نقض قوانین در عرضه نخی سیگار / شیوه‌های صنایع دخانی برای دور زدن سیاست‌های مالیاتی

مهندس بهزاد ولی‌زاده در مصاحبه‌ای با ایسنا، در مورد تأثیر افزایش مالیات بر دخانیات بر کاهش مصرف این محصولات ابراز داشت: بر اساس مدارک موجود از سازمان جهانی بهداشت، افزایش مالیات روی محصولات دخانی یکی از اصلی‌ترین راهکارها برای کاهش مصرف و تقاضا برای مواد دخانی محسوب می‌شود. سازمان جهانی بهداشت اصولی را برای این راهبرد کلیدی وضع کرده که تحت عنوان «مالیات بر محصولات دخانی» شناخته می‌شود.

اصول جهانی در رابطه با نرخ مالیات بر محصولات دخانی

وی در ادامه به توضیح اصول سازمان جهانی بهداشت در خصوص نرخ مالیات بر محصولات دخانی پرداخت: طبق توصیه‌های این سازمان، مالیات بر محصولات دخانی باید به گونه‌ای باشد که حداقل ۷۵ درصد از قیمت خرده‌فروشی را شامل شود و قیمت پایه محصولات به شکلی تعیین شود که بر میزان مصرف تأثیرگذار باشد و موجب کاهش مصرف این محصولات شود.

وضعیت مالیات بر محصولات دخانی در ایران

رئیس دبیرخانه ستاد ملی مبارزه با دخانیات وزارت بهداشت در مورد اهداف افزایش مالیات بر محصولات دخانی ابراز کرد: هدف اصلی افزایش مالیات، کاهش مصرف و تقاضا برای محصولات دخانی است. در حال حاضر، قانونی تحت عنوان «مالیات بر ارزش افزوده» در کشور در حال اجراست که هر ساله پنج درصد به آن اضافه می‌شود.

وی افزود: به علاوه، طبق بند «ح» ماده ۷۳ قانون برنامه هفتم توسعه، افزایش سالانه ۱۵ درصدی برای سیگارهای تولید داخل با برند ایرانی، ۲۵ درصدی برای سیگارهای با برند خارجی، ۵۰ درصدی برای سیگارهای وارداتی، ۲۰ درصدی برای تنباکوی تولید داخل و ۵۵ درصدی برای تنباکوی خارجی در نظر گرفته شده است. با توجه به گذشت دو سال از این قانون، نرخ‌های اعلام شده از سوی سازمان امور مالیاتی به دو برابر افزایش یافته است.

عدم اجرای مالیات دوساله ۱۰۰ تا ۱۱۰ درصدی بر محصولات دخانی وارداتی

ولی‌زاده تأکید کرد: نرخ‌های مالیاتی تعیین شده برای محصولات دخانی وارداتی عملاً به مرحله اجرا در نمی‌آید، زیرا واردات این محصولات با هدف تأمین تقاضای مصرف از طریق تولید داخلی انجام نمی‌گردد؛ به همین دلیل، مالیات دوساله ۱۰۰ تا ۱۱۰ درصدی برای محصولات دخانی وارداتی عملی نخواهد شد.

نرخ کنونی مالیات بر محصولات دخانی اثرگذار نیست

ولی‌زاده بیان کرد: زمانی که نرخ‌های مالیاتی بر مصرف محصولات دخانی تأثیرگذار خواهد بود که مصرف‌کنندگان با مشاهده قیمت‌ها به این درک برسند که چه آسیب‌هایی به خود و سلامتشان می‌زنند و هزینه‌های مالی ناشی از مصرف این محصولات را در نظر بگیرند. اما به‌عنوان حال، نرخ‌های جاری محصولات دخانی تأثیر محسوسی بر کاهش مصرف یا تغییر رفتار مصرف‌کنندگان نمی‌رساند.

ورود محصولات غیررسمی؛ یکی از ترفندهای شرکت‌های دخانی

وی افزود: شرکت‌های دخانی با استفاده از تکنیک‌ها و روش‌های مختلف به میزان تأثیر سیاست‌های مالیاتی آسیب می‌زنند. ورود محصولات دخانی غیررسمی به بازار و آلودگی این بازار با این نوع محصولات یکی از شیوه‌هایی است که شرکت‌های دخانی به کار می‌برند. این محصولات به دلیل عدم پرداخت مالیات، قیمت کمتری دارند و در نتیجه بخش زیادی از تقاضای محصولات دخانی را تأمین می‌کنند.

روش‌های شرکت‌های دخانی برای تضعیف سیاست‌های کنترل مصرف

ولی‌زاده در مورد دیگر روش‌های شرکت‌های دخانی برای کاهش تأثیر سیاست‌های مالیاتی عنوان کرد: کاهش هزینه کلی تولید محصولات دخانی از طریق استفاده از فناوری‌های نوین، شیوه دیگریست که شرکت‌های دخانی برای بی‌اثر کردن مالیات به کار می‌برند. این شرکت‌ها با تغییر در اندازه بسته‌بندی و وزن محصولات تلاش می‌کنند که مالیات‌ها موجب افزایش قیمت محصولات نشود.

رئیس دبیرخانه ستاد ملی مبارزه با دخانیات وزارت بهداشت خاطرنشان کرد: تا زمانی که این شرکت‌ها از روش‌های مختلف برای تضعیف سیاست‌ها بهره‌برداری کنند، سیاست‌های مالیاتی به کاهش مصرف منجر نخواهد شد.

ساختار معیوب مالیات محصولات دخانی

وی در ادامه اظهار کرد: ساختار مالیاتی کشور دارای نقص است. بخشی از محصولات دخانی تحت برند ایرانی و بخش دیگر تحت برند خارجی در کشور تولید می‌شوند. بررسی جداول مالیاتی نشان می‌دهد که مالیات بر محصولات دخانی با برند ایرانی در مقایسه با محصولات بین‌المللی تولید داخل، تفاوتی در حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد دارد. حتی اگر مالیات بر محصولات دخانی باعث کاهش مصرف این محصولات شود، هنوز هم شکاف قیمتی میان محصولات ایرانی و بین‌المللی باقی خواهد ماند.

ولی‌زاده اضافه کرد: اگر مصرف‌کنندگان محصولات بین‌المللی بخواهند الگوی مصرف خود را تغییر دهند، با توجه به شکاف قیمتی اعلام شده میان محصولات ایرانی و خارجی، احتمالاً محصولات با قیمت پایین‌تر را خواهند کرد.

رئیس دبیرخانه ستاد ملی مبارزه با دخانیات وزارت بهداشت تأکید کرد: شرکت‌های تولیدکننده محصولات دخانی با روش‌های متنوع به‌دنبال به چالش کشیدن سیاست‌های کنترل دخانیات هستند. زمانی که تأثیر سیاست‌ها کاهش یابد، هدف اصلی حوزه سلامت که شامل تأثیرگذاری بر کاهش تقاضا از طریق افزایش مالیات است محقق نمی‌شود و درنتیجه همچنان با افزایش مصرف دخانیات مواجه خواهیم بود.

تخلفات شرکت‌های دخانی در عرضه این محصولات

وی با اشاره به تخلفات موجود در سیستم توزیع محصولات دخانی گفت: نحوه توزیع و فروش محصولات دخانی به گونه‌ای با شرکت‌های تولیدکننده مرتبط است. تخلفاتی در فروش این محصولات در کشور مشاهده می‌شود؛ به‌طور مثال، فروش سیگار به شکل نخی یکی از موارد تخلف در عرضه محصولات دخانی است. فروش سیگار به‌صورت نخی باعث می‌شود که سیاست‌های مالیاتی این محصولات دچار اختلال شده و اثرگذاری خود را از دست بدهند.

تخلف در فروش نخی سیگار و تضعیف سیاست‌های مالیاتی

رئیس دبیرخانه ستاد ملی مبارزه با دخانیات وزارت بهداشت در مورد معایب فروش سیگار به‌صورت نخی بیان کرد: این نوع فروش نه تنها منجر به تضعیف سیاست‌های مالیاتی محصولات می‌شود، بلکه باعث می‌شود جوانان و افراد با درآمد کمتر هم به راحتی به تهیه محصولات دخانی بپردازند. زمانی که سیگار به شکل نخی عرضه شود، افراد با درآمد پایین می‌توانند به مصرف ادامه دهند، زیرا اثر قیمتی ناشی از مالیات در شیوه فروش نخی از بین می‌رود.

ضرورت اجرای کامل سیاست‌های کنترل مصرف دخانیات

ولی‌زاده تأکید کرد که تمامی قوانین اثرگذار بر کاهش مصرف محصولات دخانی باید به‌طور کامل اجرا شود و شرح داد: این قوانین در زمینه عرضه و تقاضا باید به صورت کامل به مرحله اجرا دربیاید تا تأثیر افزایش مالیات بر کاهش مصرف دخانیات به‌طور محسوس احساس شود.

تحمیل هزینه بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومانی ناشی از مصرف دخانیات

بار بیماری‌های ناشی از دخانیات به دوش «سلامت»

وی اظهار داشت که هزینه مصرف دخانیات در کشور به بیش از ۵۰ هزار میلیارد تومان می‌رسد و افزود: سهم حوزه سلامت از این هزینه ۱۴ هزار میلیارد تومان است. این حوزه بار ناشی از درمان بیماری‌های مربوط به مصرف دخانیات را تحمل می‌کند و سایر هزینه‌های مرتبط شامل هزینه‌های ناشی از غیبت از کار و مرگ زودهنگام در بخش اقتصادی کشور تأثیرگذار است؛ به‌طوری که بیش از نیمی از افرادی که از محصولات دخانی استفاده می‌کنند، در سنین بهره‌وری دچار مرگ زودهنگام می‌شوند و این افراد حدود ۳۵ هزار میلیارد تومان به سیستم اقتصادی کشور آسیب می‌زنند.

نگاهی به ساختار مالیاتی محصولات دخانی

رئیس دبیرخانه ستاد ملی مبارزه با دخانیات وزارت بهداشت با بیان اینکه درآمد ناشی از مالیات بر دخانیات می‌بایست از سوی سازمان امور مالیاتی کشور اعلام گردد، گفت: درآمد حاصل از این مالیات طبق قانون ارزش افزوده به وزارت بهداشت تعلق نمی‌گیرد و درآمد حاصل از بند «ت» ماده ۲۶ قانون مالیات بر ارزش افزوده به وزارت کشور پرداخت می‌شود. همچنین طبق ماده ۷۳ قانون برنامه هفتم توسعه، باید ۱۰۰ درصد درآمد حاصل از مالیات بر محصولات دخانی صرف پیشگیری از مصرف دخانیات، درمان بیماری‌ها و توسعه ورزش همگانی شود که سهم وزارتخانه‌های «بهداشت»، «آموزش و پرورش» و «ورزش و جوانان» توسط قانون‌گذار مشخص خواهد شد.