تحول چشمگیر در نظام پرداخت کالابرگ/ اقدام دولت آغاز شد

سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی، به عنوان مسئول تیم اقتصادی دولت، اقدام به اتخاذ رویکرد «پادشکنندگی» کرده است. این رویکرد به معنای تبدیل تهدیدات به فرصت‌هاست و او مسئولیت ایجاد هماهنگی در بخش‌های عمده‌ای از بسته مقابله اقتصادی را به عهده دارد. یکی از ارکان کلیدی این بسته، طرح کالابرگ الکترونیکی است؛ ابزاری که با بهره‌گیری از ظرفیت‌های فناوری و پایگاه‌های داده ملی، به دنبال شفاف نگه‌داشتن و پایداری شبکه توزیع کالاهای اساسی می‌باشد.

به گفته مهر، مکانیزم ماشه به عنوان سازوکاری برای بازگشت تحریم‌ها، تنها به فعال شدن محدودیت‌های بین‌المللی در واردات کالا و دسترسی به ارز نمی‌انجامد، بلکه می‌تواند به‌عنوان یک شوک روانی، منجر به افزایش قیمت‌ها و احتکار در بازارهای داخلی گردد.

در نشست نمایشگاه الکامپ ۱۴۰۴، مدنی‌زاده تصریح کرد که دولت به‌طور کامل آمادگی مقابله با این چالش‌ها را دارد و اظهار داشت: «ما تمامی سناریوها را پیش‌بینی کرده و مسئولیت‌ها را تقسیم کرده‌ایم تا بتوانیم از بازارها به خوبی حفاظت کنیم.» بر اساس این نگرش، کالابرگ الکترونیکی به عنوان یک اقدام حمایتی فوری در دستور کار قرار گرفته است تا فشارهای وارده بر خانوارها کاهش یابد.

هدف‌های کلیدی و چندوجهی طرح

الف) حمایت معیشتی مستقیم؛ به هر خانوار مشمول یک کالابرگ ماهانه عرضه می‌شود که اجازه خرید کالاهای اساسی با قیمت یارانه‌ای را فراهم می‌سازد. فهرست این کالاها به گونه‌ای طراحی شده که ثبات قیمت‌ها در بخش خوراکی‌ها و نیازهای روزمره را حفظ کند.

ب) مدیریت منابع ارزی؛ دولت با اختصاص ارز ترجیحی یا نیمایی تنها به واردات کالاهای مشمول کالابرگ، سرمایه‌های ارزی محدود را به بهینه‌ترین بخش مصرف معطوف کرده و از اتلاف آن جلوگیری می‌کند.

ج) حذف رانت و واسطه‌های غیرشفاف؛ از طریق رصد دیجیتالی کالا از زمان واردات تا فروش نهایی به مصرف‌کننده، امکانات فساد، قاچاق یا فروش کالا در بازار آزاد به شدت کاهش می‌یابد. این سیستم توزیع یارانه را از حالت غیرهدفمند بیرون می‌آورد.

د) هم‌راستایی با سیاست پادشکنندگی؛ مدنی‌زاده بیان کرد: «به‌جای اینکه تنها روی تاب‌آوری تمرکز کنیم، باید ساختارهایی که شکننده‌اند را اصلاح نماییم.» کالابرگ از طریق فناوری بخش‌هایی از ساختار سنتی و ناکارآمد نظام یارانه‌ای را تغییر می‌دهد.

وضعیت کالابرگ در بسته مقابله با مکانیزم ماشه

در این بسته مقابله‌ای، بانک مرکزی مکلف به управای سیاست‌های ارزی و کنترل تورم است، سازمان برنامه و بودجه بر مدیریت هزینه‌ها و کسر بودجه نظارت دارد، در حالی که وزارت صنعت، معدن و تجارت توجه خود را به حفظ زنجیره تأمین معطوف کرده است. وزارت اقتصاد نیز علاوه بر اصلاح نظام مالیاتی و تأمین مالی، ابزار حمایتی نوینی همچون کالابرگ را به کار می‌گیرد.

در این زمینه، کالابرگ به همراه اقدامات تکمیلی وزارت اقتصاد از قبیل هوشمندسازی گمرکات، کاهش زمان ترخیص به سه روز و اصلاح آیین‌نامه‌های ثبت سفارش، یک هم‌افزایی موثر ایجاد می‌کند تا کالاهای مشمول به سرعت و با هزینه کمتر به دست مردم برسند.

سازوکار اجرایی؛ مسیر مشخص از ثبت‌نام تا مصرف

۱. شناسایی مشمولان؛ پایگاه رفاه ایرانیان، داده‌های سازمان ثبت احوال و اطلاعات تراکنش‌های بانکی برای تعیین دهک‌های درآمدی و شناسایی افراد واجد شرایط به کار می‌روند. تمرکز بر دهک‌های پایین و متوسط دقت در هدف‌گذاری مزایای طرح را تضمین می‌نماید.

۲. تخصیص اعتبار ماهانه؛ هر مشمول اعتبار کالابرگ دیجیتالی دریافت می‌کند که در کارت بانکی یا اپلیکیشن ویژه خود قابل مشاهده است. این اعتبار تنها در شبکه فروش طرف قرارداد قابل استفاده خواهد بود.

۳. شبکه فروش هوشمند؛ فروشگاه‌های منتخب به سامانه کالابرگ متصل شده و تمامی تراکنش‌ها به صورت برخط ثبت می‌شود. سیستم، قیمت، موجودی و کیفیت کالاها را زیر نظر دارد.

۴. پایش و بازنگری؛ مرکز پایش اقتصادی وزارت اقتصاد روند مصرف، تورم کالای مشمول و سطح رضایت را رصد کرده و در صورت لزوم، تغییراتی در فهرست کالاها یا سقف اعتبار اعمال می‌نماید.

همراهی با اصلاحات گمرکی و ارزی

مدنی‌زاده اعلام کرده که دستورالعمل‌های تسهیل ترخیص کالا به‌مدت سه روز به مرحله اجرا درخواهد آمد. کاهش کاغذ بازی و دیجیتال کردن فرآیندهای گمرکی، به‌ویژه در هزینه واردات کالاهای کالابرگی تأثیر مستقیم خواهد گذاشت. بانک مرکزی نیز با تخصیص هدفمند ارز، نقش مؤثری در موفقیت این طرح ایفا می‌کند.

پیش‌بینی‌ها در سناریوی تشدید تحریم‌ها

کاهش فشار تورمی؛ تثبیت قیمت کالاهای مشمول تأثیر شیب‌دار قیمت‌ها را در بخش خوراکی‌ها کم خواهد کرد.

بازسازی اعتماد عمومی؛ اعطای کالابرگ به عنوان یک اقدام ملموس، پیام جدیت دولت را در حمایت از مردم منتقل می‌کند.

پایداری در بازار ارز؛ اولویت تخصیص ارز به کالاهای کالابرگی مانع از افزایش تقاضای غیرضروری می‌شود.

چالش‌های مالی؛ با وجود مزایای آن، طولانی شدن بحران می‌تواند فشارهایی بر تأمین مالی این طرح ایجاد کند که نیازمند راهکارهای مکملی از جمله انتشار اوراق یا تهاتر می‌باشد.

پیشینه تاریخی طرح کالابرگ

کالابرگ به عنوان یکی از اشکال یارانه کالا، از دوره جنگ تحمیلی و کوپن‌های کاغذی آغاز شده و شامل طرح‌های دیجیتال آزمایشی در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۴۰۰ بوده است و در این مدت تجربه‌های متعددی را به خود دیده و با چالش‌هایی نظیر ضعف شبکه توزیع، محدودیت‌های بودجه‌ای و عدم وجود سیستم رصد یکپارچه مواجه شده است.

اکنون، در شرایطی که تهدید مکانیزم ماشه وجود دارد و زیرساخت‌های دیجیتال تقویت شده‌اند، وزارت اقتصاد امیدوار است این بار نسخه الکترونیکی کالابرگ نه تنها در عمل پیاده‌سازی شود بلکه با نظارت هوشمند، به ابزاری پایدار و کارآمد مبدل گردد.

کالابرگ الکترونیکی، در بسته مقابله با مکانیزم ماشه، بازتر از یک یارانه کالایی، نمایانگر تغییر رویکرد دولت به حمایت هدفمند و مبتنی بر فناوری است. در صورت تحقق اجرای دقیق، هماهنگی دقیق نهادی و تأمین پیوسته منابع مالی، این ابزار می‌تواند به‌عنوان عاملی برای کاهش آسیب‌پذیری معیشت در برابر فشارهای خارجی عمل کرده و آغازگر اصلاحات اساسی در نظام یارانه کشور باشد.

۲۲۳۲۲۵