهای باشد برای بازنگری در جایگاه هنر کارتون در فرهنگ جاری ما.
